سگوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سکوند به قولی برگفته از سکا به معنی دلیر و شجاع[۱] یک ایل لر ساکن غرب و جنوب غرب ایران است.[۲][۳][۴] سکوندها هم‌اکنون به زبان لری سخن می‌گویند.[۱][۵] گستره سکونتگاه ایل از جنوب استان کرمانشاه (منطقه سکاوند)، نواحی مرکزی استان لرستان تا شمال استان خوزستان می‌باشد.[۴] جغرافیای سکونت سکوندها در دوره قاجار تا دشت هُرو در جنوب بروجرد گسترده بوده‌است.[۱] جمعیت ایل به صورت طایفه‌های کوچک و متعددی گسترش یافته‌است.
سکونها بخشی از ایل باجولوند هستند.[۴] باجلانی یکی از شاخه‌های زبان لری است.[۶][۷] دانشنامه ایرانیکا معتقد است باجلوندها همره با بیرانوندها از استان فارس به لرستان مهاجرت کردند.[۸] اما هنری راولینسون سکوندها را از ایل باجلوند و خاستگاه آنان را به همراه ایل بیرانوند، موصل عراق می‌داند و معتقد است بیرانوندها و باجلوندها در قرن دوازدهم هجری یعنی در اواخر حکومت صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند.[۹] البته نظر راولینسون مورد تردید است زیرا حمدالله مستوفی و معین الدین نطنزی قرن‌ها قبل از صفویه و افشاریه این ایلات را به عنوان ایلات لر ساکن ایران نام برده‌اند.[۱۰] برخی نظیر دانشنامه ایرانیکا سکوندها را اصالتاً از اعرابی معرفی می‌کند که در صدر اسلام به لرستان آمده‌اند.[۱۱][۱۲] علی‌اکبر دهخدا نیز سکوند را یک ایل لر معرفی می‌کنند.[۱۳][۱۴]

ریشه یابی نام[ویرایش]

نام سکوند که دگرگون شده سکا است و نخست به صورت سکوند نوشته می‌شده‌است. سکوند در تلفظ طوایف لرستان «سی ون» است و نامی برای سکاها است[۱] و ترکیبی آن سکستان و سگزی است. نظیر این نام‌گذاری را در مورد نام سیستان نیز می‌بینیم که قبلاً بنا بر ریشه سکایی، سگستان بوده و عرب‌ها آن را سجستان تلفظ می‌کردند و بعدها در زبان فارسی سگستان تبدیل به سیستان شده‌است.
نام «سی ون» نیز در فارسی تبدیل به سکوند شده‌است. ترک‌ها نام سکوند را در زبان ترکی آیت وند و ایتیوند و ایوتوند و آیتی ون، یعنی همان سکوند نامیده‌اند.[۱]

تاریخ[ویرایش]

ریاست[ویرایش]

محمدحسین خان رحیم‌خانی، شخصی که در میانه تصویر مدال شجاعت بر سینه دارد

تاریخ ایل سکوند نشان می‌دهد که این ایل در دوره‌های مختلف به صورت خان و رعیتی اداره می‌شده و برخلاف برخی از ایل‌های لرستان، خان بودن در میان سکوندها نشانه نجیب‌زادگی و دلیل بر محترم بودن خان‌ها بوده‌است.[۱] تا دوره سلطنت محمدشاه قاجار یعنی بین سال‌های ۱۲۱۳ تا ۱۲۲۷ هجری شمسی ریاست ایل به دست خانواده علی دوست‌خان بود که پس از مرگ محمدحسن‌خان، طایفه مختوا ریاست ایل سکوند را به دست گرفت و تا پایان اداره ایل به صورت خان و رعیتی، خان‌های ایل از طایفه مختوا بودند اما پس از آن اختلاف‌هایی به وجود آمد و ایل به دو جمعیت علی‌خانی و رحیم‌خانی تقسیم شد.[۱۵]

تبارنامه خان‌های سکوندد که از پسران حاجی خداداد و طایفه مختوا بوده‌اند.[۱۵] افرادی که در کنار نامشان حرف (رئیس) قرار گرفته‌است در یک دوره خان ایل کگوند بوده‌اند.[۱۵]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
حاجی خداداد
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مهدی‌خان
 
 
 
حیدرخان
 
 
 
 
رحیم‌خان
(رئیس)
 
 
 
 
 
حاجی‌علی‌خان
(رئیس)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
رستم‌خان
(رئیس)
 
 
محمدحسن‌خان
 
 
 
شیرمحمدخان
(رئیس)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
گداخان
(رئیس)
 
 
اگورخان
(رئیس)
 
 
 
فتح‌الله‌خان
(رئیس)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
حسین‌خان
 
 
 
 
حسن‌خان
(رئیس)
 
 
خان‌جان
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
صادق‌خان
(رئیس)
 
 
غلام‌خان
(رئیس)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
شیرمحمدخان
 
محمدحسین‌خان
(رئیس)

دوره زندیه[ویرایش]

سکوندها به عنوان بخشی از باجلوندها به همراه بیرانوندها از جمله ایل‌های لرستان بودند که در شکل‌گیری حکومت زندیان، به کریم‌خان زند کمک کرده و همراه وی به شیراز رفتند اما پس از انقراض سلسله زندیه به لرستان برگشتند و در هرج و مرج اوایل حکومت قاجار به تصرف املاک سایر ایل‌ها پرداختند.[۴]

