شهرستان لارستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لارستان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان فارس
مرکز لار
لارستان بر ایران واقع شده‌است
لارستان
مردم
جمعیت ۲۱۳٬۹۲۰ تن [۱]
مذهب اسلام (شیعه) و (سنی)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۹۵۰ متر[۲]
داده‌های دیگر
فرماندار جلیل حسنی
پیش‌شماره تلفنی ۰۷۱
تعداد بخش‌ها
مرکزی، جویم، بنارویه، صحرای باغ، اوز، بیرم

مختصات: ۲۷°۴۰′۴۸″ شمالی ۵۴°۲۰′۲۴″ شرقی / ۲۷.۶۷۹۸۷۰° شمالی ۵۴.۳۴۰۰۹۵° شرقی / 27.679870; 54.340095

لارستان یکی از شهرستان‌های فارس و یکی از ۴۹ شهرستان اولیه تأسیس شده در سال ۱۳۱۶ است که وسعت آن به ۱۲۰۰۰۰ کیلومتر مربع می‌رسید. شهر لار مرکز شهرستان لارستان است که از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به شمار می‌آید. فاصله این شهر تا مرکز استان فارس (شیراز) ۳۳۰کیلومتر، و تا بندرعباس ۱۹۰ کیلومتر است. لار در حد فاصل شهرستان‌های داراب، جهرم، خنج و گراش قرار داشته، و در شرق و جنوب با بستک در استان هرمزگان همسایه است. از لحاظ دسترسی به دریا کوتاه‌ترین مسیر ۱۶۰ کیلومتر است که آن را به بندر پل متصل می‌کند ولی به شکل خط مستقیم این فاصله به ۹۷ کیلومتر تقلیل می‌یابد. شهرستان لار در شمال استان هرمزگان و جنوب استان فارس مابین شهرستان‌های گراش، لامرد، خنج، بستک، داراب وجهرم قرار دارد. لار و خنج پل شمال-جنوبِ خلیج فارس، و یکی از دروازه‌های خروجی-ورودی کشور به دریاهای آزاد است. لارستان از گذشته‌های دور محل اقامت و رفت و آمد بازرگانان ایرانی و خارجی بوده است. پروفسور ژان اوبن و دکتر اقتداری زمان تشکیل اولین حاکمیت در لار را مربوط به اواخر قرن ششم قمری دانسته اند. نام لار نیز اولین بار در طول تاریخ در منابع قرن هشتم ق ـ مانندنزهه القلوب ـ آمده است. از وجود شهری به نام لار هیچ یک از جغرافی دانان قدیم حتی ابن بلخی (قرن ششم ق) خبر نداده اند. پروفسور راینهارد پوهانکا اعتقاد دارد که با اطمینان نمی توان گفت در دوران قبل از اسلام شهری به جای لار کنونی بوده است. پروفسور ژان اوبن و پروفسور گای لیسترانج پایه ریزی شهر لار را توسط شبانکاره ها حدس زده اند. لار یکی از شهرهای دوره اسلامیست که برابر کتاب زینت المجالس ـ اثر مجد الدین حسینی ـ همچنان تا قرن یازدهم قمری یکی از شهرهای کوره دارابگرد یا ولایت شبانکاره بوده است.

(در دوران صفویه به منطقه وسیعی از جنوب ایران ایالت لارستان اطلاق می‌شده‌است که تمام مناطق: بندر گمبرون(بندرعباسبندر لنگه، بندر خمیر، کیش، تنب بزرگ و تنب کوچک، بستک، لار، لامرد، مهر، عسلویه، کنگان، را در برمی گیرد)

مشخصات[ویرایش]

    • جمعیت: ۲۱۳٬۹۲۰ تن
  • وسعت: ۳۰۹۶۰ کیلومتر مربع
    • رطوبت نسبی: ۶۳٪
    • متوسط بارندگی: ۲۰۳ میلیمتر
    • متوسط دما: ۲۳ درجه سانتیگراد

از سال ۱۳۶۰الي ۱۳۸۸ :چندشهر از لارستان جداشدهاند كه عبارتند از لامرد - مهر -خنج - گراش

مهاجرت و تجارت در لارستان[ویرایش]

