الکساندر دوبچک

الکساندر دوبچک، سیاست‏مدار برجستۀ چکسلواکی است که ۱۹۲۱م در اسلواکی به دنیا آمد. وی در جمهوری روسیه در شوروی پیشین رشد یافت، جایی که پدرش با گروهی از کمونیست‏های چک اسلواکی، در سال ۱۹۲۵ اقدام به تأسیس یک واحد اشتراکی صنعتی نمودند.

عضویت در حزب کونیست

دوبچک پس از سپری کردن تحصیلات خود به چک اسلواکی بازگشت و با عضویت در حزب کمونیست چک اسلواکی، در سال ۱۹۴۴ در شمار نیروهای چریکی قیام ملی اسلواک ، بر ضد آلمان‏ها به مبارزه برخاست. وی در سال‏های پس از جنگ، به طور مداوم در حزب کمونیست ارتقاء مقام یافت به طوری که در ۴۷ سالگی، نخستین فردی بود که از اسلواکی به عنوان دبیر حزب کمونیست چک اسلواکی برگزیده می‏شد.

اصلاحات در چک اسلواکی

انتخاب دوبچک که به داشتن افکار آزادی‏خواهانه شهرت داشت، نگرانی اتحاد جماهیر شوروی را برانگیخت و شتاب تحولات در چک اسلواکی و فاصله گرفتن این کشور از سایر کشورهای کمونیست بر نگرانی رهبران شوروی افزود. ادامه این شرایط و روند اصلاح‏طلبی دوبچک که به بهار پراگ مشور است، سبب شد تا نیروهای سازمان پیمان ورشو در اوت یعنی هشت ماه پس از به قدرت رسیدن دوبچک، به چک اسلواکی یورش برند و این عمل را حفظ و حراست از دست‏آوردهای سوسیالیسم بنامند.

بازداشت

دوبچک چهار روز پس از سقوط کشورش، از بازداشت‏گاه خود در اوکراین به کاخ کرملین منتقل شد و لئونید برژنف رهبر وقت شوروی با تهدید و تطمیع توانست او را قانع سازد که به انجام وظایف خود در مقام دبیرکلی حزب کمونیست چکسلواکی ادامه دهد. دوبچک مشروط به خروج نیروهای نظامی ورشو و موافقت برژنف مبنی بر خروج نیروها به محض عادی شدن اوضاع، به کشورش برگردانده شد.

برکناری از دبیرکلی حزب

روند عادی شدن اوضاع در چکسلواکی تا اوایل سال ۱۹۶۹ به درازا انجامید تا این که در روز هفدهم آوریل ۱۹۶۹ دوبچک از سمت دبیرکلی حزب کمونیست چک اسلواکی برکنار شد. دوبچک در ابتدا به سمت سفیر چک اسواکی در آنکارا تعیین گردید ولی پس از چند ماه به پراگ احضار شد و به کارمندی ساده یک شرکت تعاونی کشاورزی در یکی از شهرهای چکسلواکی تنزل رتبه یافت.

ریاست پارلمان

دوبچک از آن تاریخ تا سال ۱۹۸۹، به مدت بیست سال هیچ‏گونه فعالیت سیاسی نداشت و تحت الحفظ در خانه خود زندگی می‏کرد. اما در پاییز این سال، در پی موج اصلاح‏گرایی در خاور اروپا و فروپاشی کمونیسم، ازنو در صحنه سیاسی چک اسلواکی مطرح شد و در جریان تغییرات سیاسی کادر رهبری این کشور، به عنوان رئیس مجلس فدرال چک اسلواکی انتخاب شد.

مرگ

الکساندر دوبچک سرانجام در هشتم نوامبر ۱۹۹۲ در پی یک حادثه رانندگی در هفتاد و یک سالگی درگذشت.

منابع

• حق شناس کمیاب، سید علی، مبانی دیپلماسی و آداب دیپلماتیک، تهران، سنا، ۱۳۹۰.