سگوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سَکوند به قولی برگرفته از سَکا به معنی دلیر و شجاع[۱] یکی از بزرگترین ایل‌های لر ساکن غرب و جنوب غرب ایران است.[۲][۳][۴] گستره سکونتگاه ایل از جنوب استان کرمانشاه (منطقه سکاوند)، نواحی مرکزی استان لرستان تا شمال استان خوزستان می‌باشد.[۴] جغرافیای سکونت سکوندها در دوره قاجار تا دشت هُرو در جنوب بروجرد گسترده بوده‌است.[۱] جمعیت ایل سکوند به صورت طایفه‌های بزرگ و متعددی گسترش یافته‌است.
گویش سکوندها به عنوان بخشی از باجلان‌ها، زبان لری است.[۴] باجلانی یکی از شاخه‌های زبانل لری است.[۵][۶] سکوندها هم‌اکنون به زبان لری مینجایی وبالاگریوه لری لکی سخن می‌گویند.[۱][۷] هنری راولینسون سکوندها را از ایل باجولوند و خاستگاه آنان را به همراه ایل بیرانوند، موصل عراق می‌داند و معتقد است بیرانوندها و باجولوندها را در قرن دوازدهم یعنی در اواخر حکومت صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند.خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب تمام کنندهٔ </ref> بدون برچسب <ref> ().

تبارنامه خان‌های سکوند که از پسران حاجی خداداد بوده‌اند.[۸] افرادی که در کنار نامشان حرف (رئیس) قرار گرفته‌است در یک دوره خان ایل سکوند بوده‌اند.[۸]

طوایف ایل سکوند علاوه بر فرزندان حاجی خداداد خان، فرزندان برادر وی یعنی رویج خان شامل طوایف: دلفان، قلی، مختوا، زینل، حسن گایار، تجار و علیدوست می‌شود.

ایل سکوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت
 ایران: شهرستان‌های شوش، اندیمشک، دزفول، هویزه، خرمشهر، آبادان، شوشتر و اهواز در استان خوزستان، شهرستان‌های بروجرد، دورود ،ازنا، ازنا سکوند، دلفان و خرم‌آباد در استان لرستان، شهرستان‌های دهلران، آبدانان، دره شهر و ایلام، شهرهای کرمانشاه و نهاوند و ملایر و همدان و قزوین

 عراق: استان‌های بغداد، العماره، مندلی، کوت و اربیل در کشور عراق

زبان‌های رایج
اکثرا: لری و فارسی و در بخش‌هایی لکی و کردی
ادیان و مذاهب
اسلام: شیعه و سنی

دوره زندیه[ویرایش]

سکوندها به عنوان بخشی از باجلوندها به همراه بیرانوندها از جمله ایل‌های لرستان بودند که در شکل‌گیری حکومت زندیان، به کریم‌خان زند کمک کرده و همراه وی به شیراز رفتند اما پس از انقراض سلسله زندیه به لرستان برگشتند و در هرج و مرج اوایل حکومت قاجار به تصرف املاک سایر ایل‌ها پرداختند.[۴]

دوره قاجار[ویرایش]

پس از بازگشت ایل‌های باجلوند (سکوندها) و بیرانوندها به لرستان، سکوندها با ایل ساکی برای تصاحب منطقه بالاگریوه وارد نبرد شدند که نتیجه آن کشته شدن حسین‌خان ساکی رئیس ایل ساکی و تصرف بالاگریوه توسط ایل سکوند بود.[۴] پس از این شکست ساکی‌ها در لرستان و خوزستان پراکنده شده و بخشی از آن‌ها به عنوان یکی از طوایف سکوند درآمدند.[۴]

دوره پهلوی[ویرایش]

سکوندها در کنار بیرانوندها، پاپی‌ها و چگنی‌ها در شورش سال ۱۳۰۲ علیه نیروهای دولتی حکومت پهلوی شرکت داشتند که نتیجه شورش سرکوب و شکست عشایر لر بود.[۹]ازنا سکوند

مرکز ایلیاتی سکوندها که در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی خرم‌آباد قرار دارد، طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، ۶۲۱۴ نفر جمعیت دارد؛ و به منطقه مهمیل درشمال دشت ازنا منتهی می‌گردد.[۱۰]

مشاهیر[ویرایش]

از مشاهیر ایل سکوند می‌توان به فتح‌الله پورسرتیپ نایب رئیس مجلس شورای ملی،[۱۱] محمد پورسرتیپ سفیر ایران در اتریش، اسپانیا و سوریه[۱۲] و محمد عالیخانی سفیر ایران در هند و ایالات متحده آمریکا و اندونزی[۱۳] قدرت‌الله ایمانی نماینده مردم خرم‌آباد در دوره هفتم مجلس شورای اسلامی و سیف الدین آشتیانی هنرمند لرستانی و عضو اسبق شورای شهر خرم‌آباد اشاره کرد.

