سگوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سَکوند به قولی برگرفته از سَکا به معنی دلیر و شجاع[۱] یکی از بزرگترین ایل های لر ساکن غرب و جنوب غرب ایران است.[۲][۳][۴] گستره سکونتگاه ایل از جنوب استان کرمانشاه (منطقه سکاوند)، نواحی مرکزی استان لرستان تا شمال استان خوزستان می‌باشد.[۴] جغرافیای سکونت سکوندها در دوره قاجار تا دشت هُرو در جنوب بروجرد گسترده بوده‌است.[۱] جمعیت ایل سکوند به صورت طایفه‌های بزرگ و متعددی گسترش یافته‌است.
گویش سکوندها به عنوان بخشی از باجلان‌ها، زبان لریاست.[۴] باجلانی یکی از شاخه‌های زبان کردی است.[۵][۶] سکوندها هم‌اکنون به گویش های مینجایی و لهجه‌ی خاص سَکوَنونَه از زبان لری و زبان لکی سخن می‌گویند.[۱][۷] هنری راولینسون سکوندها را از ایل باجلان و خاستگاه آنان را به همراه ایل بیرانوند، موصل عراق می‌داند و معتقد است بیرانوندها و باجلان ها را در قرن دوازدهم یعنی در اواخر حکومت صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند.[۸]

تبارنامه خان‌های سکوند شامل طایفه : علیدوست .مختوا . و پسران حاجی خداداد بوده‌اند.[۹] افرادی که در کنار نامشان حرف (رئیس) قرار گرفته‌است در یک دوره خان ایل سکوند بوده‌اند.[۹]

طوایف ایل سکوند علاوه بر فرزندان حاجی خداداد خان ، شامل 9 طایفه اصلی دیگر نیز میباشد :(مختوا،عین الوند)،(قلی)، (زینل) ، (هاشم)، (سکوند خورده)،(علیدوست)،(فهلوان)،(پنبه هِر)،(حاجی مشه)

ایل بزرگ سکوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت
 ایران: شهرستان های شوش ، اندیمشک ، دزفول ، هویزه ، خرمشهر ، آبادان ، شوشتر و اهواز در استان خوزستان

شهرستان های بروجرد ، پلدختر ، دورود ،ازنا ، ازنا سکوند ، دلفان و خرم آباد در استان لرستان شهرستان های دهلران ، آبدانان ، دره شهر و ایلام در استان ایلام شهرهای کرمانشاه و نهاوند و ملایر و همدان و قزوین

 عراق: استان های بغداد ، العماره ، میسان ، دیاله و موصل در کشور عراق

زبان‌های رایج

 ایران: لری ، لکی و کردی

 عراق: لری ، عربی
ادیان و مذاهب
اسلام: شیعه و سنی

قلی یکی از طوایف بزرگ ایل سکوند است که در لرستان و شمال خوزستان شهرستان های دزفول و اندیمشک و شوش سکونت دارد .

دوره زندیه[ویرایش]

سکوندها به عنوان بخشی از باجلوندها به همراه بیرانوندها از جمله ایل‌های لرستان بودند که در شکل‌گیری حکومت زندیان، به کریم‌خان زند کمک کرده و همراه وی به شیراز رفتند اما پس از انقراض سلسله زندیه به لرستان برگشتند و در هرج و مرج اوایل حکومت قاجار به تصرف املاک سایر ایل‌ها پرداختند.[۴]

دوره قاجار[ویرایش]

پس از بازگشت ایل‌های باجلان (سکوندها) و بیرانوندها به لرستان، سکوندها با ایل ساکی برای تصاحب منطقه بالاگریوه وارد نبرد شدند که نتیجه آن کشته شدن حسین‌خان ساکی رئیس ایل ساکی و تصرف بالاگریوه توسط ایل سکوند بود.[۴] پس از این شکست ساکی‌ها در لرستان و خوزستان پراکنده شده و بخشی از آن‌ها به عنوان یکی از طوایف سکوند درآمدند.[۴]

دوره پهلوی[ویرایش]

سکوندها در کنار بیرانوندها، پاپی‌ها و چگنی‌ها در شورش سال ۱۳۰۲ علیه نیروهای دولتی حکومت پهلوی شرکت داشتند که نتیجه شورش سرکوب و شکست عشایر لر بود.[۱۰]

ازنا سکوند و شهرک سکوند[ویرایش]

مرکز ایلیاتی سکوندها که در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی خرم آباد قرار دارد ، طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ ، ۶۲۱۴ نفر جمعیت دارد. و به منطقه مهمیل درشمال دشت ازنا منتهی میگرد. شهرک سکوند 20 کیلومتری اندیمشک و 15 کیلومتری شوش که دارای جمعیت ۵۳۱۱ نفری است که باعث حماسه جنگ آهودشت شدند .[۱۱]

مشاهیر[ویرایش]

