استان کهگیلویه و بویراحمد
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
کهگیلویه و بویراحمد یکی از استانهای کشور ایران است. مرکز آن شهر یاسوج است و با مساحتی حدود ۱۶هزار و ۲۴۹ کیلومتر مربع، سرزمینی نسبتاً مرتفع و کوهستانی است.
جمعیت کهگیلویه و بویراحمد بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵ برابر با ۶۳۴،۲۹۹ نفر بوده که ۵۲درصد آنها در روستاها و مابقی در شهرها سکونت دارند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تقسیمات کشوری
این استان به پنج شهرستان و ۱۶ بخش تقسیم شده است که شامل ۱۶ شهر وبیش از ۱۷۰۰روستا می گردد.
شهرستان های این استان عبارتند از: (مرکز شهرستان)
[ویرایش] موقعیت
استان کهگیلویه و بویراحمد از جمله استان های جنوبی ایران به شمار می رود که با پنج استان همسایه است :
از شرق با استان اصفهان و فارس ، از جنوب با استان بوشهر ، از غرب با خوزستان و از شمال با چهارمحال و بختیاری.
[ویرایش] آمار
این استان از نظر جمعیت و مساحت از استان های کوچک ایران است و درهر دو مورد دارای رتبه ۲۸ در بین سی استان می باشد. بزرگترین و پرجمعیت ترین شهرستان استان ، شهرستان بویراحمد به مرکزیت یاسوج می باشد.
[ویرایش] تاریخچه
حمداله مستوفی در تاریخ گزیده از ایل جاکی نام میبرد. مستوفی اشاره به مهاجرت طوایف کرد از مناطق جبل السماق (كردستان سوریه کنونی) به مناطق لر بزرگ و لر کوچک می کند. حمداله مستوفی در سال (730 ه.ق/1330م)، از ایل جاکی و لیراوی و ممسنی و بختیاری نام میبرد كه همراه با 24 طایفه دیگر كرد از كردستان سوریه، به مناطق کوه گیلویه و بختیاری و لرستان کنونی كوچ كردند. این رویداد در اوایل سده ششم هجری رخ داد.
در سنه ی خمسایه (500ق.) قریب صد خانه کرد، از جبل السماق شام (كردستان سوریه کنونی)، به سبب وحشتی که ایشان را با مهتر قوم خود افتاده بود، به لرستان امدند و در خیل احفاد محمد خورشید که وزرا بودند نزول کردند، برسبیل رعیتی. بزرگ ایشان ابوالحسن فضلوی بود ... او را پسری علی نام بود. چون علی درگذشت، از او پسری محمد نام بماند. چون او نیز نماند، پسری ابوطاهر فضلوی کنیت داشت. جوانی شجاع بود ... ابوطاهر به صلح و جنگ به وعد و وعید و فریب و شکیب توانست ملک لرستان در ضبط اورد و چون تمکین و استقرار یافت ، هوس استقلال کرد و خود را اتابک خواند و عصیان نمود و کار ان ملک بر او قرار گرفت، در سنه ی خمسین و خمس مایه. بعد از مدتی درگذشت و پنج پسر یادگار گذاشت: هزاراسپ و بهمن و عمادالدین پهلوان و نصرة الدین ایلواکوش و قزل. به حکم وصیت و اتفاق برادران.
اتابک هزاراسپ که مهین و بهین همه بود ، قائم مقام پدر شد و عدل و داد ورزید . در عهد او ملک لرستان رشک بهشت گشت و بدین سبب اقوام بسیار از جبل السماق شام (كردستان سوریه کنونی) بدو پیوستند:
آسترکی، مماکویه، بختیاری، جوانکی بیدانیان، زاهدیان، علائی، کوتوند، بتوند، بوازکی، شوند، زاکی، جاکی، هارونی، اشکی، کوی لیراوی، ممویی، یحفومی، کمانکشی، مماسنی، ارملکی، توانی، کسدانی، مدیحه، اکورد، کولارد و دیگر قبائل که انساب ایشان معلوم نیست.
کهگیلویه در زمان حمله عرب جزء قلمرو پارس بوده و یکی از مناطقی بوده که زمیگان نامیده میشدند. ریاست مردم کهگیلویه در اواخر سده دوم و آغاز سده سوم هجری به عهده فردی به نام روزبه بودهاست. پس از او فرزندش مهرگان و پس از مهرگان برادرش سلمه فرمانروای مردم کهگیلویه شدند. در آن زمان شخصی به نام گیلویه از جایی به نام خمایگاه پائین نزد سلمه آمد و در دستگاه او پایگاه و جایگاهی پیدا کرد و پس از مرگ سلمه توانست زمام امور را بدست بگیرد و آن چنان بزرگی و ارج یافت که منطقه را به نام او کوه گیلویه (کُهگیلویه) خواندند. خاندان گیلویه دست کم تا سال ۳۴۶ هجری بر نواحی کهگیلویه فرمانروایی کردند.
