دبیران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دبیران (به نام پیشین: دوبرّان و دوبرّون)(به انگلیسی: Dabiran). شهری در جنوب شرقی استان فارس و از توابع شهرستان زرین دشت و در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شیراز است که در تلاقی مرزهای شهرستانهای داراب، فسا، جهرم، لار و زرین دشت قرار گرفته است. بر اساس سرشماری ۱۳۹۰ این شهر ۱۲۶۸۲ نفر جمعیت دارد.[۱]

دبیران
کشور  ایران
استان فارس
شهرستان زرین دشت
مردم
جمعیت ۱۲۶۸۲ نفر (سرشماری۱۳۹۰)
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی ۰۷۱

وجه تسمیهدبران نام یکی از صور فلکی می‌باشد ودر زمانهای گذشته نام آبادی‌ها را بر اساس صور فلکی انتخاب می‌نموده‌اند. اما از تیرماه ۱۳۸۴ و بنا به تصویب هیئت وزیران روستای دوبران به شهر تبدیل شد و نام جدید آن را دبیران نام نهادند امامزاده شاه علمدار در مجاورت این شهر قرار دارد.[۲] لازم است ذکر شود که پیش از آن، هیئت وزیران در سال ۱۳۷۱ با تصویب تغییرات تقسیمات کشور در منطقه، دهستان دشت خاک به مرکزیت دوبران را دهستان دبیران نام نهاده بودند.[۳]

ویژگیهای طبیعی[ویرایش]

این شهر در ۲۸ درجه ۲۴ دقیقه عرض شمالی و ۵۴ درجه و ۱۱ دقیقه طول شرقی و در ارتفاع ۱۱۷۰ متر از سطح دریا قرار دارد.[۴]

به دلیل قرار گیری در عرضهای پایین جغرافیایی و فعالیت پرفشار جنب حاره و به دلیل دوری از منابع رطوبت، دارای آب و هوای گرم و نیمه خشک است. بااین شرایط میانگین بارش سالانه از ۲۰۰ میلیمتر تجاوز نمی‌کند.
در این شهر بیشینه دما ۴۵ درجه در تیر و مرداد ماه و کمینه دما ۵ درجه زیر صفردر اواخر دی ماه می‌باشد.
ساختار و سازندهای زمین‌شناسی شهر دبیران و اطراف آن عمدتاً مربوط به دوران دوم و سوم زمین‌شناسی بویژه متأثر از گروه فارس (میشان و آسماری جهرم) و هرمز می‌باشد.[۵] معدن نمک (کوه نمک) نزدیک امامزاده شاه عملدار با ذخیره قطعی ۸۰۰ هزار تن، در ۱۰ کیلومتری جنوب دبیران و همچنین معدن گچ دشت خاک تنها منابع معدنی این شهر است.[۶][۷]

کوه نمک شاه علمدار

ویژگیهای انسانی[ویرایش]

بنا بر سرشماری ۱۳۹۰ جمهوری اسلامی ایران، دبیران با ۱۲۶۸۲ نفر جمعیت (۳۱۸۸ خانوار و ۶۳۴۶ مرد و ۶۳۳۶ زن) دومین شهر بزرگ شهرستان زرین دشت پس از مرکز آن حاجی‌آباد (۲۰۵۰۱ نفر) است.[۱] از نظر قومیتی، دو قوم عرب و فارس در این شهر وجود دارد و مقدار اندکی نیز لر در این شهر ساکن هستند. براساس آمار موجود حدود دوسوم جمعیت دبیران را اعراب تشکیل می‌دهند. اعراب ساکن در دبیران از ایل عرب جباره یکی از ایلات خمسه می‌باشند. تمامی تیره‌ها و قبایل ساکن در دبیران عشایر بوده‌اند که در ابتدای حکومت پهلوی در دوره رضاشاه در این منطقه یکجانشین شده‌اند

مردمان این شهر متدین و مذهبی هستند و مراسم دهه محرم و به ویزه روزهای تاسوعا و عاشورا را با شکوه و سنتهای خاصی برگزار می‌کنند.

مراسم عزاداری در روز عاشورا در دبیران
کتل نماد حجله قاسم بن حسن در مراسم روز عاشور در دبیران.jpg

وضعیت اقتصادی و کشاورزی[ویرایش]

تقریباً هیچ گونه صنعت مهمی در این شهر وجود ندارد و اقتصاد این شهر به کشاورزی، دامداری و فعالیتهای تجاری وابسته است. مهمترین صنایع دستی آن قالی بافی است. دبیران قطب کشاورزی شهرستان زرین دشت است و مهمترین محصولات آن جو، گندم، هندوانه و پنبه است. اما مشکل اصلی دشت دبیران برای کشاورزی، کم‌آبی است. کشاورزان آب را از عمق حدود ۲۰۰ متری زمین استخراج می‌کنند. خشکسالیهای اخیر و برداشت بی‌رویه آب از سفره‌های زیرزمینی، باعث پایین رفتن آب و خشک شدن برخی چاه شده و کشاورزی منطقه را دچار بحران کرده است.

دریاچه سد انگبینه در ۱۳۹۰

یکی از سیاستهای دولت برای مبارزه با پایین رفتن سفره‌های آب زیرزمینی، احداث بندهای خاکی است. احداث سد خاکی بر روی رودخانه فصلی بزرگ انگبینه، یکی از پروژه‌های بزرگ منطقه‌ای در خصوص آبخیزداری بوده است.

