داریوش شایگان

داریوش شایگان (۱۳۱۴، تهران) فیلسوف معاصر ایرانی است. غالب آثار شایگان به زبان فرانسه و در حوزه فلسفه تطبیقی است. غیر از آن او رمانی با عنوان «سرزمین سراب‌ها» منتشر کرد که برنده جایزه انجمن نویسندگان فرانسوی شد.

خواهر وی یگانه شایگان نیز استاد فلسفه بود که در ۱۷ خرداد ۱۳۸۶ درگذشت.

«سرزمین سراب‌ها» تازه‌ترین کتاب داریوش شایگان، اندیشمند ایرانی است که در پاریس، به زبان فرانسه، انتشار یافته و هم‌اکنون در حال ترجمه به فارسی است.

داریوش شایگان در آثار خود تلاش کرده که وضعیت کشورهای شرقی را در برابر تجدد توضیح دهد. وی به تازگی به عنوان یکی از چهره‌های مؤثر در گفتگوی تمدّن‌ها انتخاب شده‌است.

در سال ۲۰۱۱ جایزه مدال بزرگ فرانکو فونی به ایشان تعلق گرفت. همچنین جایزه بزرگ فرانکو فونی در سال ۲۰۱۲ از آن شایگان شد.

زندگی

پدرش بازرگان ایرانی و مادرش از اهالی گرجستان بود. در تهران به مدرسهٔ کاتولیک «سن‌لویی» که دروسش به زبان فرانسه تدریش می‌شد رفت و بعد از آن برای تحصیل به خارج از کشور رفت و با اخذ درجه دکترا در رشته هندشناسی در سال ۱۳۴۷ به ایران بازگشت و به تحقیقات خود پیرامون ادیان به‌ویژه ادیان هندی ادامه داد.

کتاب‌شناسی

• آسیا در برابر غرب
• ادیان و مکتب‌های فلسفی هند در ۲ جلد
• تصوف و هندوئیسم(آیین هندو و عرفان اسلامی بر مبنای کتاب مجمع البحرین نوشته داراشکوه ترجمه به فارسی توسط جمشید ارجمند)
• افسون زدگی جدید، هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمه فاطمه ولیانی
• زیر آسمان‌های جهان، گفتگوی رامین جهانبگلو و شایگان ترجمه به فارسی: نازی عظیما
• بت‌های ذهنی و خاطره‌های ازلی
• سرزمین سراب‌ها
• انقلاب دینی چیست؟
• نگاه شکسته (در دست انتشار)

اندیشه‌ها

عبدالله نصری در رویارویی با تجدد می‌نویسد:

به زعم شایگان ما بسیاری از مفاهیم تفکر غربی را ناآگاهانه و «بی‌چون و چرا و بدون دید تحلیلی و تاریخی می‌پذیریم» و دربارهٔ آنها پرسش نمی‌کنیم. خاطرهٔ قومی ما رو به زوال است. ما دچار توهم مضاعف هستیم، چرا که از یک سوی می‌پنداریم که ماهیت تفکر غربی را شناخته و می‌توانیم عناصری از آن را برگزینیم که با میزاث فرهنگی ما سازگار است، و از سوی دیگر «گمان می‌کنیم که هویت فرهنگی خود را حفظ می‌کنیم»، در حالی که خاطرهٔ قومی ما تاب مقاومت در برابر تفکر غربی را ندارد. این توهم مضاعف به دو صورت بروز می‌کند: ۱. غربزدگی ۲. بیگانگی از خود

نصری در جای دیگر می‌نویسد:

از نظر شایگان مدرنیته ما را دچار اسکیزوفرنی یا روان‌گسیختگی کرده‌است، چرا که مدرنیته نظام ارزشی خود را بر ما تحمیل کرده، و ما در میان دو جهان بیگانه از یکدیگر به سر می‌بریم. ما در مواجههٔ با غرب شیفته نظام‌های سیاسی و حقوق آن شده‌ایم و مفاهیم مدرن چون حق و آزادی را پذیرفته‌ایم، بدون آنکه نسبت به الگوی معرفتی که مبنای این مفاهیم بود توجه داشته باشیم. همان چیزی که سروش هم به آن توجه دارد.

‫شایگان در فصل نخست کتاب «زیر آسمانهای جهان» و در گفتگو با رامین جهانبگلو ، پس از بازگویی سرخوردگی ناشی از شکست دولت ملی، از خود میپرسد: ... آیا بخش مهمی از مسوولیت این بدبختی بر عهده مصدق نبود؟ آیا او خود مسبب و محرک سقوطش نبود؟ او که خود را در بن بستی نهاده بود که برون‌شدی از آن وجود نداشت، به یک معنا سرنوشت شهید سیاسی را برای خود رقم زده بود." در ادامه، شایگان لب به انتقاد از مصدق میگشاید و تن ندادن وی به مصالحه، افتادن در دام گفته‌ی خود و گم کردن حس واقعیت وی را در عدم توانایی و شجاعت مصدق در تسلیم شدن به واقعیت میبیند. شایگان در ادامه می‌افزاید: "مصدق مردی حقوق‌دان بود که هرگز نتوانست بازی کارتل‌های نفتی و نقش خرد کننده‌ی آمریکا را در عرصه‌ی شطرنج بین المللی دریابد.

منابع

• http://www.aftabnews.ir/vdcgnu9akx9xt.html
• http://www.avalinkhabar.com/?p=10837
• مجله دنیای سخن، شماره ۷۷، دی و بهمن ۱۳۷۶ (ص ۱۸)
• عطا هودشتیان: درباره داریوش شایگان - سخنرانی در مکیک (خانه کتاب ایران)، مونترال، کانادا. ویدئو در یوتوپ (Dr. Ata Hoodashtian 1 on Dariush Shayegan- Montreal-Jan ۰۹)

پیوند به بیرون

• گفتگوی شرق با شایگان

جستارهای وابسته

• آسیا در برابر غرب