رؤسای مقتدر ایل سکوند[ویرایش]

  • حاجی خداداد خان کبیر
  • حاج عالی خان (حاجی وزیر)
  • حیدر خان
  • رحیم خان
  • مهدی خان
  • مهرعلی خان (سرتیپ پیشکار لرستان پیشکوه)
  • شیرمحمد خان ایلخانی
  • نامدارخان
  • عادل خان
  • حاج الله کرم سگوند
  • اسدالله خان
  • محمودخان
  • اکبرخان
  • ایمانقلی خان
  • مرتضی خان
  • فاضل خان ایلخانی
  • صادق خان
  • محمد حسن خان
  • سردار خان
  • سرتیپ خان (تیپه)
  • داراب خان
  • عزیزالله خان
  • صیدمحمدخان
  • نصیرخان
  • محمد حسین خان (سیف نظام)
  • فتح‌الله پورسرتیپ
  • باقر خان
  • فرج‌الله خان
  • خسرو خان
  • خانجان خان
  • حاجی خان
  • خانلر خان
  • محمد حسین خان
  • کریم خان
  • تقی خان
  • چنگیزخان
  • چراغ خان

تقسیم‌بندی

سکوندها یکی از پنج ایل باجلان است که در استانهای لرستان و خوزستان و ایلام و کرمانشاه و کشور عراق ساکن است.[۱۴] باجلان به پنج ایل عمده تقسیم می‌شود که عبارتند از:[۸]

  • سکوند
  • دالوند
  • قائدرحمت
  • آروان
  • یاراحمدی

سکوند

▪عالی خانی

▪حیدر خانی

▪رحیم خانی

▪مهدی خانی

▪دلفان

▪مختوا

▪قلی

▪زینل

▪ماکنعلی

▪حاجی مشه

▪خداوش

▪محسین

▪حاتم بایندر

▪شریف

▪خداوردی

▪مختار

▪پنبه خور

▪کوکالی

▪پیامنی

▪علاوند

▪سیکه وند

▪نباتوند

▪سیفلان

▪صوفیوند

▪شانیار

▪فهلوان

▪کوسه وند

▪زرینی

▪علیدوست

▪سکوند خرده

▪ساکی

▪فقیر

▪میربک

▪راق

▪خدکه

▪خرگوشه

▪میر آخور

▪عینلوند

▪مکی

▪سلاحورزی

▪هاشم

▪همیوند

▪کُرزبُر

▪میرزاعواس

▪حسن گایار

▪چوغاسی

▪بایندر

▪شریف

▪تجار

▪نوکراُمرا

▪رومانی

▪هنرمندان

سکونتگاه ایل سکوند در لرستان: شامل اکثریت شهر خرم آباد و بخش ازناسکوند، دهستان گریت، دهستان مهمیل، بخش زاغه، کیان، دهستان کرگاه، چم انجیر، بخش چگنی و تنگ فنی پلدختر می‌باشد. از دیگر سکونتگاه‌های سکوند می‌توان به روستاهای روستاهای چزال، دیناروند، پله بابا حسین چهرضا چمشک دراشکفت کاکاشرف در میان ایل دیرکوند شمال خوزستان و منطقه کرگاه در جنوب شرقی شهر خرم‌آباد نام برد. سکونتگاه ایل سکوند در خوزستان: شاملاندیمشک، شوش، دزفول، دهستان‌ها و روستاهای بخش الوار گرمسیری و شهرک بهرام می‌شود؛ که حماسه‌های سواران آهودشت و هرموشی آن زبان زد خاص و عام است. در استان ایلام اکثریت ایل سکوند در شهرستان های؛ دره شهر، آبدانان، دهلران سکنی گزیده‌اند. به‌طور کلی پراکندگی نسبی سکوندها در میان مناطق سلسله و دیگر مناطق استان لرستان مشهود است.[۱۵]بصورت تخمینی و باتوجه به سرشماری سال۱۳۹۵ و با عنایت به درصد سکونت در هر منطقه مذکور جمعیت ایل سکوند و طوایف وابسته حدود۳۰۰هزار نفر تخمین زده می‌شود. لازم بذکر است با احتساب سایر ایلات وابسته به باجول وند و با توجه به باجلان‌های ساکن کشور عراق، کرمانشاه و کردستان تخمین جمعیت از عهدهٔ ما خارج بوده زیرا شامل جمعیت کثیری می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ اردشیر سگوند. «ایل سگوند و پیوند آن با قوم باستانی سکاها». پایگاه مجلات تخصصی نور. بازبینی‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳. 
  2. «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا، ۱۶ ژوئن ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۵. 
  3. «سگوند». لغت‌نامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ چگنی، فرهاد. ایل سگوند، نام و تاریخ آن. کیهان فرهنگی، ۱۳۷۸. ۶۶، ۶۷ پایگاه مجلات تخصصی نور. 
  5. «BĀJALĀN». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  6. «Kurdish language». Britannica Encyclopedia. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  7. «ایلات وطوایف لرستان». وب سایت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ghbile وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  9. ستوده، سیدیدالله. شورش لرستان. ج. نخست. خرم‌آباد: شاپورخواست، ۱۳۹۱. ۱۱۰. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۲۷۰۷-۷۵-۱. 
  10. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  11. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۱.
  12. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۲.
  13. کاظمی، مشاهیر لر، ۲۴۳.
  14. ایل باجولوند
  15. «ایلات و طوایف کوچنده لرستان». وب سایت اداره کل امور عشایری استان لرستان. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]