بنا به دلایل مختلف از جمله موقعیت جغرافیایی خاص نبود مشاغل همچون کشاورزی واقع شدن بر سر راه شیراز، اصفهان، یزد و کرمان و خنج یک پل ارتباطی محسوب می‌شود جاده‌های بسیار باستانی و کهن در این منطقه موجود است جاده‌هایی که لار را به بنادر سیراف، بندر لنگه، بندرعباس وصل می‌نموده و دیگر جاده‌ها که به سمت شمال یا مرکز کشور می‌رفتند جاده بسیار مهم ادویه که از مسیر لار و خنج و از مسیر یزدوخواست داراب به طرف بافت و نهایتاً یزد می‌رسیده جاده دیگری به طرف شیراز از سمت جهرم و دیگر جاده خنج، فیروزآباد، شیراز بوده و جاده‌ای هم به طرف کرمان داشته لار دقیقاً در جنوب مرکزی کشور قرار دارد و به حاشیه جنوبی خلیج فارس و دریای عمان نزدیک است و جمعیت زیادی در این ناحیه زندگی می‌کنند این موقعیت باعث شده لار و خنج به شهرهای استراتژیک تبدیل شود زیر ساخت‌های فوق ذکر باز حکایت‌هایی دارد که چرا و به چه منظور در این محدوده احداث شدند مانند بزرگترین بازارها کاروانسراها انبارها جاده‌ها و … لار و خنج همچون گمرکی عمل می‌کرده‌اند که در گذشته اسکلهٔ تجاری محسوب می‌شده مردمان منطقه جنوب فارس و شهرها و روستاها همچون گراش، خنج، ارد، فداغ و بیرم هزاران سال است که به تجارت اشتغال داشته‌اند و در کشورهای مختلفی همچون شبه قاره هند و شهرهای کراچی و مومبای و در غرب آفریقا بخصوص تانزانیا، شامات شبه جزیره عربستان و سایر کشورهای عربی پایگاه و نفوذ زیادی داشته و دارند این مردمان قبل از هر شهری در نیمه جنوبی کشور با مسافرت‌هایی که داشته‌اند با بسیاری از محصولات جدی آشن می‌شده و آن‌ها را وارد ایران می‌کرده‌اند و در خنج و گراش بعرض فروش می‌گذاشته‌اند. لارستان در گذشته سکه رسمی خود را داشته و اعتبار این واحد پولی چنان بوده که در کشورهای مختلف در مبادلات رایج بوده گویا نام سکه ضرب شده لارین بوده که زیر نظر مقامات در گراش اداره می‌شده

لارستان و تاریخ آن[ویرایش]

لارستان در دوره زندیه و قاجاریه سرزمینی وسیع بوده است که وسعت این حوزه جغرافیایی ۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع است و بیشتر مردم آن به زبانی به نام (لاری) با گویش‌های مختلف صحبت می‌کنند. این زبان شاخه‌ای از زبان پهلوی باستان است و ریشه در فرهنگ و هنر ایران بزرگ دارد.

حوزه جغرافیایی لارستان: لارستان منطقه‌ای است در جنوب ایران که اکنون با نام لار شناخته می‌شود. این منطقه در دوره صفویه مشتمل است از: بندر گمبرون (بندرعباس)، خور، بندرلنگه، بستک، خمیر، جزایر تنب بزرگ و کوچک، هرمز، قشم، کیش، ابوموسی (سبزگتو)، فرامرزان، جناح، درز و سایبان، صحرای باغ، گاوبندی، بحرین، فین، لامرد، مهر، خنج، اشکنان، گله دار، بنارویه، علامرودشت، گراش، اوز، بیرم، عسلویه، کنگان، گزدان، فال، اسیر (کران)، سیراف (طاهری)، کارزین، بندرکنگ، بندرچارک، ارزوئیه، منوجان، جزیره هرمز، سورو، جزیره لارک، جزیره هنگام، کهورستان، رودان، وراوی، افزر، دشتستان. در حدود قرن ششم قمری رونق جاده ی شیراز ـ جهرم ـ هرمز، منجر به تمرکز جمعیت انسانی و نتیجتا تشکیل شهری بنام لار گردید که پروفسور ژان اوبن و پروفسور لسترنج پایه ریزی لار را توسط شبانکاره ها دانسته اند. ایران شناسان خارجی، تشکیل اولین حکومت در لار را مربوط به اواخر قرن ششم ق عنوان کرده اند. برابر دفتر دلگشا اثر صاحب شبانکاره ای، گرگین میلاد نیای دسته ای از افرادی بوده که در دودمان شبانکاره هایِ دارابگرد ـ شاه مظفر ـ خدمت میکرده اند و با توجه به تسلط کامل شبانکاره ها بر لار و خلیج فارس (منبع:نزهه القلوب) میتوان گفت که حاکمان لار در حقیقت آن دسته از صاحب منصبان شبانکاره بوده اند که نیاکان خود را به گرگین میلاد نسبت می داده اند. (رجوع شود به دفتر دلگشا) حاکمان شبانکاره ای لار دارای شجره نامه ای افسانه ای نیز بوده اند که مطابق آن اجداد ایشان از گرگین میلاد تا سال ۱۰۱۰ ق یعنی برای ۲۰۰۰ سال بر لار حکومت می کرده اند. واضح است که این موضوع صرفا تاریخ افسانه ای و اساطیری می باشد که جنبه حقیقی و تاریخی ندارد. لارستان برابر کتاب زینت المجالس اثر مجدالدین حسینی همچنان از بدو تشکیل (قرن ششم ق) تا قرن یازدهم قمری شهری در کوره دارابگرد بوده است.

