نبرد برلین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نبرد برلین
بخشی از جبهه شرقی جنگ جهانی دوم
Bundesarchiv Bild 183-R77767, Berlin, Rotarmisten Unter den Linden.jpg
سربازان شوروی پرچم این کشور را روی بالکن هتل آلدون در برلین به اهتزاز در آورده‌اند.
زمان ۱۶ آوریل ۱۹۴۵ تا ۲ می ۱۹۴۵ میلادی
(۲۷ فروردین ۱۳۲۴ تا ۱۲ اردیبهشت ۱۳۲۴)
مکان برلین، آلمان
نتیجه پیروزی قاطع شوروی
جنگندگان
اتحاد جماهیر شوروی شوروی
لهستان لهستان

آلمان نازی آلمان
فرماندهان
ارتش اول بلاروس:
اتحاد جماهیر شوروی گئورگی ژوکوف
ارتش دوم بلاروس:
اتحاد جماهیر شوروی کنستانتین روکوسوفسکی
ارتش اول اکراین:
اتحاد جماهیر شوروی ایوان کونف
اتحاد جماهیر شوروی واسیلی چویکوف
ارتش ویستولا:
آلمان نازی گوتهارد هاینریکی
آلمان نازی کورت فون تیپلسکیرشWhite flag icon.svg
ارتش مرکزی:
آلمان نازی فردیناند شورنر
دفاع از برلین:
آلمان نازی هلموت ریمان
سپس
آلمان نازی هلموت وایدلینگWhite flag icon.svg
نیروها
۲,۵۰۰,۰۰۰ سرباز
۶,۲۵۰ دستگاه تانک
۷,۵۰۰ فروند هواپیما
۴۱,۶۰۰ عراده توپ[۱][۲]
۷۶۶,۷۵۰ سرباز
۱,۵۱۹ دستگاه ماشین زرهی[۳]
۲,۲۲۴ فروند هواپیما[۴]
۹,۳۰۳ عراده توپ
تلفات
کشته‌شدگان نظامی
۸۱,۰۰۰ کشته یا مفقود
۲۸۰,۲۵۱ بیمار یا مجروح
کل تلفات: ۳۶۱,۳۶۷ نفر
۱,۹۹۷ دستگاه تانک
۲,۱۰۸ عراده توپ
۹۱۷ فروند هواپیما
آمار اولیه شوروی
۴۵۸,۰۸۰ کشته
۴۷۹,۲۹۸ اسیر
کل تلفات ۹۳۷,۳۷۸ نفر
آمار آلمان
۱۰۰,۰۰۰ کشته
شهروندان عادی ۲۲,۰۰۰ نفر

نبرد برلین آخرین تهاجم بزرگ در جبهه اروپایی جنگ جهانی دوم بود و این عملیات استراتژیک به عهده ارتش شوروی گذاشته شده بود. در روز ۱۶ ژانویه ۱۹۴۵ ارتش سرخ در نتیجه عملیات ویستولا-اودر (به انگلیسی: Vistula-oder) به جبهه آلمان هجوم برد و در جبهه‌های پروس شرقی، سیلیزیای شمالی و جنوبی، پومرانیای شرقی با سرعت زیاد ۳۰-۴۰ کیلومتر در روز به سوی غرب پیش میرفت که به فاصله ۶۰ کیلومتر از شرق برلین در امتداد رودخانه اودر موقتاً توقف کرد. در طول نبرد، دو جبهه شوروی از جنوب و شرق به برلین حمله کردند در حالیکه بخش سوم ارتش شوروی در حال قلع و قمع نیروهای آلمانی در شرق برلین بود. نبرد در برلین از اواخر روز ۲۰ آوریل ۱۹۴۵ تا صبح ۲ می ادامه داشت که یکی از خونبارترین نبردهای تاریخ بشمار میرود.

