فرمانداری ویژه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

فرمانداری ویژه یکی از مراکز دولتی وابسته به وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران است که ازنظر سلسله‌مراتب اداری فراتر از فرمانداری و فروتر از استانداری قرار دارد. فرمانداری ویژه بخش عمده‌ای از اختیارات استانداری را دارد و تشکیلاتی است که از فرمانداری گسترده‌تر، توانمندتر و بزرگتر ولی از استانداری کوچکتر و محدودتر است.[۱] شخص مسئول فرمانداری ویژه را فرماندار ویژه می‌گویند.

نقشه فرمانداری‌های ویژه به تفکیک برخورداری از شاخص‌های پنجگانه فرمانداری ویژه
راهنما:
  پنج شاخص
  چهار شاخص
  سه شاخص
  دو شاخص


شرایط[ویرایش]

این مرکز در شهرستان‌هایی که سه شاخص از میان شاخص‌های پنجگانهٔ زیر را دارا باشند، تأسیس می‌شود:[۲]

  1. جمعیت شهرستان بیش از ۲۵۰٬۰۰۰ نفر باشد.
  2. جمعیت مرکز شهرستان بیش از ۱۲۵٬۰۰۰ نفر باشد.
  3. مسافت بین مرکز شهرستان و مرکز استان بیش از ۱۲۵ کیلومتر باشد.
  4. سابقه فرمانداری بیش از ۵۰ سال
  5. مساحت شهرستان بیش از ۵ هزار کیلومتر[۳]

در سال ۱۳۸۶ شهرستان‌هایی که از سه شاخص، تنها دو شاخص را دارا بودند، فرمانداری آن‌ها به ویژه ارتقا یافت. بعدها دو شرط دیگر به این سه شرط اضافه شد.[۴]

ساختار اداری[ویرایش]

  • فرمانداری ویژه در مرکز شهرستان قرار دارد و مسئول اصلی این اداره فرماندار ویژه است. فرماندار ویژه دارای سطح اختیارات بالاتر از فرماندار در سایر شهرستانهاست و معاون استاندار محسوب می‌شود. در نخستین سال این طرح (۱۳۸۶)، در شهرستان‌های سبزوار، شاهرود، آبادان، خوی، مراغه، سیرجان، مهاباد، زابل، دزفول، تربت حیدریه، ایرانشهر، میاندوآب فرمانداری آن‌ها به ویژه ارتقا یافت.
  • سطح مدیران واحدهای اداری وزارتخانه‌های مسکن شهرسازی، جهاد کشاورزی، آموزش و پرورش، راه و ترابری، امور اقتصادی و دارایی، کار و امور اجتماعی و اطلاعات در شهرستان‌های اداری فرمانداری ویژه به معاون مدیرکل ارتقائ می‌یابد.

فرمانداری‌های ویژه در کشور[ویرایش]

استان آذربایجان شرقی

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان مرند Х ✓ Х ✓ Х
شهرستان مراغه ✓ ✓ ✓ ✓ Х
شهرستان میانه Х Х ✓ ✓ ✓

استان آذربایجان غربی

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان خوی ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
شهرستان مهاباد Х ✓ Х ✓ Х
شهرستان میاندوآب ✓ ✓ ✓ ✓ Х

استان اصفهان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان کاشان ✓ ✓ ✓ ✓ Х
شهرستان نجف‌آباد ✓ ✓ Х ✓ Х

استان البرز

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان کرج ✓ ✓ Х ✓ Х

استان تهران

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان تهران ✓ ✓ Х ✓ Х
شهرستان ری ✓ ✓ Х ✓ Х

استان خراسان جنوبی

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان طبس Х Х ✓ ✓ ✓

استان خراسان رضوی

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان تربت حیدریه Х ✓ ✓ ✓ ✓
شهرستان سبزوار ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
شهرستان مشهد ✓ ✓ Х ✓ ✓
شهرستان نیشابور ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

استان خوزستان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان آبادان ✓ ✓ Х ✓ Х
شهرستان خرمشهر Х ✓ ✓ ✓ Х
شهرستان دزفول ✓ ✓ ✓ ✓ Х

استان سمنان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان شاهرود ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

استان سیستان و بلوچستان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان ایرانشهر ✓ Х ✓ ✓ ✓
شهرستان چابهار ✓ Х ✓ ✓ ✓
شهرستان زابل Х ✓ ✓ ✓ Х

استان فارس

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان جهرم Х ✓ ✓ ✓ ✓
شهرستان داراب Х Х ✓ ✓ ✓
شهرستان فسا Х Х ✓ ✓ Х
شهرستان کازرون ✓ Х Х ✓ Х
شهرستان لارستان Х Х ✓ ✓ ✓
شهرستان مرودشت ✓ ✓ Х Х Х

استان کردستان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان سقز Х ✓ ✓ ✓ Х

استان کرمان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان رفسنجان ✓ ✓ Х ✓ ✓
شهرستان سیرجان ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

استان گلستان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان گنبد کاووس ✓ ✓ Х ✓ ✓

استان لرستان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان بروجرد ✓ ✓ Х ✓ Х

استان مازندران

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان آمل ✓ ✓ Х ✓ Х
شهرستان بابل ✓ ✓ Х ✓ Х
شهرستان تنکابن Х Х ✓ ✓ Х

استان مرکزی

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان ساوه ✓ ✓ ✓ ✓ Х

استان هرمزگان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان میناب ✓ Х Х ✓ ✓