نقشه‌ای اروپایی از سال ۱۷۳۰ که لارستان ایالتی جداگانه در کشور ایران ترسیم شده است.
روستای لاغران از توابع لارستان بهار ۹۳
زن جوان - عشایر لارستان

در نوزدهم دیماه سال ۱۳۱۶، با اصلاح قانون تقسیمات کشوری و براساس ماده یک آن، کشور ایران مطابق نقشه و صورت ضمیمه به ۱۰ استان و ۴۹ شهرستان تقسیم شد.[۳] در آن زمان استان هفتم که شامل استان فارس و بوشهر و کهگیلویه و بویر احمد، بخشی از هرمزگان و بخشی از خوزستان بود، شامل شش شهرستان شیراز، بوشهر، بهبهان، فسا، آباده و لار بوده است. هم چنین جزایر مجاور هر یک از شهرستان‌ها، تابع آن شهرستان بوده است.[۴] بنابرین جزایر بحرین و کیش و تنب بزرگ و تنب کوچک و هم چنین شهرستان‌های امروزی لامرد، خنج، بندر لنگه و بستک تابع شهرستان لار بوده‌اند.نقشه تقسیمات استانی ایران در سال 1316

بخش‌ها و دهستان‌ها[ویرایش]

زبان لاری[ویرایش]

زبان لاری شاخه‌ای از پهلوی باستان است که با فارسی امروز بسیار متفاوت است این زبان ساکنان جنوبی استان فارس و استان هرمزگان است، در بعضی از مناطق و روستاها لهجه‌ها متفاوت است، این زبان در جای جای لار، تا خنج و لامرد و گراش تا هرمزگان رواج دارد و نمودهای گوناگونی دارد که بیشتر این تفاوت‌ها در تلفظ واژگان است شایان ذکر است که گویش خنجی نیز در راستا و هم سطح لاری قرار دارد که هر دو گویش، واژگان قدیمی و فارسی اصیل را دربردارند.

از جمله مناطقی که با این زبان، تنها با اندکی تفاوت صحبت می‌کنند: اوز، خور، لار، بنارویه، بستک و جناح (بندرعباس)، روستای دیل (توابع گچساران)، بیرم، جویم، کهنویه، خنج، فیشور، گلار و فداغ، کرمستج، بندر لنگه، پارسیان، میناب، خمیر، کنگ٬بندر چارک، قشم، بردستان، ارد، هرم و کاریان، [لارستان بزرگ و هرمزگان] لازم است ذکر شود بخش عظیمی از سکنه پارسی تبار یا عجمی‌ها و هرمزگانیِ مقیم کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس (امارات، عمان، عربستان، قطر، بحرین، کویت) هم به این زبان تکلم می‌کنند. از زمان‌های دور تا به حال کسانیکه به این زبان صحبت می‌کردند با سایر هم زبانانشان احساس نزدیکی و مهربانی به خصوصی داشته‌اند که شاید حاصل خون‌گرمی جنوبی‌ها باشد که لارستانی زبان‌ها برای اشاره به هم زبانانشان از واژه «خودمونی» استفاده می‌کنند البته همهٔ زبان‌ها و اقوام دیگر هم کم یا زیاد این احساسات را نسبت به قومیت یا هم زبانان خود دارند اما این احساس در میان لارستانی زبان‌ها بسیار محسوس‌تر از معمول است. بنا به آمارهای غیررسمی متکلمین به زبان لاری در شمال و جنوب خلیج فارس ۳٫۵۰۰٫۰۰۰ نفر برآورد می‌شوند.