اولین تدارکات دفاعی در دامنه‌های برلین در ۲۰ مارس شروع شد، هنگامی که فرمانده تازه منصوب ارتش ویستولا ژنرال گوتهارد هاینریکی بدرستی حدس زد که فشار اصلی ارتش شوروی در اطراف رودخانه اودر خواهد بود. قبل از شروع نبرد در برلین، ارتش شوروی موفق شد با پیروزی در نبردهای کوچکتر رخ داده در ارتفاعات سیلو (به انگلیسی: the Seelow Heights) و هالب (به انگلیسی: Halbe)، برلین را محاصره کند. در ۲۰ آوریل ۱۹۴۵ در حالیکه لشکر اول اوکراین به فرماندهی ایوان کونف از سمت شمال به آخرین بازمانده‌های لشکر مرکزی آلمان فشار می آورد، ارتش اول بلاروس هم به فرماندهی مارشال گئورگی ژوکوف (به انگلیسی: Georgy Zhukov) شروع به گلوله باران مرکز برلین کرد. نیروهای دفاعی آلمان که اکثراً توسط هلموت وایدلینگ (به انگلیسی: Helmuth Weidling) فرماندهی میشدند متشکل از چند لشکر تضعیف شده، بدون تجهیزات کافی و بی نظم ورماخت (به انگلیسی: Wehrmacht) و وافن اس اس (به آلمانی: Waffen SS) وهمچنین تعدادی از نیروهای مردمی (به آلمانی: Volkssturm) و جوانان هیتلری (به آلمانی: Hitler-Jugend) بود. در طی چند روز بعد، نیروهای شوروی با سرعت به سمت مرکز شهر پیشروی میکردند و در نهایت در ۳۰ آوریل بعد از درگیری شدید، ساختمان رایشستاگ (به آلمانی: Reichstag) را تسخیر کردند.

قبل از پایان جنگ آدولف هیتلر پیشوای آلمان و تعداد زیادی از پیروانش دست به خودکشی زدند. مدافعان شهر نهایتاً در دوم می تسلیم شدند. هر چند در حالی نبرد در شمال غربی، غرب و جنوب غرب شهر تا روز ۸ می یعنی روز پایانی جنگ در اروپا ادامه داشت که یگان‌های آلمانی سعی میکردند با پیشروی به سمت غرب بجای تسلیم شدن به نیروهای شوروی، تسلیم متفقین غربی شوند.

پیش زمینه[ویرایش]

ارتش سرخ در روز ۱۲ ژانویه ۱۹۴۵ عملیات ویستولا-اودر را از ورشو و در طول رودخانه نارف آغاز کرد که ۳ روز به درازا کشید و شامل جبهه‌ای وسیع میشد که ۴ لشکر روس در آن شرکت داشتند.[۵] در روز چهارم ارتش سرخ بر نیروهای آلمانی غلبه کرد و با سرعت ۳۰-۴۰ کیلومتر در روز پیشروی به سمت غرب، پروس شرقی، دانتزیگ (به انگلیسی: Danzig) و پوزنان (به انگلیسی: Poznań) را تصرف کرد و در ۶۰ کیلومتری برلین در طول رودخانه اودر تشکیل یک خط داد.[۶] ارتش تازه تشکیل ویستولا به دستور هاینریش هیملر (به انگلیسی: Heinrich Himmler) سعی در ضد حمله داشت که این اقدام در تاریخ ۲۴ فوریه با شکست روبرو شد. بعد از آن ارتش سرخ به سمت پومرانیا (به انگلیسی: Pomerania) پیش رفت و کرانه سمت راست رودخانه اودر را پاکسازی کرد و به سایلژا (به انگلیسی: Silesia) رسید. در جنوب بوداپست در محاصره بود. سه تلاش آلمان‌ها برای پایتخت محاصره شده مجارستان با شکست مواجه شد و بوداپست در ۱۳ فوریه بدست نیروهای شوروی افتاد. آدولف هیتلر اصرار داشت برای پس گرفتن مثلث درائو-دانوب (به انگلیسی: Drau-Danube) باید یک ضدحمله انجام شود. هدف ضدحمله بدست آوردن ناحیه نفتی ناگیکانیزسا (به انگلیسی: Nagykanizsa) و بازپس‌گیری رودخانه دانوب برای عملیات‌های بعدی بود. به نیروهای فرسوده آلمانی وظیفه‌ای غیرممکن سپرده شده بود. تا ۱۶ مارس، عملیات لیک بالاتون آلمان‌ها شکست خورده بود و نیروهای ارتش سرخ ظرف ۲۴ ساعت تمام مناطقی که آلمان‌ها در مدت ۱۰ روز بدست آورده بودند را پس گرفتند. در ۳۰ مارس روس‌ها وارد اتریش شدند و طی عملیات وین موفق شدند در روز ۱۳ آوریل این شهر را تصرف کنند. بین ماه‌های ژوئن تا سپتامبر ۱۹۴۵ ورماخت بیش از ۱ میلیون نفر از نیروهایش را از دست داده بود و فاقد سوخت و مهمات لازم برای فعالیت موثر بود. در روز ۱۲ آوریل، آدولف هیتلر که تصمیم گرفته بود برخلاف نظر مشاورانش در شهر بماند خبر فوت فرانکلین روزولت (به انگلیسی: Franklin D. Roosevelt) رئیس جمهور آمریکا را شنید که باعث شد این امید به اشتباه در او قوت بگیرد که مرگ روزولت باعث ایجاد اختلاف بین متفقین خواهد شد و برلین در آخرین لحظه نجات پیدا خواهد کرد، همانگونه که در سال ۱۷۶۲ پیش آمده بود (مراجعه کنید به معجزه برندنبورگ).

