بی‌طرفی (روابط بین‌الملل)

بی‌طرفی بيانگر یک وضعيت حقوقی یک دولت دربرابر جنگ بين ساير دولتها است. دولت بی‌طرف باید رفتار واحدی در برابر طرفین جنگ در پیش گیرد. اصل عدم جانبداری در واقع وظیفهٔ اصلی دولت غیر درگیر در جنگ است. تا زمانی که دولت‌های بی‌طرف از شرکت مستقیم یا غیر مستقیم در مخاصمه احتراز کنند و یا وظایفی را که حقوق بین‌الملل بر عهدهٔ آنان گذاشته رعایت نمایند، می‌توانند از حقوق بی‌طرفی بهره‌مند شوند. ولی از سوی دیگر، اگر دولتی که مدعی بی‌طرفی است به وظایف و تعهّدات خود عمل نکند، این امر به دول درگیر حق می‌دهد که علیه آن دولت به اقدامات تلافی‌جویانه متوسّل شوند.

در گذشته شروع جنگهای مسلحانه پس از صدور اعلامیهٔ رسمی انجام می‌گرفت و متعاقب آن، رعایت قواعد بی‌طرفی برای کشورهای ثالث ضرورت می‌یافت، ولی امروزه به علت تحوّلات در ارتباطات، شروع جنگ الزاماً نباید به دوَل ثالث به طور رسمی اعلام گردد تا به تعهّدات بی‌طرفی خود عمل کنند. همچنین امروزه نیازی نیست که دوَل ثالث اعلامیه‌های خاصی مبنی بر تشریح مواضع خود و سیاست امتناع از شرکت در جنگ و درنتیجه رعایت تعهّدات بی‌طرفی منتشر کنند. این دولت‌ها می‌توانند قوانینی وضع کرده و یا بیانیه‌هایی منتشر کنند که وظایف و حقوق آنها را برای مقامات و اتباع خود و یا دول متخاصم بیان کند.

دوَل بیطرف حق دارند که در صورت نقض بی‌طرفی آنها توسط دوَل متحارب، به زور متوسل شوند. دولت محاربی نیز که در نتیجهٔ عدم انجام تعهّدات دولت بی‌طرف صدمه دیده است، می‌تواند به مجامع بین‌المللی شکایت کند و تقاضای غرامت مادی یا معنوی نماید و یا به عنوان دولت متضرر دست به اقدام تلافی‌جویانه بزند.

اصول بی‌طرفی در جنگ

چهار تکلیف اصلی بر عهدهٔ کشور بی‌طرف گذاشته شده است؛ این تکالیف عبارتند از:

الف)اصل عدم جانبداری از طرفین محاربه

ب)اصل خودداری از دادن کمک مادّی به طرفین محاربه جهت استفاده در جنگ

ج)اصل جلوگیری از اقدامات خصم‌آمیز در محدودهٔ صلاحیت دولت بی‌طرف و ممانعت از استفاده از سرزمین خود به‌عنوان پایگاهی جهت عملیات خصمانه

د)اصل پذیرش و رعایت برخی اقدامات محدود کننده که توسط دوَل متحارب علیه تجارت خصوصی دوَل بی‌طرف در دریای آزاد انجام گیرد

پیوند به بیرون

• «حقوق و وظایف دولت بی‌طرف در نبرد دریایی».