خلخال (اردبیل)

مختصات: ۳۷°۳۶′۴۲″شمالی ۴۸°۳۱′۳۳″شرقی / ۳۷٫۶۱۱۷°شمالی ۴۸٫۵۲۵۸°شرقی / 37.6117; 48.5258
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خلخال
هروآباد، خالخال
Herowabad (Khalkhal).jpg
کشور ایران
استاناردبیل
شهرستانخلخال
بخشمرکزی
نام(های) پیشینهروآباد
سال شهرشدن۱۳۲۵
مردم
جمعیت۳۹٬۳۰۴ تن(۱۳۹۵)
رشد جمعیت۵٪- (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۲۲۴۳متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه
میانگین بارش سالانه۳۲۰
روزهای یخبندان سالانه۱۵۰
اطلاعات شهری
شهردارودود محمدی نیاری
ره‌آوردعسل ناب
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۴۵
وبگاه
شناسهٔ ملی خودروایران ۹۱ ص
کد آماری۱۲۱۹
خلخال بر ایران واقع شده‌است
خلخال
روی نقشه ایران
۳۷°۳۶′۴۲″شمالی ۴۸°۳۱′۳۳″شرقی / ۳۷٫۶۱۱۷°شمالی ۴۸٫۵۲۵۸°شرقی / 37.6117; 48.5258

خَلخال، چهارمین شهر پرجمعیت استان اردبیل و مرکز شهرستان خلخال است.

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳۹۳۰۴ نفر (در ۱۱۵۰۱ خانوار) بوده‌است.[۱][۲]

بخشی از شهرستان طارم در دوره قاجار به دستور مکتوب شاه قاجار از خلخال جدا و به زنجان واگذار شد، همچنین بخش کاغذکنان در سال ۱۳۵۹ به دلیل نبودن پل بروی رودخانه قزل‌اوزن در مسیر ارتباطی این بخش با خلخال، از این شهرستان جدا و به شهرستان میانه واگذار شد. به این ترتیب هم از وسعت خلخال کاسته شد هم از جمعیت آن.[۳]

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی[ویرایش]

در زمان آشوری‌ها به آن هَرهار می‌گفتند.[۴]

زبان[ویرایش]

زبان مردم شهر خلخال و اکثر روستاهای اطراف آن زبان ترکی آذربایجانی است.[۵][۳][۲] ولی در بیشتر قسمت‌های بخش شاهرود و تعدادی از روستاهای بخش خورش رستم، زبان تاتی ایران که به زبان تالشی بسیار نزدیک و یکی از زبان‌های باستانی ایران است، رواج دارد.[۶][۷] همچنین، در بخش مرکزی، در دهستان لنبر و روستاهای اطراف آن، به کرمانجی از گویش‌های اصلی زبان کردی تکلم می‌شود. ساکنان شهر خلخال و اکثریت مردم شهرستان مسلمان و شیعه مذهب هستند. اقلیتی نیز در بخش خورش رستم دارای مذهب سنی هستند.[۸]

صنایع دستی[ویرایش]

فرش خلخال در گذشته رواج بسیاری داشته و از رونق افتاده، ولی در سال‌های اخیر کوشش برای احیای آن صورت گرفته‌است.

جاده اسالم گیلان[ویرایش]

در جاده اسالم برخی مکان‌ها در استان اردبیل و برخی در استان گیلان هستند، همانند: خرجگیل، شرشر، یالَ پیچ (پیچ بزرگ)، شوندَوْل، معدن، وَرگَه دَرَه، اسب هونی، مَتَش، لَرزَره، چَرَه سو، کرمان، گردنه الماس، مجره و خوجین. تلاش‌ها برای ثبت جاده اسالم در یونسکو به عنوان میراث جهانی ادامه دارد.