متفقین غربی طرحی برای تصرف شهر توسط یک عملیات زمینی در نظر نداشتند. ژنرال آمریکایی دوایت آیزنهاور (به انگلیسی: Dwight D. Eisenhower) تمایلش برای شتاب به سمت برلین را از دست داده بود و نیازی نمی‌دید برای حمله به شهری که پس از جنگ در شعاع نفوذ شوروی خواهد بود به نیروهایش تلفات وارد کند. ژنرال آیزنهاور پیشبینی می‌کرد که در صورت هجوم همزمان هر دو ارتش شوروی و آمریکا به برلین، دو نیروی متفق در موارد خیلی زیادی به اشتباه به سمت هم شلیک خواهند کرد. سهم عمده متفقین غربی در این نبرد، بمباران استراتژیک برلین در سال ۱۹۴۵ بود. در طی این سال نیروی هوایی ایالات متحده تعدادی حمله هوایی بسیار وسیع روزانه به برلین انجام داد و هواپیماهای نیروی هوایی بریتانیا هم برای ۳۶ شب متوالی پایتخت آلمان را هدف بمب‌هایشان قرار دادند، که این حمله‌ها تا شب ۲۰ آوریل ۱۹۴۵ درست قبل از ورود نیروهای شوروی به شهر ادامه داشت.

تمهیدات[ویرایش]

حمله شوروی به مرکز آلمان (که بعدها جزیی از آلمان شرقی شد) دو هدف را دنبال می‌کرد. استالین که باور نداشت متفقین غربی مناطق اشغال شده توسط خود را به شوروی تحویل دهند دست به تهاجمی وسیع زد و با سرعت زیادی به سمت غرب تاخت که تا آنجا که امکان دارد فضای کمتری در اختیار متفقین غربی قرار دهد. ولی با این حال هدف اصلی تصرف برلین بود. این دو هدف مکمل یکدیگر بودند، زیرا تصرف مناطق در صورت تسخیر نشدن برلین نمی‌توانست با سرعت پیش برود. مورد دیگر نیز این بود که تصرف برلین خود به تنهایی شامل مزایای مهمی بود که، آدولف هیتلر و برنامه بمب هسته‌ای آلمان از آن جمله بودند. در ۶ مارس، هیتلر ژنرال هلموت ریمان (به انگلیسی: Helmuth Reymann) را بعنوان فرمانده دفاع از برلین جایگزین ژنرال برونو ریتر فون هاونشیلد (به انگلیسی: Bruno Ritter von Hauenschild) کرد.