از مشاهیر ایل سکوند می‌توان به فتح‌الله پورسرتیپ نایب رئیس مجلس شورای ملی،[۱۲] محمد پورسرتیپ سفیر ایران در اتریش، اسپانیا و سوریه[۱۳] و محمد عالیخانی سفیر ایران در هند و ایالات متحده آمریکا و اندونزی[۱۴] قدرت‌الله ایمانی نماینده مردم خرم‌آباد در دوره هفتم مجلس شورای اسلامی ، سیف الدین آشتیانی هنرمند لرستانی و عضو اسبق شورای شهر خرم‌آباد و علی محمد ساکی سگوند محقق، مترجم و شهردار خرم‌آباد در بین سال‌هایی ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶[۱۵] و غلام رضا خان رحیم خانی و محمدحسین خان رحیم خانی اشاره کرد.

رؤسای ایل سکوند[ویرایش]

  • حاجی خداداد خان کبیر
  • حاج عالی خان (حاجی وزیر)
  • حیدر خان
  • رحیم خان
  • مهدی خان
  • مهرعلی خان(سرتیپ پیشکار لرستان پیشکوه)
  • شیرمحمد خان ایلخانی
  • نامدارخان
  • عادل خان
  • اسدالله خان
  • محمودخان
  • اکبرخان
  • ایمانقلی خان
  • مرتضی خان
  • فاضل خان ایلخانی
  • صادق خان
  • محمد حسن خان
  • سردار خان
  • سرتیپ خان(تیپه)
  • داراب خان
  • عزیزالله خان
  • صیدمحمدخان
  • نصیرخان
  • محمد حسین خان(سیف نظام)
  • فتح‌الله پورسرتیپ
  • غلام حسین خان(غلام جهانشاه)
  • جهانشاه خان
  • باقر خان
  • فرج الله خان
  • خسرو خان
  • خانجان خان
  • حاجی خان
  • خانلر خان
  • محمد حسین خان
  • کریم خان
  • تقی خان
  • چنگیزخان
  • چراغ خان
  • حیدربک خان

ایل باجلان[ویرایش]

سکوندها یکی از پنج ایل باجلان است که در استانهای لرستان و خوزستان و ایلام و کرمانشاه و کشور عراق ساکن است.[۱۶] باجلان به پنج ایل عمده تقسیم می‌شود که عبارتند از:[۹]

  • سکوند
  • دالوند
  • قائدرحمت
  • آروان
  • یاراحمدی

طوایف و تیرهای سکوند[ویرایش]

▪حاجی خداداد(حیدرخان.رحیم خان. عالی خان .مهدی خان)

▪مختوا (عین الوند .ورونی .فریوند .دلفان .لطفعلی وند)

▪قلی( حالقلی . راق .قاسمعلی .شیخعلی.جافری)

▪سکوند خرده ( گرزکل .میزایی)

▪علیدوست

▪حاجی مشه

▪زینل ( جیجه . عله . رحمتعلی )

▪محسین

▪حاتم بایندر

▪شریف

▪خداوردی

▪مختار

▪پنبه خور

▪کوکالی

▪پیامنی

▪علاوند

▪سیکه وند

▪نباتوند

▪سیفلان

▪صوفیوند

▪شنیر

▪فهلوان

▪کوسه وند

▪زرینی

▪خداوش

▪ماکنالی

▪ساکی

▪فقیر

▪میربک

▪خدکه

▪خرگوشه

▪میر آخور

▪مکی

▪سلاحورزی

▪هاشم

▪همیوند

▪کُرزبُر

▪میرزاعواس

▪حسن گایار

▪چوغاسی

▪بایندر

▪شریف

▪تجار

▪نوکراُمرا

▪رومانی

سواران جنگ آهودشت[ویرایش]

اسامی سواران حماسه ساز جنگ آهودشت علیه مخالفان حکومت مرکزی به رهبری غلام رضا خان رحیم خانی (سواران هرموشی ) -غلام رضا خان رحیم خانی . شیرمحمد خان رحیم خانی .بلی نوماله دالوند . حیدربک خان سرداری مختواعین الوند . کلی عیدی سرداری مختواعین الوند . سلیمان شاپوری مختوا عین الوند . صید مراد قلی .علی مراد زارعی قلی .جمشید سکوند خورده . محمدهرگه سکوند خورده .نصرالله شنیر .عالی سکوند شنیر .نومی نظری چغاسی . پیره سکوند چغاسی .محمد بالای کاکولی .حسین خان بی کارد تجار . غلام شاه حاجی کلی . ایمانی ماکنالی . امان الله زارعی ماکنالی . کربعلی کرد شیخعلی کرد . ( سواران عنبریه ) - غلام جهانشاه رحیم خانی . مرتضی خان رحیم خانی . عضی رحیم خانی . بیرم رحیم خانی .کریم رحیم خانی . صادق رحیم خانی .نصیر رحیم خانی . ضرغام رحیم خانی . پاپی رحیم خانی . نصرالله جمعه ماکنالی . صیداحمد شیخی ماکنالی .نادعلی ماکنالی .کریم مهریجان سکوند خرده . علی خان سکوند خورده . سلطان مراد احمدخانی ساکی .مجتبی سکوند ساکی .علی حسین ماراب .هاشم هاشمی .خداداد هاشمی .محمد هیبرو پیامنی .ابراهیم سپهوند .فتعلی یعقوبی مختوا دلفان. (سواران ابادی داییت ) - داییت خان رسمتی مختواعین الوند .نازار رستمی مختوا عین الوند .جلال رستمی مختواعین الوند .ایلکه رستمی مختواعین الوند.هرمز رستمی مختوا عین الوند .کریم رستمی مختواعین الوند.آقا میر مختوا ورونی ( سواران روستایی دیگر) باقرخان حیدرخانی . خسروخان حیدرخانی . غافل حاجی کلی .حتیی سرخه .ویس سرخه