کوه‌های لارستان[ویرایش]

در جنوبی‌ترین سلسله جبال زاگرس لارستان وجود دارد در این منطقه کوه‌ها به صورت موازی غرب به شرق طاق‌دیس‌هایی به وجود آورده‌اند که مانند حصارهایی از دشت‌های گرم سوزان و لارستان محافظت می‌کنند هر کدام از این طاق‌دیس‌ها نام و یا نامهایی برخود دارند که به تعدادی از آنها اشاره می‌شود. کوه البرز ۲۷۶۴، کوه شب ۲۶۷۰، کوه شور ۲۲۲۵، کوه برخ ۲۲۱۶، کوه گاوبست۲۱۷۰، کوه کورده ۱۹۷۰، کوه گچ ۱۹۰۰

گنبدهای نمکی لارستان[ویرایش]

گنبدهای نمکی متعدد در لارستان چهره این منطقه بزرگ از کشور را دگرگون کرده‌اند. گنبدهای نمکی که از رسوبات نمک طی میلیونها سال به سطح زمین می‌رسند و همیشه در حال رشد هستند گنبدهای نمکی در لارستان امروزه به ارتفاعات مهمی تبدیل شده که با تنوع رنگها، چشم‌ها به آن خیره می‌گردد و یکی از مهمترین جاذبه‌های گردشگری در لارستان به شمار می‌آیند علاوه بر جذب توریست منابع غنی از معادن مختلف را در خود جای داده‌اند که در راس آنها نمک و از دیگر ذخایر معدنی گوگرد، اورانیوم، آهن، سولفات، سنگ گرانیت و… می‌توان نام برد در منطقه لارستان بزرگ به تعدد از این گنبدها وجود دارد که در اینجا به چند مورد از آنها اشاره می‌شود.

  • گنبد نمکی کرمستج در ۲۰ کیلومتری شهر لار.
  • گنبد نمکی برخ واقع در روستای کرمستج به فاصله ۲۵ کیلومتری از لار.
  • گنبد نمکی گچ واقع در طاق‌دیس گچ به فاصله ۱۵ کیلومتری شهر لار.
  • گنبد نمکی علی‌آباد ۲۰ کیلومتری لار.
  • گنبد نمکی بادنی واقع در کوه شور کرمستج ۳۵ کیلومتری لار
  • گنبد نمکی دهکویه (معروف به سینه سفید) به فاصله ۳۵ کیلومتری از لار
  • گنبد نمکی شاه غیب * گنبد نمکی بنو * گنبد نمکی پاسخند * گنبد نمکی گاوبست *

رودخانه‌های لارستان[ویرایش]

منطقه حفاظت شده هرمود[ویرایش]

نام انگلیسی: Hormoud protected area نام فارسی: منطقه حفاظت شده هرمود

منطقه حفاظت شده هرمود در موقعیت جغرافیایی N2729 E5418 در بین استانهای فارس و هرمزگان واقع است. این منطقه که در شرق لارستان و در مرز مشترک استان فارس و هرمزگان قرار گرفته در حدود ۶۲۵‚۲۰۱ هکتار وسعت دارد. این منطقه به علت شرایط خاص زیستگاهی، از نظر برخورداری از گونه‌های گیاهی و جانوری خاصِ مناطق گرمسیری و قوچ لارستان، یکی از مناطق بی‌نظیر و قابل توجه گردشگاهی و پژوهشی است. طبق مصوبه شورای عالی محیط زیست ۲۰۱ هزار هکتار تحت عنوان منطقه حفاظت شده در ۴۰ کیلومتری شرق لار به نام هرمود اعلام شد. بخشی از رودخانه شور که از غرب به شرق جاری است سراسر مرز شمالی منطقه را تشکیل می‌دهد. مرز غربی و جنوبی منطقه جاده لارـ بندرعباس است. هدف از اعلام این منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده حفاظت از قوچ نادر لارستان است. چشم‌اندازهای زیبای منطقه به خصوص کوه شب به ارتفاع ۲۶۸۲ متر بلندترین کوه لار در دشت جیحون با پوشش گیاهی عالی است.