نیروهای ارتش سرخ و ارتش اول لهستان در حال حرکت به سمت برلین

در ۲۰ مارس ژنرال گوتهارد هاینریکی (به انگلیسی: Gotthard Heinrici) بعنوان فرمانده ارتش ویستولا جانشین هاینریش هیملر شد. هاینریکی که یکی از بهترین تاکتیک‌دانان ارتش آلمان بود بسرعت شروع به اعمال طرح‌های دفاعی کرد. هاینریکی بدرستی تشخیص داد که بیشتر فشار شوروی در سمت مخالف رودخانه اودر و در امتداد اتوبان اصلی غرب به شرق خواهد بود. وی تصمیم گرفت با چیزی بیشتر از چند زد و خورد جزئی از کرانه رودخانه اودر دفاع نکند. بجای آن، هاینریکی دستور داد تا مهندسین، ارتفاعات سیلو که بر رودخانه اودر مسلط بود را تقویت و در آنجا استحکاماتی دایر کنند. این مکان در ۱۷ کیلومتری غرب اودر و ۹۰ کیلومتری شرق برلین قرار داشت. هاینریکی فشردگی خطوط دفاعی در مکان‌های دیگر را کاهش داد تا نیروهای بیشتری برای دفاع از ارتفاعات داشته باشد. مهندسین آلمانی دشت سیلابی حاشیه رودخانه را، که همان زمان هم بدلیل آب شدن برف‌ها اشباع شده بود، با سرازیر کردن آب مخزنی در بالادست تبدیل به باتلاق کردند. ضمناً مهندسین سه سری برجک دفاعی هم ساختند که از عقب به دامنه‌های برلین می‌رسیدند که خطوط دفاعی آن (خطوط ووتان (به انگلیسی: Wotan)) شامل خندق‌های ضدتانک، برجک‌های توپ‌های ضدتانک و شبکه‌ای وسیع از کانال‌ها و سنگرها می‌شد. در ۹ آوریل، کونیگزبرگ (به انگلیسی: Königsberg) در پروس شرقی، بعد از یک مقاومت طولانی بالاخره به دست ارتش سرخ افتاد. این مسئله باعث آزاد شدن ارتش دوم بلاروس به فرماندهی مارشال روکوسوفسکی (به انگلیسی: Rokossovsky) برای حرکت به سمت غرب و رسیدن به شرق رودخانه اودر شد. مارشال گئورگی ژوکوف هم ارتش اول بلاروس را که در منطقه جنوب از فرانکفورت تا دریای بالتیک گسترده شده بود در مقابل ارتفاعات سیلو مستقر کرد. ارتش دوم بلاروس در شمال ارتفاعات سیلو و در مکانی که پیش از آن محل استقرار ارتش اول بلاروس بود مستقر شد. در حین این نقل وانتقالات، باقی‌مانده نیروهای ارتش شماره ۲ آلمان به فرماندهی ژنرال دیتریش فون ساکن که در مکان کوچکی در نزدیکی دانزیگ گرفتار شده بودند، از حفره‌های ایجاد شده در خطوط روس‌ها استفاده کردند و به درون دلتای ویستولا گریختند. در جنوب، مارشال کُنِف، اکثر لشکر اول اوکراین را از سیلژای شمالی به سمت شمال شرق و رودخانه نیسه منتقل کرد. سه ارتش شوروی که جمعاً شامل ۲/۵ میلیون سرباز (۷۸،۵۶۶ سرباز از ارتش اول لهستان)، ۶،۲۵۰ دستگاه تانک، ۷،۵۰۰ فروند هواپیما، ۴۱،۶۰۰ عراده توپ و خمپاره‌انداز، ۳،۲۵۵ دستگاه راکت‌انداز کاتیوشا و ۹۵،۳۸۳ دستگاه خودرو می‌شد که بسیاری از آنها ساخت آمریکا بودند.