مراکز گردشگری

۱- امامزاده شاه علمدار

تصویر امامزاده شاه علمدار در سال ۱۳۹۲

شاه علمدار یکی از نوادگان امام موسی کاظم است که مقبره آن در ۸ کیلومتری جنوب دیبران و در دامنه کوهی به نام امامزاده (کوه شاه علمدار) قرار دارد. این امامزاده در گذشته دارای معماری سنتی و خشتی و گلی بود اما از سال ۱۳۸۷ ساختمان امامزاده به وسیله مصالح بتونی و آهنی و آجر نوسازی شد. وجود چشمه آب، کُنارهای قدیمی همیشه سبز (کنار عزا) به همراه ارتفاعات زیبا با اشکال ژئومورفولوژی کارستیکی (آهکی)، زمینه مناسبی را برای گردشگری زیارتی و اکوتوریسم فراهم کرده است.

۲- چَک:

تفرجگاهی در ۵ کیلومتری شمال غربی دبیران و در جاده دبیران ـ فسا (جاده در دست احداث است) است. وجود چشمه سار و رشته قنات به همراه نحوه هدایت و انتقال آب در صخره‌های کوهستانی (برش صخره به عمق سه متر برای عبور آب) و احداث آسیاب آبی بر رو آن و در کنار آن وجود تعدادی درخت نخل و کُنار منظره طبیعی زیبایی را خلق کرده است و هر ساله پذیرش دوستداران طبیت گردی (اکوتوریسم) در منطقه می‌باشد. به فاصله یک کیلومتری از این نقطه و در بالادست قنات، وجود رودخانه فصلی عریض این ناحیه به نام «هفت گولال» مقنیان و مهندسان سنتی این منطقه را بر آن داشته است تا برای عبور آب از این رودخانه یکی از دقیق‌ترین و زیباترین سازه‌های آبی سنتی در فلات مرکزی ایران خلق کنند. این سازه به گونه‌ای است که آب در کرانه رودخانه وارد یک چاه قیفی مانند شده که دهانه آن گشاد (به قطر یک متر) و عمق آن تنگ (به قطر ۵۰ سانتیمتر) و سپس از طریق کانال سفالی و ساروجی از زیر بستر رودخانه آب را به کرانه دیگر رودخانه می‌رساند. در اینجا آب به وسیله یک چاه دیگر همانند چاه قبلی اما با سطح ارتفاعی کمتر نسبت به چاه مقابل، آب را به سطح زمین می‌آورد. این سازه آبی در محل به «نر و لاس (ماده)» معروف است.

۳- قلعه کهنه:

قلعه کهنه، قلعه‌ای قدیمی است که از خشت و گل ساخته شده و در ۲ کیلومتری شمال شرقی دبیران قرار دارد. قدمت تاریخی این قلعه مشخص نیست و در کتابهای تاریخی نیامده است. اما این قلعه شباهت بسیاری با قلعه‌های موجود در منطقه سریزد شهر یزد دارد که قدمت آنها مربوط به دوره ساسانیان و برخی از آنها مربوط به دوره صفویه است.

قلعه تاریخی شهر دبیران (قلعه کهنه)
قلعه کهنه

تاریخچه

تاریخ مدونی از شهر دبیران وجود ندارد و آنچه موجود است تاریخ شفاهی و روایی مردمی است. آنچه که مشخص است این است که دبیران حاصل سیاستهای یکجانشینی و تخت قاپو رضاخانی است. محرومیت، عقب ماندگی و بی‌توجهی به هویتهای فرهنگی و دینی، مردم دبیران را بر آن داشت که همگام با مردم سایر شهرهای ایران علیه رژیم استبدادی پهلوی به پا خیزند. بر این اساس، درگیریهای پیش آمده بین نیروهای مردمی و نیروهای امنیتی در جلو محوطه پاسگاه دبیران در روزهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، منجر کشته‌شدن حسین مرادی از اهالی این شهر شد. از این رو، شهید حسین مرادی، نخستین شهید شهرستانهای زرین دشت و داراب لقب گرفت. یکی از حوادث مهمی که در شهر دبیران روی داده است وقوع دو زلزله در شامگاه پنجشنبه ۱۸ تیرماه ۱۳۸۲ش به قدرت ۵/۶ و ۵/۸ ریشتر بوده است که به منازل مسکونی و بافت خشت و گلی این شهر خسارت جدی وارد کرد.[۸] تا کنون شهرداری دبیران سه شهردار به خود دیده است. نخستین شهردار حمید کشتکار (۱۳۸۶ تا ۱۳۸۲) و دومین شهردار یاسر شریعتی (۱۳۹۲–۱۳۸۶) بوده است. شهردار کنونی و سومین شهردار دبیران عبدالحسین هاشمی است که از تاریخ ۴ آذر ۱۳۹۲ کار خود را آغاز کرده است.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ مرکز آمار ایران. «جمعیت شهرهای استان فارس». مرکز آماری ایران، 1390. بازبینی‌شده در 2013/05/15. 
  2. هیئت وزیران. «مصوبه هیئت وزیران». وزارت کشور، 8 تیرماه 1384. 
  3. فراهی، محترم. سیر تحول نقشه و تقسیمات کشور ایران از سال 1285 تا 1377. وزارت کشور ایران، 1377. 110. 
  4. Google Earth. Google، 2012. 
  5. رهبر و کوثر، غلامرضا و آهنگ. مجموعه مقالات چهارمین سمینار مهندسی رودخانه. دانشگاه شهید چمران اهواز، 1375. 
  6. سعیدیان، عبدالحسین. سرزمین و مردم ایران. 1360. 
  7. . پایگاه داده‌های علوم زمین کشور، 1390. http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp. 
  8. حمزه لو، حسین. پژوهشنامه زلزله شناسی و مهندسی زلزله: مدل گسیخته زمین لرزه 19 تیرماه 1382 زرین دشت با استفاده از داده‌های جنبش نیرومند زمین. 1382.