سکونتگاه ایل سکوند[ویرایش]

سکونتگاه ایل سکوند در لرستان: شامل اکثریت شهر خرم اباد و بخش ازناسکوند،دهستان گریت،دهستان مهمیل، بخش زاغه، کیان، دهستان کرگاه، چم انجیر،بخش چگنی و تنگ فنی پلدختر می‌باشد. از دیگر سکونتگاه‌های سکوند می‌توان به روستاهای روستاهای چزال، دیناروند، پله بابا حسین چهرضا چمشک دراشکفت کاکاشرف در میان ایل دیرکوند شمال خوزستان و منطقه کرگاه در جنوب شرقی شهر خرم‌آباد نام برد. سکونتگاه ایل سکوند در خوزستان: شاملاندیمشک، شوش، دزفول، دهستان‌ها و روستاهای بخش الوار گرمسیری و شهرک بهرام می‌شود؛ که حماسه‌های سواران آهودشت و هرموشی آن زبان زد خاص و عام است.در استان ایلام اکثریت ایل سکوند در شهرستان های؛دره شهر،آبدانان،دهلران سکنی گزیده اند. به‌طور کلی پراکندگی نسبی سکوندها در میان مناطق سلسله و دیگر مناطق استان لرستان مشهود است.[۱۷] بصورت تخمینی و باتوجه به سرشماری سال۱۳۹۵ و با عنایت به درصد سکونت در هر منطقه مذکور جمعیت ایل سکوند و طوایف وابسته حدود۳۰۰هزار نفر تخمین زده میشود.لازم بذکر است با احتساب سایر ایلات وابسته به باجول وند و با توجه به باجلان های ساکن کشور عراق،کرمانشاه و کردستان تخمین جمعیت از عهده ی ما خارج بوده زیرا شامل جمعیت کثیری میشود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ اردشیر سگوند. «ایل سگوند و پیوند آن با قوم باستانی سکاها». پایگاه مجلات تخصصی نور. بازبینی‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳. 
  2. «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا، ۱۶ ژوئن ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۵. 
  3. «سگوند». لغت‌نامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ چگنی، فرهاد (۱۳۷۸). ایل سگوند، نام و تاریخ آن. کیهان فرهنگی. ص. ۶۶، ۶۷ پایگاه مجلات تخصصی نور. پارامتر |access-date= نیاز به وارد کردن |url= دارد (کمک)
  5. «BĀJALĀN». Encyclopædia Iranica. بازبینی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  6. «Kurdish language». Britannica Encyclopedia. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  7. «ایلات وطوایف لرستان». وب سایت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹. 
  8. راولینسون، سرهنری، سفرنامه راولینسون:گذر از ذهاب به خوزستان. ترجمه سکندر امان‌اللهی بهاروند. تهران:ترجمه1362. ص152
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ghbile وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  10. ستوده، سیدیدالله (۱۳۹۱). شورش لرستان. نخست. خرم‌آباد: شاپورخواست. ص. ۱۱۰. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۷۰۷-۷۵-۱.
  11. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  12. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۱.
  13. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۲.
  14. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۳.
  15. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۲.
  16. ایل باجولوند
  17. «ایلات و طوایف کوچنده لرستان». وب سایت اداره کل امور عشایری استان لرستان. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

  1. دکتر معصومه ابراهیمی. «خواستگاه ،تاریخ و فرهنگ لک ها». پژوهشگاه علوم انسانی. 1393. 
  2. امیدعلی نجف‌زاده،ووسی عنبری(مقدمه) (بهمن ۱۳۹۵). مردم‌شناسی قوم لک. انتشارات واژگان.
  3. رستم رحیمی (۱۳۷۸). بومیان دره مهرگان با محوریت قوم لک. انتشارات ماهیدشت(کرمانشاه).
  4. امین گجری شاهو (۱۳۷۸). از بیستون تا دالاهو پیرامون لک و کرد. انتشارات مه(تهران).
  5. امیرشرف‌الدین بدلیسی (۱۳۴۳). شرفنامه بدلیسی. انتشارات علمی(تهران).