گویش‌های لری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای اثبات‌پذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارایه‌شده به‌درستی ارجاع داده نشده‌اند. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بی‌منبع در آینده مردود و حذف خواهندشد.

گویش‌های لُری مجموعه‌ای از گویش‌های ایرانی جنوب غربی است که میان مردم لُر در غرب و جنوب غرب ایران رایج است. مجموعهٔ گویش‌های لُری را برخی زبانی جداگانه از زیرشاخه زبانهای ایرانی جنوب غربی در نظر می‌گیرند. دکتر پرویز ناتل خانلری زبان لری و بختیاری را همخانواده با کردی می‌داند^[۱].همچنین ویژگی‌های زبان لری نشان می‌دهد که زبان منطقه کنونی لرستان در تاریخ باستان از سوی ناحیه پارس صورت گرفته و نه از سوی ناحیه ماد. ^[۲]

در کوهستان بختیاری و قسمتی از مغرب استان فارس ایلهای بختیاری و ممسنی و بویراحمدی به گویشهایی سخن می‌گویند که با کردی خویشاوندی دارد، اما با هیچیک از شعبه‌های آن درست یکسان نیست، و میان خود آنها نیز ویژگیها و دگرگونیهایی وجود دارد که هنوز با دقت حدود و فواصل آنها مشخص نشده‌است. اما معمول چنین است که همه گویشهای بختیاری و لری را جزو یک گروه بشمارند.^[۳].

زبان لری یکی از زبانهای جنوبی گروه غربی زبانهای ایرانی به شمار می‌آید. گروهی از آریایی‌ها پس از حرکت از خاستگاه شمالی خود سرتاسر نوار غربی را درنوردید تا به دریای پارس رسید. در این کوچ، دسته‌هایی از گروههای آریایی در سرتاسر نوار غربی از شمال تا جنوب در بخشهای گوناگون ایران پراکنده شدند، از همین روی پیوند میان گویشهای کنونی در استانهای کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهار محال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، ... دیده می‌شود. منطقه جغرافیای استفاده از این زبان – جنوب غربی - خاک ایران امروزی را در بر می‌گیرد. زبان لری در برگیرنده گستره وسیعی از واژگان زبانهای کهن ایرانی (بویژه زبان پهلوی) و بکارگیری فراوان آنها بصورت زنده در محاورات روزمره می‌باشد.^[۴].

لری جزو گروه جنوبی زبانهای ایرانی است همراه فارسی امروزی هر دو بازمانده‌های فارسی میانه هستند.امروزه لُری همانند فارسی به عنوان یکی از زبانهای جنوب غربی ایران رده بندی می‌شود.

الف)لری شمالی:

• لکی: لکی پیشکوه (الشتری، دلفانی و کوهدشتی) و لکی پشتکوه
• کلهری
• ملکی
• بدره‌ای
• هندمینی

ب)لری میانی:

• خرم آبادی و بالاگریوه‌ای (میر، پاپی و...)

• بروجردی و ثلاث (سیلاخوری، ملایری، نهاوندی، تویسرکانی و...)

ج)لری جنوبی:

• بختیاری (چهارلنگ و هفت لنگ) *کهگبلویه: (دهدشتی، لری بویراحمدی، ممسنی، لیراوی و...)

[ویرایش] گویش وَران لُری

برای این بخش از این مقاله منابع لازم نیامده‌است. لازم است بر طبق اصول اثبات‌پذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع منبعی برای آن ذکر شود. مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد.

مردمان بخش‌هایی از، همدان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد، نورآباد ممسنی، بوشهر «قزوین»، «خراسان شمالی و رضوی»، «مرکزی» به گویشهای گوناگونی از لری صحبت می‌کنند. گویشوران لری در عراق و ترکیه و افغانستان نیز دیده شده‌اند. گویشهای لکی در بخشهایی از عراق، همدان، کرمانشاه، ایلام و لرستان به کار می‌رود همچنین لری خرم آبادی عمدتاً در خرم آباد، جنوب لرستان، پلدختر و جنوب غرب لرستان (جنوب کوهدشت) و جنوب ایلام خصوصا شهرستانهای، دهلران، دره شهر و آبدانان به کار می‌رود. بختیاری در شرق لرستان ، استان چهارمحال و بختیاری ،شرق و شمال خوزستان , و شرق استان اصفهان صحبت می‌شود. گویش بروجردی در بروجرد، ملایر و سربند اراک دیده می‌شود

گویش سیلاخوری در روستاهای دشت سیلاخور محدوده بروجرد تا دورود به کار می‌رود و تفاوت چندانی با لری خرم آبادی ندارد. لری پشتکوهی در ایلام دیده می‌شود و لری فیلی در ایلات جنوب و جنوب غرب لرستان کاربرد دارد.

لری بویر احمدی نیز در ناحیهٔ استان کهگیلویه وبویر احمد وممسنی در استان فارس وجود دارد.

[ویرایش] منابع

‎

	زبان‌های ایرانی
شاخه	زبان‌های ایرانی غربی
شمال غربی	باستان: مادی                میانه: زبان پارتی (پهلوی اشکانی)  نو: آذری | گیلکی | مازندرانی | تالشی | کردی کرمانجی | کردی سورانی | زازا-گورانی | سمنانی | زبان‌های ایران مرکزی | بلوچی[۱] | سیوندی
جنوب غربی[۲]	باستان: پارسی باستان  میانه: پارسی میانه (پهلوی)  نو: فارسی | لری | بختیاری | بشاکردی | کمزاری | تاتی اران
شاخه	زبان‌های ایرانی شرقی
شمال شرقی	باستان: اوستایی[۳]      میانه: سغدی | خوارزمی | بلخی | سکایی غربی | آلانی | سرمتی  نو: آسی | یغنابی (سغدی نو)
جنوب شرقی	میانه: سکایی-تخاری  نو: پشتو | زبان‌های پامیری | پراچی | ارموری | منجی | یدغه
	۱-بلوچی به خاطر مهاجرت گویشورانش، از نظر جغرافیایی به جنوب شرق فلات ایران منتقل شده. ۲-شاخه جنوب غربی را شاخه فارسی‌تبار نیز می‌گویند. ۳-بیشتر زبان‌شناسان، اوستایی را در مرز شاخه‌های غربی و شرقی دسته‌بندی می‌کنند.

‎