بخش سیمکان

«سیمکان» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، سیمکان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

بخش سیمکان
پل گچی اسفل
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	فارس
شهرستان	جهرم
مرکز بخش	دوزه
شهرها	دوزه
دهستان‌ها	دهستان پل به پایین (شاغان) دهستان پل به بالا (آرجویه) دهستان پشت پر (جرمشت بالا)
سال تأسیس	۱۳۲۳
مردم
جمعیت	۲۰٬۱۵۰ (۱۳۹۵)
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه	دارای آب وهوای مرطوب است

بخش سیمکان یکی از بخش‌های شهرستان جهرم در استان فارس ایران است. مرکز بخش سیمکان شهر دوزه است که در فاصله ۱۳۰ کیلومتری جنوب شیراز قرار گرفته است. مساحت این بخش ۱۰۴۴ کیلومتر مربع است. در گذشته سیمکان تاریخی گستردگی بیشتر داشته است که قسمتی از آن به بخش مرکزی جهرم و قسمتی دیگر به فیروزآباد و قیروکارزین افزوده شده است. روستای ارجویه پرجمعیت‌ترین روستای این بخش است.

پیشنه نام

سیمکان از ترکیب دو "سم " و "کان" تشکیل شده است. در تشریح چرایی این نام برخی معتقدند سیمکان به معنی منطقه سردسیری می‌باشد. چراکه واژه "سم" در زبان پهلوی به معنی سرما می‌باشد که در افعالُ کردن یا سوم زدن استفاده می‌شود. برخی دیگر آن را به عنوان سیم کان خوانده‌اند به معنی معدن نقره؛ چراکه در این منطقه تنگه ای بنام تنگ اسه «تنگسه» وجود دارد که معدن نقره می‌باشد. یکی دیگر از وجه‌های نام‌گزاری این بخش به سیمکان این بوده که این بخش از ۳۰ روستا (مکان) تشکیل شده است، حال آنکه شمار روستاها بالای ۳۰ می‌باشد، که شهر دوزه به عنوان مرکز آن‌ها معرفی شده است.

تقسیمات کشوری

• بخش سیمکان
  • دهستان پشت پر= جرمشت بالا
  • دهستان پل به بالا= ارجویه
  • دهستان پل به پائین= شاغون

جمعیت

جمعیت بخش سیمکان شهرستان جهرم در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۰۱۵۰ نفر بوده است.

پیشینه تاریخی

ابن حوقل نیز کهک تاب خود را فاصلهٔ سال‌های ۳۶۷ تا ۳۳۱ ه‍.ق نوشته، ضمن تأیید ادعای فوق گفته است: «سیمکان [مکانی است] که روستایی دارد.»

صمکان . [ص ِ] (اِخ) شهرکی است خوش و از عجایب دنیا است از بهر آنکه در میان این شهر رود می‌رود و پولی (پلی) برآن رود است، یک نیمهٔ شهر که از اینجانب رود است برکوه نهاده ست و سردسیر است و رز انگور باشد بی‌اندازه، چنان‌که قیمتی نگیرد و آن را بعضی عصیر سازند و بعلاقه کنند و بعضی به دوشاب پزند و دیگر بجوشند و بسیکی کنند و سیکی عظیم باشد، چنان‌که یکی را دو یا سه چندان آب بر باید نهادن تا توان خورد و سخت ارزان باشد و دیگر نیمه کی آن جانب رود است گرمسیر است و درختان خرما، ترنج و لیمو و مانند این باشد و در صمکان جامع و منبر است و مردم آنجا سلاح ور باشند. «به رجوع به نزهت القلوب شود.» لیسترنج دربلدان الخلافة الشرقیه این شهر را ذکر کرده، ولی نام آنرا صیمکان ضبط کرده است. اصطخری نیز آنرا صیمکان نوشته و در فارسنامهٔ ناصری نیز صمکان آمده. لیسترنج می‌افزاید که این شهر را امروز سیمکان گویند.

سیمکان در فارسنامه ناصری

شالیزارها و رود سیمکان

بلوک صیمکان: در اصل «سیمکان» بود «سین» را بدلبه «صاد» نموده‌اند، ازگرمسیرات فارس است. درجانب جنوبی شیراز، درازی آن از «مانیان» تا «کوشک سر تنگ» ۸ فرسخ، پهنای آن از «اسفیان» تا «شلدان» ۵ فرسخ. محدود است ازجانب مشرق به بلوک جهرم و ازشمال به بلوک خفر و میمند و از مغرب به نواحی بلوک اربعه و ازجانب جنوب به بلوک قیر وکارزین، هوای تابستانهاش گرم و زمستانش درکمال اعتدال، کشت و زرعش شلتوک، گندم و جو است.