در قدیم چهار ایل بویراحمد، نویی، دشمنزیاری و چرام را اصطلاحاً «چهاربنیچه» مینامیدند. از دیگر ایلات مهم و قدرتمند استان ایل باوی بوده که محدوده شهرستان گچساران محل سکونت آنان بودهاست. این منطقه در سده شش هجری بخشی از قلمرو اتابکان لر بزرگ به شمار میآمد. فرمانروایان گوناگون این خاندان، ازجمله ابوطاهر (فرمانروایی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هجری)، هزاراسپ، تیکله، کلجه، پشنگ، هوشنگ، افراسیاب و کامیار بر این مناطق حکم راندند. واپسین اتابک، غیاثالدین بن کاووس بن پشنگ بود که سلطان ابراهیم تیموری فرزند شاهرخ از پادشاهان تیموری، احتمالاً در سال ۸۲۷ او را برکنار کرد.
فرماندهان در این ایلات در طول تاریخ با لقب کی معروف بودهاند برای نمونه کی ماهین، کیهادی و کیعبدوالخلیل.
[ویرایش] مکان های دیدنی
کهگیلویه و بویراحمد دارای ۲۱۷گردشگاه زیارتی و تفرجگاهی است که گردشگران تابستانی میتوانند از آنها دیدن کنند.
- رودخانههای مارون، چرام، نازمکان، بشار، زهره و مهریان بهمراه هزاران چشمه سار دیگر و در کنار آنها سد کوثر، شاه قاسم و شاه مختار یاسوج.
- ۴۰قله بالای چهار هزار متر دنا
- آبشارهای کمردوغ دیشموک، تنگه مهریان و گنجهای یاسوج و تنگ سولک بهمئی.
- باغ چشمه بلقیس چرام، امامزادههای کهگیلویه و دشت بلاد شاپور دهدشت، دژ سلیمان و چندین دژ دیگر.
- آثار تل چگاه، آب گرمون، آب شوران، شهر لارندن، آب انبارها، کاروانسراها، قلعهها، گورستان سه طبقه و تنگ سولک در رشتهکوههای بهمئی.
- تنگ تکاب، محل برخورد آریو برزن با اسکندر مقدونی و قلعههای قدیمی متعدد شامل قلعه دختر، قلعه مانگشت، قلعه رئیسی و دژ سلیمان که مجموع آنها به «دلی مهرگان» معروف است.
- تنگ شلال دون،رودخانه و بیشه زیبای شاه بهرام، روستای زیبای باغستانی مارین، تنگ هنگان و بقعه امامزاده «بیبیحکیمه» خواهر امام رضا در شهرستان گچساران
- غارها و اشکفتهای کوهستانها.
۱۸رودخانه کوچک و بزرگ، ۴۰چشمه جوشان آب آشامیدنی و معدنی، ۱۷حلقه قنات، پنج آبشار، سه دریاچه، ۶۰دره و تنگه، بوستانها و دشتهای سرسبز، امامزادهها، گنبدها، قلعهها، کاروانسراها، مساجد، آب انبارها آتشکدهها، پلها و برجهای تاریخی از دیگر نقاط گردشگری منطقهاست.
[ویرایش] وضعیت اقتصادی
این استان از نظر اقتصادی به عنوان ناحیه کشاورزی و دامپروری به شمار میآید. بعد از دامداری و کشاورزی صنایع استخراج نفت گچساران و کارخانه قند یاسوج از اهمیت ویژهای برخوردار است، ولی با این حال فعالیتهای صنعتی و معدنی در این استان نسبت به سایر مناطق کشور، رشد نیافته و رونق چندانی ندارد. به طور کلی صنایع موجود در این استان به دو گروه تقسیم میشوند، که عبارتند از صنایع دستی و ماشینی. بزرگترین صنعت موجود استان، صنعت نفت است. در زمینه معادن نیز این استان دارای معادن بوکسیت، مس، فسفات، گوگرد، و غیرهاست.
[ویرایش] جستارهای وابسته
- جمعیت شهرهای استان کهگیلویه و بویراحمد
- باشت و بابویی
- سوق
- دهستان کفشکنان
- یاسوج
- اتابکان لر بزرگ
- اتابکان لرستان
[ویرایش] منابع
- مرکز ملی آمار ایران
- اطلس جامع گیتاشناسی ۸۷-۸۸
- تاریخ گزیده حمدالله مستوفی
- اتابکان لرستان در لغت نامه دهخدا
- اتابکان لر بزرگ در لغت نامه دهخدا
- اتابکان لر کوچک در لغت نامه دهخدا
- جاکی از لغت نامه دهخدا
|
استان کهگیلویه و بویراحمد |
|---|---|
| مرکز | |
| شهرستانها | |
| شهرها |
باشت • پاتاوه • چرام • چیتاب • دهدشت • دوگنبدان • دیشموک • سوق • سیسخت • قلعه رئیسی • گراب سفلی • لنده • لیکک • مارگون • یاسوج |
| جایهای دیدنی |
آبشار کمردوغ • آبشار یاسوج • پیست اسکی کاکان • تل خسروی • تنگ ملغان • تنگه مهریان • چشمه بلقیس چرام • درآب چشمه چنار • کوه دنا • غار شاه • منطقه گردشگری مارین • موزه یاسوج |
|
|||||
