فیروزآباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فیروزآباد
فیرزاباد
Palace of Ardashir.jpg
Firuzabad River رودخانه فیروزآباد - panoramio.jpg
Ghaledokhtaar.jpg
Ardashir i's relief at Firuzabad, Fars, Iran.JPG
Goor City.jpg
کشور ایران
استانفارس
شهرستانفیروزآباد
بخشمرکزی
نام(های) دیگرگور،جور ،اردشیرخرّه،پیروزآباد
نام(های) پیشینشهر گور
سال شهرشدندارای قدمت تاریخی (هخامنشیان),پایتخت ایران در دوره ساسانیان
مردم
جمعیت۶۵٬۴۱۷ تن[۱]
رشد جمعیت۲/۵درصد در سال
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۴۸۹ هکتار[۲]
ارتفاع۱۳۵۱ متر
میانگین دمای سالانه۲۲
میانگین بارش سالانه۲۸۲ میلیمتر[۳]
اطلاعات شهری
شهردارندارد
تأسیس شهرداری۱۳۳۱
ره‌آوردقالی، قالیچه، گلیم، گلاب، عرقیات گیاهی، کشاورزی، جاجیم گبه رند[۴]
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۷۱۳۸۷۲_۰۷۱۳۸۷۳
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۷۳ط

فیروزآباد (به پارسی میانه: گور یا اردشیرخُوَرَّه، به‌معنی " شکوه اردشیر") شهری در ۱۱۰ کیلومتری جنوب شیراز[۵] و مرکز شهرستان فیروزآباد است. این شهر در ۳ کیلومتری محوطه باستانی گور قرار دارد که از شهرهای مهم دوره ساسانی و اوایل اسلام بود، طبق آخرین سرشماری، این شهر با ۶۵٬۴۱۷ نفر جمعیت، هشتمین شهر پرجمعیت استان فارس و چهارمین شهر پرجمعیت نیمه‌ی جنوبی استان به شمار می‌رود.[۶] فاصله هوایی این شهر تا شیراز ۱۱۰ کیلومتر و راه ارتباطی بین بندر عسلویه (پارس جنوبی) و شیراز می‌باشد.

پیشینه[ویرایش]

فیروزآباد کهن[ویرایش]

پیشینه فیروزآباد به واپسین سال‌های حکومت پارتیان بازمی‌گردد. اردشیر بابکان سردودمان ساسانیان که در زمان اردوان پنجم اشکانی حاکم ایالت فارس بود، این شهر را در جلگه فیروزآباد بنیاد کرد و آن را اردشیرخورّه (به معنی فر اردشیر) نامید.[۷] این شهر در سراسر دوران ساسانی جایگاه ممتاز خود را نگه داشت و کرسی‌نشین کوره اردشیر، و دارای قلعه دیدبانی موسوم به قلعهٔ دختر بود که هنوز هم آثار ان به جا مانده‌است. یکی از پنج ناحیه اداری ایالت فارس بود. در اوایل دوران اسلامی، اردشیرخورّه – که اکنون به آن گور می‌گفتند- همچنان شهری مهم و پررونق بود. شاهان آل بویه که تختگاه خود را در شیراز قرار داده بودند به گور توجه ویژه داشتند و در آبادانی آن تلاش می‌کردند. چنان‌که در قرن پنجم هجری گور (فیروزآباد) دارای مسجد جامع، بیمارستان، مدرسه و کتابخانه‌ای بزرگ بود.[۸][۹] دایره‌ای بودن محدوده دژ کهن شهر با بکارگیری عکس‌های ماهواره‌ای آشکار است.

بر فراز کوه تنگاب، قلعه دختر در زمان ساسانی ساخته شده که پلکان‌هایی ارتباط فضاهای داخلی آن را میسر میسازد. این قلعه با استفاده از مصالح گچ و سنگ ساخته شده و دارای کاربرد نظامی و دفاعی است[۱۰]. قلعه دختر استان فارس در شش کیلومتری جاده فیروزآباد به شیراز در دامنه کوهی مشرف به جاده قرار دارد که پس از طی مسافتی حدود ۳۰۰ متر می‌توان به قلعه دختر رسید. معماران رومی مشکل قرار دادن سقفی مدور بر روی بنایی چهار گوش در گوشه‌ها را با جلو آوردن تدریجی سنگ یا آجرها به شکلی که پیوسته مدور تر می‌شد، حل کرده‌اند اما در قلعه دختر شیوه جدیدی به کار گرفته شد که همانا استفاده از سکنج در گوشه هاست. قلعه دختر تماماً از سنگ‌های درشت ساخته و سنگ‌های نما، تراشیده شده‌اند ولی سنگ‌های پی‌ها و داخل دیوارها از قلوه سنگ‌های درشت رودخانه‌ای تشکیل شده‌اند. عظمت بنای قلعه دختر، مبهوت‌کننده‌است و دیوارهای بلند آن با همه شکستگی و ریخته شدن، هنوز هم شکوهی خیره‌کننده دارند.[۱۱]