نبرد اودر-نیسه[ویرایش]

نوشتار اصلی: نبرد اودر-نیسه

بخشی که عمده‌ترین بخش عملیات تهاجمی در آن صورت گرفت ارتفاعات سیلو بود که آخرین خط دفاعی اصلی خارج از برلین بشمار می‌رفت. نبرد ارتفاعات سیلو که طی ۴ روز از ۱۶ تا ۱۹ آوریل صورت گرفت یکی از آخرین نبردهای از پیش تعیین شده جنگ جهانی دوم بود که در آن تقریباً یک میلیون سرباز و بیش از ۲۰،۰۰۰ تانک و توپ ارتش سرخ برای عبور از «دروازه برلین» که توسط حدود ۱۰۰،۰۰۰ سرباز آلمانی و ۱،۲۰۰ تانک و توپ از آن دفاع می‌شد، گرد هم آورده شده بودند. نیروهای شوروی تحت فرماندهی ژوکوف در حالی برای شکستن خطوط آلمان‌ها متحمل ۳۰،۰۰۰ تلفات شدند که نیروهای آلمانی ۱۲،۰۰۰ نفر کشته دادند.
در روز چهارم یعنی ۱۹ آوریل، ارتش اول بلاروس آخرین خط دفاعی ارتفاعات سیلو را درهم شکست و در نتیجه چیزی بجز نیروهای از هم گسیخته آلمانی بین آنها و برلین وجود نداشت. نیروهای لشکر اول اوکراین هم که در روز قبل از آن فورست را اشغال کرده بود در حال سرازیر شدن به دشت وسیع بودند. جبهه قدرتمندی از گاردهای سوم ارتش به فرماندهی گوردوف (به انگلیسی: Gordov) و لشکرهای گارد زرهی سوم به فرماندهی ریبالکو (به انگلیسی: Rybalko) و گارد زرهی چهارم للیوشنکو (به انگلیسی: Lelyushenko) درحالی در جهت شمال شرق به سمت برلین حرکت می‌کردند که بقیه لشکرها به سمت غرب و بخشی از ارتش ایالات متحده واقع در جنوب غرب برلین و در حاشیه رود الب حرکت می‌کردند.
با این پیشروی‌ها، نیروهای ارتش شوروی بین ارتش ویستولا در شمال و ارتش مرکزی آلمان در جنوب شکاف ایجاد کردند. در پایان روز، جبهه شرقی آلمان واقع در شمال فرانکفورت در نزدیکی سیلو و در جنوب در نزدیکی فورست دیگر وجود خارجی نداشت. این پیروزی‌ها اجازه داد که دو جبهه روس، ارتش نهم آلمان را در منطقه‌ای وسیع در غرب فرانکفورت محاصره کنند. تلاش های ارتش نهم آلمان برای شکستن محاصره و گریز به سمت غرب منجر به نبرد هالب شد. تلفات وارد شده به نیروهای شوروی بسیار بالا بود. بیشتر از ۲۸۰۷ دستگاه تانک شوروی از ۱ تا ۱۹ آوریل نابود شدند که حداقل ۷۲۷ مورد از آنها در ارتفاعات سیلو از بین رفتند.

محاصره برلین[ویرایش]

عکس گرفته شده در ۹ مارس ۱۹۴۵ که جوزف گوبلز را در حال اعطای صلیب آهنی درجه دو به ویلی هوبنر ۱۶ ساله عضو سازمان جوانان هیتلری پس از موفقیت این سازمان در تصرف لوبان نشان میدهد.

در روز ۲۰ آوریل، توپخانه لشکر اول بلاروس ارتش شوروی شروع به گلوله باران مرکز شهر برلین کرد که این گلوله باران تا تسلیم شدن شهر ادامه یافت. وزن مهمات شلیک شده توسط توپخانه ارتش شوروی در طی این نبرد از وزن کل بمب‌های رها شده توسط هواپیماهای متفقین بر فراز شهر بیشتر بود. همزمان با پیشرفت لشکر اول بلاروس به سمت شرق و شمال شرق شهر، لشکر اول اوکراین با عبور کردن از آخرین آرایش‌های جنگی بخش شمالی ارتش مرکزی و گذشتن از شمال یوتربورگ (به آلمانی: Juterbog) بیشتر از نیمی از فاصله اولیه با خطوط ارتش آمریکا واقع در حاشیه رودخانه الب در ماگدبورگ (به آلمانی: Magdeburg) را پیموده بود. در شمال در حد واسط شچچین (به آلمانی: Stettin) و شودت (به آلمانی: Schwedt)، لشکر دوم بلاروس به بازوی شمالی ارتش ویستولا که از ارتش سوم زرهی به فرماندهی هاسو فون مانتویفل (به آلمانی: Hasso von Manteuffel) تشکیل میشد حمله برد. در طول روز بعد، ارتش دوم گاردهای زرهی به فرماندهی بوگدانف (به انگلیسی: Bogdanov) تا نزدیکی ۵۰ کیلومتری شمال برلین پیشروی کرد و سپس به جنوب و جنوب غرب ورنویشن حمله برد. روس‌ها قصد داشتند ابتدا برلین را محاصره کرده و سپس ارتش نهم آلمان را احاطه کنند.