دوره قاجار[ویرایش]

پس از بازگشت ایل‌های باجلوند (سکوندها) و بیرانوندها به لرستان، سگوندها با ایل ساکی برای تصاحب منطقه بالاگریوه وارد نبرد شدند که نتیجه آن کشته شدن حسین‌خان ساکی رئیس ایل ساکی و تصرف بالاگریوه توسط ایل سکوند بود.[۴] پس از این شکست ساکی‌ها در لرستان و خوزستان پراکنده شده و بخشی از آنها به عنوان یکی از طوایف سکوند درآمدند.[۴]

دوره پهلوی[ویرایش]

سکونندها در کنار بیرانوندها، پاپی‌ها و چگنی‌ها در شورش سال ۱۳۰۲ علیه نیروهای دولتی حکومت پهلوی شرکت داشتند که نتیجه شورش سرکوب و شکست عشایر لر بود.[۱۶]

مشاهیر[ویرایش]

از مشاهیر ایل سکوند می‌توان به فتح‌الله پورسرتیپ نایب رئیس مجلس شورای ملی،[۱۷] محمد پورسرتیپ سفیر ایران در اتریش، اسپانیا و سوریه[۱۸] و محمد عالیخانی سفیر ایران در ایالات متحده آمریکا و اندونزی[۱۹] اشاره کرد.

تقسیم‌بندی[ویرایش]

سکوندها یکی از پنج ایل باجلان ساکن لرستان است.[۲۰] ایل باجلوند به پنج طایفه عمده تقسیم می‌شود که عبارتند از:[۱۵]

  • یاراحمدی
  • قائدرحمت
  • آروان
  • دالوند
  • سکوند
تیره‌های اصلی ایل سکوند عبارتند از
[۱۵]
  • مختوا
  • قلی
  • علی‌دوست
  • خداوردی
  • محمد
  • زینل
  • سگوند خورده
  • حاجی‌کلی
  • حاجی‌مشه
  • شاه عینل
  • پنبه خور
  • مهدی‌خانی
  • رومیانی
تیره‌های فرعی عبارتند از
[۱۵]
  • عین‌الوند
  • کولی‌وند
  • پیامنی
  • فقیر
  • فهلوان
  • ماکیانی
  • شریف
  • نوکره مران
  • مال امیر
  • دلی
  • کرد
  • سلاحورزی (سلیورزی)
  • چمال
  • چکمه‌سی
  • ساکی
  • رشنو

از دیگر تیره‌های ایل سکوند می‌توان به تیره عین‌الوند که زیر مجموعه بزرگی از تیره مختوا می‌باشد اشاره نمود که بیشتر در شمال خوزستان و منطقه کرگاه در جنوب شرقی شهر خرم‌آباد ساکن هستند.[۲۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ اردشیر سگوند. «ایل سکوند و پیوند آن با قوم باستانی سکاها». پایگاه مجلات تخصصی نور. بازبینی‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳. 
  2. «باجولوند (باجلان)». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۶. 
  3. F. Towfīq. «AŠĀYER». دانشنامه ایرانیکا، ۱۵ دسامبر ۱٩٨٧. بازبینی‌شده در ۱۶ آگوست ۲۰۱۱. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ چگنی، فرهاد. ایل سگوند، نام و تاریخ آن. کیهان فرهنگی، ۱۳۷۸. ۶۶، ۶۷ پایگاه مجلات تخصصی نور. 
  5. «ایلات وطوایف لرستان». وب سایت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹. 
  6. «BĀJALĀN». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  7. «Kurdish language». Britannica Encyclopedia. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  8. F. Towfīq. «AŠĀYER». دانشنامه ایرانیکا، ۱۵ دسامبر ۱٩٨٧. بازبینی‌شده در ۱۶ آگوست ۲۰۱۱. 
  9. راولینسون، هنری لرزیک. سفرنامه راولینسون: گذر از ذهاب به خوزستان. ترجمهٔ سکندر امان‌اللهی بهاروند. تهران: ترجم، ۱۳۶۲. ۱۵۲. 
  10. کاطمی دلفانی، ایرج. مشاهیر لر. صفحه 456. 
  11. F. Towfīq. «ʿARAB iv. Arab tribes of Iran». دانشنامه ایرانیکا، ۱۵ دسامبر ۱٩٨۶٧. بازبینی‌شده در ۱۰ آگوست ۲۰۱۱. 
  12. http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/284614/جغرافیای-بلاد-و-نواحی--عشایر-خوزستان-(قبائل-سگوند)
  13. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام loghatnaameh وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  14. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام kurdish-tribes وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ ۱۵٫۳ ۱۵٫۴ ۱۵٫۵ قایم مقامی، جهانگیر. جغرافیای بلاد و نواحی، عشایر خوزستان (قبائل سگوند). زبان و ادبیات یادگار، ۱۳۲۳. پایگاه مجلات تخصصی نور. 
  16. ستوده، سیدیدالله. شورش لرستان. ج. نخست. خرم‌آباد: شاپورخواست، ۱۳۹۱. ۱۱۰. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۲۷۰۷-۷۵-۱. 
  17. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۱.
  18. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۲.
  19. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۳.
  20. ایل باجولوند
  21. «ایلات و طوایف کوچنده لرستان». وب سایت اداره کل امور عشایری استان لرستان. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]


small>(رئیس)