فیروزآباد جدید[ویرایش]

منار میلو در مرکز شهر گور

در حدود قرن هفتم هجری فیروزآباد کهن رفته‌رفته متروک شد و به جای آن بیرون باروی شهر قصبه‌ای سر برآورد به نام کوشک[۱۲] که شهر فعلی فیروزآباد حاصل گسترش آن است. عمارت حاج عمادالملک، قلعه‌ای کوچک و بازار مهم‌ترین بخش‌های این قصبه تا دوره قاجاریان بودند.[۳]

فیروزآباد در سال‌های اخیر و در پی گسترش منطقه انرژی پارس جنوبی و همچنین به دلیل قرارگیری در مسیر خلیج فارس و بنادر جنوب، در حال رونق اقتصادی بوده و پروژه‌های تجاری و تفریحی متعددی در این شهر در حال ساخت می‌باشد. این شهر دورنمای روشنی را برای خود متصور بوده و در حال تبدیل شدن به یک شهر تجاری است. فیروزآباد به بندر سیراف و بندر عسلویه جاده مستقیم داشته و همچنین به بندر بوشهر متصل است. فاصله هوایی فیروزآباد تا دریا ۱۲۰ کیلومتر است.[۱۳]

خدمات شهری[ویرایش]

بیمارستان[ویرایش]

بیمارستان قائم بیمارستانی است درمانی واقع در شهر فیروزآباد، استان فارس وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شیراز با ظرفیت ۱۴۱ تخت فعال که در سال ۱۳۴۵ شمسی تأسیس گردید.

درمانگاه ها[ویرایش]

در آذر سال ۹۶ کلنگ درمانگاه تامین اجتماعی فیروزآباد در زمینی به مساحت ۵ هزار متر مربع و زیر بنای ۲ هزار متر مربع توسط وزیرکار و رفاه اجتماعی وقت به زمین زده شد و هم اکنون با پیشرفت قابل قبول در حال احداث است.[۱۴] همچنین در فیروزآباد دو درمانگاه شبانه روزی شفا و سلامت و درمانگاه امام خمینی نیز وجود دارد[۱۵]

داروخانه ها[ویرایش]

  • داروخانه شبانه روزی دکتر جعفری زاده
  • داروخانه دکتر پولادیان
  • داروخانه دکتر قاسمی
  • داروخانه دکتر خلیلی
  • داروخانه دکتر شنبدی
  • داروخانه دکتر نعمت االهی
  • داروخانه دکتر رسول پناه
  • داروخانه مصطفی روستایی
  • داروخانه دکتر شجاعی
  • داروخانه بیمارستان قائم[۱۶]

کتابخانه های عمومی[ویرایش]

از کتابخانه های عمومی شهر فیروزآباد میتوان کتابخانه سروش که در سال ۱۳۷۷ شمسی تاسیس شد[۱۷] و کتابخانه عمومی روزبه را نام برد[۱۸]

مردم و جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۶۵٬۴۱۷ نفر بوده‌است و بدین ترتیب فیروزآباد هشتمین شهر پرجمعیت استان فارس و چهارمین شهر پرجمعیت نیمهٔ جنوبی استان به‌شمار می‌رود.[۱] در فیروزآباد، دو گروه عمده قومی یکجانشین و عشایر وجود دارد. مردم یکجانشین بومیان فارسی‌زبان فیروزآباد و عشایرها شامل قشقایی‌ها و ایلات محلی فارسی‌زبان مانند کوهمره، جبل‌النارویه و کهکی هستند. زبان مردم منطقه عمدتاً به دو صورت فارسی و قشقایی است.[۱۹]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۳۵۵٬۷۴۷—    
۱۳۴۵۸٬۷۱۸+۵۱٫۷٪
۱۳۵۵۱۴٬۱۶۴+۶۲٫۵٪
۱۳۶۵۳۴٬۴۳۳+۱۴۳٫۱٪
۱۳۷۰۴۳٬۴۲۴+۲۶٫۱٪
۱۳۷۵۵۰٬۰۵۱+۱۵٫۳٪
۱۳۸۵۵۹٬۳۰۶+۱۸٫۵٪
۱۳۹۰۶۴٬۹۶۹+۹٫۵٪
۱۳۹۵۶۵٬۴۱۷+۰٫۷٪