استان همدان

× جمعیت شهرستان جمعیت مرکز
شهرستان
مسافت بین شهر
و مرکز استان
سابقه فرمانداری مساحت شهرستان
شهرستان ملایر ✓ ✓ Х ✓ Х

حاشیه‌ها[ویرایش]

عدم ابلاغ ارتقای فرمانداری‌ها[ویرایش]

در حالی که بسیاری از شهرستان‌های که فرمانداری آن‌ها به «فرمانداری ویژه درجه ۱» ارتقا یافته‌است، با توجه به تبصره دارا بودن ۲ شاخص از ۳ شاخص ذکرشده این قانون بوده‌است.[۱۲] در همین رابطه در شهرستان‌های ورامین و بوکان حاشیه‌های بسیاری این قانون به خود گرفته‌است چرا که هر دو شهرستان از سال ۱۳۹۲ مصوبه ارتقای فرمانداری آن‌ها به ویژه تصویب شده‌است اما از سوی وزارت کشور تاکنون ابلاغ نشده‌است و نارضایتی‌های فراوانی را در میان مسئولین و مردم این مناطق به وجود آورده‌است. هر دو شهرستان مذکور جمعیتی بالغ بر ۲۵۰٬۰۰۰ دارا می‌باشند و از شهرهای مهم و مهاجرپذیر ایران به‌شمار می‌روند.[۱۳][۱۴]در همین رابطه، گمانه زنی‌های وجود داشت که در دولت دوازدهم مصوبه فرمانداری ویژه لغو و جایگزین مصوبه‌ای دیگر با در نظر گرفتن شاخص‌های شهرستان‌ها در نظر گرفته می‌شود. این روند تا مهرماه سال ۱۳۹۸ ادامه یافت که همزمان با تشکیل ۷ فرمانداری جدید در این استان فارس؛ دو شهرستان مرودشت و کازرون در این استان به فرمانداری ویژه ارتقا یافتند.[۱۵]

عدم ارتقای فرمانداری داراب در سال ۱۳۹۸[ویرایش]

پس از ارتقای فرمانداری دو شهرستان مرودشت و کازرون در استان فارس به فرمانداری ویژه در مهرماه ۱۳۹۸، موجی از اعتراضات مردمی در داراب به وجود آمد چرا که با وجود اینکه این شهرستان دارای سه شاخص از پنج شاخص لازم برای ارتقای فرمانداری بود، در این مصوبه نادیده گرفته شده‌بود.[۱۶][۱۷]فرمانداری داراب حدود یک ماه بعد در پی اعتراضات مردمی و انتقادات نماینده شهرستان در مجلس شورای اسلامی، به فرمانداری ویژه ارتقا یافت.[۱۸]

در استان فارس، شهرستان‌های آباده، استهبان، اقلید، ممسنی و نی‌ریز نیز دارای شاخص‌های لازم برای ارتقا به فرمانداری ویژه هستند.[۱۹]

منابع[ویرایش]

  1. فرصت آن‌لاین[پیوند مرده]. بازدید: ژوئن ۲۰۱۱.
  2. «فرمانداری ویژه در شهرستان لارستان دایر می‌شود». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۶ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  3. «پارس‌آباد حائز شرایط لازم جهت ایجاد فرمانداری ویژه است». خبرگزاری مهر. ۱ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۷ مرداد ۱۳۹۶.
  4. «تاسیس فرمانداری ویژه توسط وزارت کشور در شهرستانهای بزرگ واجد شرایط». اتاق بازرگانی، صنایع و معادن استان تهران. ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۱۶ مرداد ۱۳۹۶.
  5. «فرمانداری کاشان». kashan.gov.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۱-۰۳.
  6. «انتصاب معاون استاندار و فرماندار ویژه کرج». خبرآنلاین.
  7. وب‌گاه فرمانداری ویژه شهرستان دزفول
  8. فرمانداری جهرم به فرمانداری ویژه ارتقا یافت
  9. «تصویب ایجاد فرمانداری ویژه در شهرستان داراب». خبرگزاری صدا و سیما. دریافت‌شده در ۲۲ آبان ۱۳۹۸.
  10. محور جديد كازرون به شيراز ششم تير بازگشايي مي شود. خبرگزاری جمهوری اسلامی
  11. 7 فرمانداری جدید در فارس/ کازرون و مرودشت فرمانداری ویژه شد. خبرگزاری فارس
  12. «تصویب‌نامه درخصوص دایر نمودن «فرمانداری ویژه» در شهرستانها». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در ۱۶ مرداد ۱۳۹۶.
  13. «حکایت پردرد فرمانداری ویژه ورامین/ مطالبه‌ای که فراموش شد». خبرگزاری مهر. ۲۴ بهمن ۱۳۹۶.
  14. «وضعیت فرمانداری ویژه بوکان». زریان. ۲۱ بهمن ۱۳۹۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اوت ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۶ مرداد ۱۳۹۶.
  15. 7 فرمانداری جدید در فارس/ کازرون و مرودشت فرمانداری ویژه شد
  16. گلایه مردم داراب به عدم ارتقا فرمانداری/ انصاری: رایزنی‌ها در مسیر قانونی قرار دارد. شیرازه
  17. «انتقاد نماینده مجلس به توزیع ناعادلانه امکانات؛ شهرستان داراب از حقوق خود محروم مانده‌است». تسنیم.
  18. «تصویب ایجاد فرمانداری ویژه در شهرستان داراب». خبرگزاری صدا و سیما. دریافت‌شده در ۲۲ آبان ۱۳۹۸.
  19. «گفتگوی چهره به چهره و بی‌تعارف با فرماندار کازرون + فیلم و صوت / قسمت اول». طلوع جنوب.