پرش به محتوا

نخل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

نخلیان
رده‌بندی علمی
فرمانرو:
(طبقه‌بندی‌نشده):
(طبقه‌بندی‌نشده):
(طبقه‌بندی‌نشده):
(طبقه‌بندی‌نشده):
راسته:
تیره:

نَخْل یا در گویش بندری مُغ، نام گروهی از گیاهان از خانوادهٔ نخلیان است. مشهورترین عضو این خانواده درخت خرما (Phoenix dactylifera) است که در ایران و خاورمیانه به فراوانی کاشته می‌شود.

معرفی

[ویرایش]

تیرهٔ نخلیان (Arecaceae) دارای بیش از ۲۶۰۰ گونه و در حدود ۱۸۰ سرده است و یکی از کهن‌ترین تیره‌های گیاهان گل‌دار به‌شمار می‌رود. این گیاهان به‌طورعمده در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری رشد می‌کنند و نماد پایداری، زندگی و گرما هستند.

نخل‌ها دارای تنه‌ای مستقیم و بدون انشعاب، برگ‌های بزرگ پنکه‌ای یا پری‌شکل و میوه‌های سته‌ای (مانند خرما و نارگیل) هستند. ریشه‌هایشان سطحی و گسترده‌اند تا بتوانند آب را از سطح خاک جذب کنند.

زیست‌شناسی و ویژگی‌ها

[ویرایش]

گیاهان این تیره، درختی، درختچه‌ای یا بالارونده هستند و اغلب برگ‌هایی بزرگ و چین‌خورده دارند که به‌صورت دسته‌ای در بالای تنه جمع می‌شوند. گل‌ها به‌طورمعمول کوچک و زردرنگ‌اند و به‌صورت خوشه‌ای یا پانیکول (آزاد و منشعب) ظاهر می‌شوند. میوه‌ها از نوع سته‌اند و به‌طورمعمول گوشتی و دارای یک دانه هستند. در برخی گونه‌ها، مانند نخل خرما، این میوه خوراکی و بسیار باارزش اقتصادی است.[۱]

پراکندگی

[ویرایش]

زادگاه بیشتر گونه‌های نخل، نواحی استوایی و نیمه‌استوایی است. گستردگی نخل خرما به‌طور عمده در خاورمیانه، شمال آفریقا، جنوب ایران، پاکستان، عراق، عربستان سعودی و ایالات متحده آمریکا (ایالت‌های گرمسیری) دیده می‌شود.[۲]

نخل در ایران

[ویرایش]

ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در جهان است و بیش از ۲۵۰ رقم خرما در آن شناسایی شده است. مناطق اصلی کشت نخل در استان‌های: خوزستان، هرمزگان، بوشهر، کرمان، فارس، سیستان و بلوچستان، ایلام و یزد هستند.[۳][۴]

از معروف‌ترین ارقام خرمای ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کشت نخل در ایران سابقه‌ای کهن دارد و از دوران هخامنشیان رواج داشته است. شمالی‌ترین نقاط کاشت نخل در ایران، قصر شیرین در کرمانشاه و درهٔ فرخی در نزدیکی خور و بیابانک است.[۳]

انواع مهم

[ویرایش]

نقش فرهنگی

[ویرایش]

نخل در فرهنگ ایرانی نماد بخشش و سخاوت است. در شعر سعدی آمده است:

گرت ز دست برآید چو نخل باش کریمورت ز دست نیاید چو سرو باش آزاد

در آیین‌های مذهبی جنوب ایران، «نخل» نمادی از تابوت امام حسین (ع) در مراسم نخل‌گردانی است.

باورها

[ویرایش]
  • در فرهنگ اروپایی پیش از مسیحیت، شاخه نخل، نماد پیروزی بوده است.
  • در باورهای محلی ایران، نخل نماد زندگی، پایداری و ایستادگی در برابر خشکی و گرما است.
  • درخت نخل به سبب داشتن تنه‌ای صاف، تاجی بلند و برگ‌های همیشه‌سبز، در ذهن انسان یادآور انسان است.[۵]

اهمیت اقتصادی

[ویرایش]

نخل‌ها از نظر اقتصادی بسیار بااهمیت‌اند:

تهدیدها

[ویرایش]

جستارهای وابسته

[ویرایش]

منابع

[ویرایش]
  1. سپاسخواه، علی‌رضا و دیگران. فرهنگ کشاورزی و منابع طبیعی. دانشگاه تهران، ۱۳۷۹ به بعد. شابک: ۹۷۸۹۶۴۰۳۹۲۹۴۲.
  2. «نخل، درخت خرما - خرمانو». خرمانو. ۲۰۱۸-۱۰-۲۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۰۵.
  3. 1 2 Tengberg, M. (2012-11-01). "Beginnings and early history of date palm garden cultivation in the Middle East". Journal of Arid Environments. Ancient Agriculture in the Middle East. 86: 139–147. doi:10.1016/j.jaridenv.2011.11.022. ISSN 0140-1963.
  4. «Arecaceae - an overview | ScienceDirect Topics». www.sciencedirect.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.
  5. https://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/98987/آیا-می‌دانستید-نخل‌ها-قهر-می‌كنند
  • انجم‌روز، عباس، خرماستان ایران: نشر عروج، زمستان ۱۳۷۳.