از گیاهان منطقه می‌توان آکاسیا، کنار، کهور، استنبراق، بادام کوهی، بنه، کیکم، زیتون، سرو کوهی، مورخش شاخ غزالی، گیاهان شورپسند، گز قیچ، نخل، نیزار، پده، انار شیطان، گیاهان صخره، چسب پامچال و لکچی را نام برد و از گونه‌های جانوری می‌توان به بز، قوچِ لارستان و میشِ لارستان، جبنیر، پلنگ، کفتار، گرگ، روباه معمولی، شاه روباه و شغال، انواع گربه وحشی، تشی، خارپشت، هوبره، چاخ لق، کوکر، کبوتر، قمری، چکاوک، چک‌چک، جغد، خور، سبزقبا، کبک، تیهو و لیکو، انواع پرندگان شکاری و لاشخور، شهدخوار، سسک، توکا، طرقه، کمرکولی، دارکوب و انواع پرندگان مهاجر مانند حواصیل، لک لک سیاه، اردک، آبچلیک، دیدومک و خزندگان انواع بسیارمختلفی از مارمولک‌ها و مارها و اخیراً گزارشاتی در مورد مشاهده یوزپلنگ و خرس سیاه داده شده. به منظور تأمین آب حیات وحش غیر از چشمه‌ها و منابع آب موجود سه آبشخور مصنوعی و دو تلمبه بادی طراحی و نصب و آب انبار موجود مرمت و بازسازی شده است.

کشاورزی در لارستان[ویرایش]

شاید باور کردنش سخت باشد که لارستان با هوایی گرم و خشک و کمبود آب، کشاورزی هم داشته باشد. اما لارستان ۱۰٪ از محصولات کشاورزی استان فارس را تأمین می‌کند عمده محصولات به عمل آمده شامل جو، گندم، کلزا، پنبه، آفتابگردان، صیفی و سبزیجات، انگور، انجیر، توت، انواع مرکبات و محصول بومی منطقه خرما است. حتی محصولی مثل برنج که نیاز به کشت غرقابی و آب فراوان داپمی دارد هم در این شهرستان کشت می‌شود تنوع محصولات در گستره لارستان پهناور بسیار است عمده مناطق کشاورزی لارستان به شرح ذیل است: بخش جویم، دهستان مرکزی و دهستان هرم و کاریان، شهرستان خنج، دهستان سیف آباد، بخش بنارویه و بیرم، دهستان فداغ و بخش صحرای باغ، بخش ارد، گراش و بخش مرکزی در این بخش دو دهستان دهکویه و درزوسایبان، ضمناً دهستان حومه لار و شهر لار به همراه خور، لطیفی، براک، کرمستج و هرمود و میرخوی جمعاً ۱۲۰۰۰۰هکتار زمین زیر کشت دارد کل زمین‌های زیر کشت آبی ۱۱۰۰۰۰هکتار می‌باشد که بیشترین آن در جویم، بنارویه و سیف‌آباد است.

ذخایر معدنی و منابع طبیعی لارستان[ویرایش]

لارستان دارای ذخایر زیرزمینیِ آهن، سورفات، گوگرد، نمک، سیمان، گچ، گرانیت، شن، ماسه و آهک است. این معادن یا در حال برداشت یا قابل استخراج هستند. گنبدهای نمکی متعدد منطقه معادن مختلفی دارند که بعضاً قابل بهره‌برداری است. بزرگترین گنبد گچی جهان بنام گنبد پاسخند نیز در این منطقه قرار دارد. حدود ۴۰۰٫۰۰۰ هکتار جنگل گرمسیری به صورت پراکنده در دشت‌های لارستان وجود دارد. در ارتفاعات درختان مختلفی از مجموعه درختان منطقه زاگرس وجود دارد مانند بنه، بادام کوهی، انجیر، کاج وحشی. این منطقه دارای ۲۰۱۶۲۵ هکتار معدل ۲۰۱۶ کیلومتر مربع منطقه بکر و دیدنی حفاظت شده بنام منطقه حفاظت شده هرمود لارستان است.

لارستان در ایران باستان[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران، ۲۳ اسفند ۱۳۹۵. 
  2. «Lar, Iran Page». بازبینی‌شده در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۴. 
  3. Ghorbani 2013, p. 2
  4. پیشینه تقسیمات کشوری ایران/ ویکی‌پدیا

جستارهای وابسته[ویرایش]