فرماندهی سپاه پنجم که بهمراه ارتش نهم در شمال فورست به تله افتاده بود از ارتش زرهی چهارم به ارتش نهم اعطا شد. سپاه پنجم هنوز هم در جبهه بزرگراه برلین-کتبوس در حال مقاومت بود.[۷] وقتی جناح جنوبی قدیمی ارتش زرهی چهارم چند موفقیت در ضدحمله علیه ارتش اول اوکراین در منطقه بدست آورد، هیتلر با دستورهایی که نشان‌دهنده از دست رفتن کامل درک او از از واقعیات نظامی بود، ارتش نهم را مجبور به مقاومت در کتبوس و ایجاد یک جبهه به سمت غرب و پس از آن حمله به ستون‌های ارتش شوروی که در حال پیشروی به سمت شمال بودند کرد.

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Battle of Berlin»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۰۱۰-۰۸-۱۵).
  1. Ziemke 1969, p. 71.
  2. Murray &amp Millett 2000, p. 482.
  3. Wagner 1974, p. 346.
  4. Bergstrom 2007, p. 117.
  5. Duffy 1991, pp. 24, 25.
  6. Hastings 2004, p. 295.
  7. Simons 1982, p. 78.
Müller, Rolf-Dieter (2008), Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Band 10/1: Der Zusammenbruch des Deutschen Reiches 1945 und die Folgen des Zweiten Weltkrieges - Teilbd 1: Die militärische Niederwerfung der Wehrmacht, Deutsche Verlags-Anstalt, ISBN 3421062374 
  • Murray, Williamson & Millett, Allan Reed (2000), A War to be Won, Harvard University Press, ISBN 0674006801 
  • Naimark, Norman M. (1995), The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945-1949, Cambridge: Belknap, ISBN 0674784057 
  • Ryan, Cornelius (1966), The Last Battle, Simon and Schuster, ISBN 067140640X 
  • Simons, Gerald (1982), Victory in Europe, Time-Life Books, ISBN 0809434067 
  • Tiemann, Ralf (1998), The Leibstandarte IV/2, J.J. Fedorowicz Publishing, ISBN 0921991401 
  • Wagner, Ray (1974), The Soviet Air Force in World War II: the Official History, Doubleday 
  • White, Osmar (2003), Conquerors' Road: An Eyewitness Report of Germany 1945, Cambridge University Press, ISBN 0521537517 
  • Williams, Andrew (2005), D-Day to Berlin, Hodder, ISBN 0340833971 
  • Ziemke, Earl F. (1969), Battle for Berlin End of the Third Reich Ballantine's Illustrated History of World War II (Battle Book #6), Ballantine Books 
  • Ziemke, Earl F (1990), "Chapter 17 Zone and Sector", The U.S. Army in the occupation of Germany 1944-1946, Center of Military History (Washington, D. C.: United States Army), Library of Congress Catalog Card Number 75-619027 
  • Shlapentokh, Dmitry (2008), Societal breakdown and the rise of the early modern state in Europe, Macmillan, ISBN 0230603750 
  • Stiglmayer, Alexandra (1994), Mass rape: the war against women in Bosnia-Herzegovina, University of Nebraska Press, ISBN 0803292295 
  • Cook, Bernard A. (2006), Women and war: a historical encyclopedia from antiquity to the present, ABC-CLIO, ISBN 1851097708 
  • Grathwol, Robert P. (1994), American Forces in Berlin: Cold War Outpost, 1945-1994, DIANE Publishing, ISBN 0788125044 
  • Grossmann, Atina (2009), Jews, Germans, and Allies: Close Encounters in Occupied Germany, Princeton University Press, ISBN 069114317X