صمکان شهرکی است خوش و از عجایب دنیاست از بهر آنکه در میان این شهر رودی می‌رود و پلی بر آن رود است. یک‌نیمه شهرکه از اینجانب رود است برکوه نهاده است وسردسیر است و رز انگور باشد، بی‌اندازه، چنانک قیمتی نگیرد و آن را بعضی عصیر سازندو به علاقه کنند و بعضی به دوشاب پزند و دیگر بجوشند و به سنگی کنند وسنگی عظیم باشد چنان‌که یکی را دو یا سه چندان آب بر باید نهادن تا توان خورد وسخت ارزان باشد و دیگر نیمه که آن جانب رود است گرمسیر است و درختان خرما و ترنج و لیمو و مانند این باشد.سالی که خوب شود کفایت اهل خود را نکند، بساتین گرمسیری فراوان دارد، بیشتر درختش لیمو و نارنگی است بازار زمستانه شیراز را از فواکه خود آباد کند و بیشتر آبلیموی فارس که حمل اطراف شود از این بلوک است. آبش از چشمه و رودخانه. جلگاء این بلوک بسیار تنگو مانند دره ای پر از تلو ماهور است، دراج در این بلوک بسیار فراوان باشد و ضابطی این بلوک از هفتاد هشتاد سال پیش از این با میرزا محمد علی بود و بعد از وفات او، خلف الصدقش حاجی میرزا محمد قلی و ولد الصدقش حاجی میرزا عبداالله خان که شرح حال آنها در ذیل محله سردزک شیراز گذشت متکفل امور ضابطی صیمکان هستند و القاب کد خدایان دهات این بلوک را «دهدار» گویند مانند دهدار محمد حسن و دهدار محبعلی.

قصبه اینبلوک «دوزه» است به مسافت ۲۴ فرسخ از شیراز دور افتاده است و این بلوک مشتمل است بر ۳۸ قریه آباد:

آب شیخ: فرسخی بیشتر در جنوب «دوزه» است.

آرجو: ۱ فرسخ و نیم میانه شمال و مغرب «دوزه» است. اسفل: فرسخی کمترشمالی «دوزه» است.

اسفیان: ۲ فرسخ شمالی «دوزه» است.

آغان: ۲ فرسخ مشرقی «دوزه» است.

براق: ۳ فرسخ مشرقی «دوزه» است.

تیرکان: ۱ فرسخ و نیم شمالی «دوزه» است. جرمشت: ۲ فرسخ بیشتر شمال و مشرق «دوزه» است.

چشوان: ۲ فرسخ و نیم میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

دشت دال: ۲ فرسخ مشرقی «دوزه» است.

خراهه: ۳ فرسخ میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

دوزه: همان قصبه این بلوک است.

ده قانون: ۲ فرسخ مشرقی «دوزه» است.

ریکان: ۲ فرسخ کمتر جنوب «دوزه» است.

زاغ: ۱ فرسخ میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

زیغان: ۱ فرسخی جنوب «دوزه» است.

سار: نیم فرسخ مشرقی «دوزه» است.

سرقل آباد: ۳ فرسخ مشرقی «دوزه» است.

شاغان: ۲ فرسخ میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

شلدان: ۲ فرسخ بیشترجنوب «دوزه» است.

قبه: ۴ فرسخ مشرق «دوزه» است.

قلاتان: فرسخی کمتر مغربی «دوزه» است.

قم آباد: ۲ فرسخ مشرقی «دوزه» است.

کاکان: ۱ فرسخ میانه شمال و مغرب «دوزه» است.

کراته: ۲ فرسخ میانه شمال و مغرب «دوزه» است.

کشکو: نیم فرسخ مشرقی «دوزه» است.

گلاکلی: ۱ فرسخ و نیم میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

گنبد ترمه: ۱ فرسخ و نیم میانه شمال و مشرق «دوزه» است.

کنگان: فرسخی بیشتر مشرقی «دوزه» است.

گودزاغ: فرسخی کمتر مشرقی «دوزه» است.

کوشک سرتنگ: ۲ فرسخ و نیم مغربی «دوزه» است.

کوه مره صیمکان را «کوه نارو» گویند: چهار فرسخ مغربی «دوزه» است. باغ‌های انگور دیمی در این کوه معمور و آباد است.

مانیان: ۴ فرسخ میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

ماهیتا: ۱ فرسخ بیشتر میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

مدخون: ملک زرخرید مؤلف فارسنامه است.

مزگان: نیم فرسخ میانه شمال و مغرب «دوزه» است.

نوداد: به مسافت کمی مشرق «دوزه» است.

همنده: به مسافت کمی جنوب «دوزه» است.

یرگ: ۳ فرسخ بیشتر میانه جنوب و مشرق «دوزه» است.

منابع

مختصرالبلدان ص ۱۵. احسن التقاسیم ج۲، ص۶۳۱. صورةالارض ص ۳۷–۳۶.

جستارهای وابسته

• فهرست بخش‌های ایران
• استان فارس
• شهرستان جهرم