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

چشم‌اندازی از خلخال

سوغات خلخال[ویرایش]

  • نان‌های روغنی (نزیک - تل تل شیرمال- چای چورگی و …)
  • عسل طبیعی خلخال که به لحاظ بکر بودن و کوهستانی بودن منطقه، یکی از غنی‌ترین و طبیعی‌ترین عسل‌های کشور می‌باشد و فراورده خاص عسل عبارتند از: شیرعسل، هویج عسل و پرتقال عسل
  • شیرینی‌های محلی
  • صنایع دستی همچون گلیم، جوراب‌های پشمی دست باف، شال، قالیچه و جاجیم خلخال
  • انواع میوه‌ها که عبارتند از: (انواع سیب، گلابی، زرد آلو، هلو، انواع آلو، گیلاس، آلبالو، گردو، انگور، توت، خیار، کمبزه (خیرچا)، شاتوت، ریواس (اوشقون) و…

جشنواره رغایب[ویرایش]

جشن رغایب یا جشن آرزوها که در مناطق مختلف آذربایجان به «اولولر بایرامی» شهرت دارد که در خلخال و در شهرکلور به سبک و سیاق خاصی برگزار می‌شود.

اولین شب جمعه ماه رجب، لیله الرغایب یا به عبارتی «شب آرزوها» است که فضیلت بسیاری دارد و به منظور کسب هر چه بیشتر رحمت‌الهی و رسیدن به حوائج معنوی، اعمالی نیز برای آن ذکر شده‌است. یکی از بخش‌های اصلی جشن رغایب، برپایی بازارچه محلی است. در این بازارچه کسبه و بازاریان منطقه شاهرود، شهرهای مجاور و حتی استان‌های مجاور نیز حضور یافته و اجناس و کالاهای گلچین شده خود را عرضه می‌نمایند.

در این مراسم، زنان در چندین گروه دایره‌ای شکل به دور هم چرخیده و به‌طور متناوب و با ریتم خاصی دست‌های گرده کرده همدیگر را به بالا و پایین می‌برند. مشابه این مراسم در روز سیزده بدر نیز اجرا می‌شود.

مردان منطقه نیز در این روز بازی‌های خاص را اجرا می‌کنند، که از آن جمله بازی قیشه مزا یا همان قیش ووردی است. این بازی که حول یک دایره بزرگ و در محوطه‌ای وسیع به اجرا در می‌آید، توسط دو گروه اجرا می‌شود.[۹][۱۰]

اقلیم[ویرایش]

شهر خلخال دارای سه رود جاری به نام‌های نورعلی چایی، قز باخان و هرو چایی است. آب هوای این شهر بسیار سرد و در بعضی از سال‌ها به ۴۰ درجه زیر صفر می‌رسد.

محله‌های قدیمی شهر[ویرایش]

  • آشاقی‌کوچه
  • قازان داش
  • قاضی‌لر خیابان امام حسین طرفی
  • یوخاری‌کوچه
  • قلعه‌باشی
  • روشن‌محله
  • بازار
  • حمزه آباد
  • پوچ دیبی
  • خرابه حصار
  • ائیشنه کوچه
  • چول دره
  • گونئی

مکان‌های مذهبی[ویرایش]

  • امام زاده سید الیاس و سید هاشم روستای زاویه سادات
  • امام زاده سید دانیال
  • امام زاده قاضی‌لر
  • امام زاده پیر سلیمان (زنجیرلی امامزادا)
  • امام زاده روستای کالار
  • مقبره سید محمد آقا
  • امامزادگان الهاشم (روستای الشما)
  • امام زادگان روستای خوجین
  • امام زاده سید ابراهیم روستای خمس

موزه خلخال[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «معرفی شهرستان خلخال». استانداری اردبیل.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ اسلامی، بنیاد دایرة المعارف. «خلخال». rch.ac.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۲.
  4. هرتسفلد، ارنست (۱۳۵۴). تاریخ باستانی ایران بر بنیاد باستانشناسی. تهران: انجمن آثار ملی. صص. ۳۷.
  5. «شهرستان خلخال». www.tebyan.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۲.
  6. «زبان خلخال‌های تالشی» (PDF). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۳۱.
  7. کاخ آسمان
  8. [۱]
  9. «برگزاری جشنواره رغایب در خلخال، خبرگزاری فارس».
  10. «تصاویری از برگزاری جشنواره رغایب در خلخال، خبرگزاری قطره». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژانویه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۴.