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

منطقه فیروزآباد از مکان‌های پرظرفیت برای گردشگری است و آثار باستانی ارزنده‌ای از اوایل دوران ساسانی در خود دارد که میراث‌های جهانی[۲۰] کاخ اردشیر بابکان، قلعه دختر، شهر گور، سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان و سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان در مجاورت شهر[۲۱] و چهار طاقی جبل انارویه چهارطاقی کنار سیاه در ۲۰ کیلومتری شهر مربوط به دوره ساسانی از جمله آنهاست.[۲۲] از جاذبه‌های طبیعی فیروزآباد نیز می‌توان به چشمه حنیفقان در ۲۵ کیلومتری شهر، تنگ خرقه در ۲۰ کیلومتری، روستای رودبال در ۲۰ کیلومتری، تنگ هایقر در ۳۵ کیلومتری، سد تنگاب در ۱۲ کیلومتری و جنگل‌های بادام کوهی اطراف شهر را نام برد.[۲۳]

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی[ویرایش]

  • مرکز آموزش عالی فیروزآباد
  • دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد
  • دانشگاه پیام نور فیروزآباد
  • مرکز آموزش علمی کاربردی فرمانداری شهرستان فیروزآباد
  • آموزشکده فنی و حرفه‌ای فیروزآباد

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران.
  2. وزارت راه وشهرسازی[پیوند مرده]
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «سرزمین پارس». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۲.
  4. «شرکت سرمایه‌گذاری ایرانگردی و جهانگردی: سوغات فیروزآباد». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۲.
  5. Fīrūzābād." Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.
  6. «نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵».
  7. «Sasanika - Firuzabad». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ مارس ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۲.
  8. ابن بلخی. فارسنامه. صفحهٔ ۳۳۵
  9. مجله دانش
  10. «گردشگری مجازی فارس | Virtual tourism in Fars». www.fafarschto.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴.
  11. www.yjc.ir https://www.yjc.ir/fa/news/5165542/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  12. حسینی فسایی، حسن. فارسنامه ناصری، جلد ۲، صفحهٔ ۱۴۱۹
  13. «فیروزآباد، سرزمین تاریخ تمدن ایران». خبرگزاری ایلنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴.
  14. www.yjc.ir https://www.yjc.ir/fa/news/6360300/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  15. «درمانگاههای شهرستان». firoozabad.sums.ac.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴.
  16. «داروخانه های شهرستان». sums.ac.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴.
  17. «- اطلس کتابخانه های عمومی کشور». atlas.iranpl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴.
  18. «- اطلس کتابخانه های عمومی کشور». atlas.iranpl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۴.
  19. «مردم‌نگاری شهرستان فیروزآباد».
  20. «میراث ساسانیان ثبت جهانی شد». www.khabaronline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۰۲.
  21. «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۱۹.
  22. «مرمت چهارطاقی کنارسیاه». ۰۴ تیر ۱۳۹۶. بایگانی‌شده از اصلی در 22 ژانویه 2018. دریافت‌شده در ۱ بهمن ۱۳۹۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  23. "اکوتوریسم/ «تنگه هایقر»؛ گرند کنیون ایران!". آخرین خبر. (- 19:18) 97/03/09. Retrieved 2020-07-17. Check date values in: |تاریخ= (help)

منابع[ویرایش]

  • سایت «پورتال استان فارس تحت نظر استان داری فارس»
  • جایگاه و بلندا
  • ابن بلخی. فارسنامه. بنیاد فارس‌شناسی. شیراز. ۱۳۷۴. چاپ اول
  • حسینی فسایی، حسن. فارسنامه ناصری. انتشارات امیرکبیر. ۱۳۸۲. چاپ سوم