ایرانشهر (سیستان و بلوچستان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ایرانشهر
اڃرانشهر
Ghaleh naseri.jpg
کشور ایران
استانسیستان و بلوچستان
شهرستانایرانشهر
بخشمرکزی
نام(های) دیگرپورا ، فهره ، فهلفهره یا فهرج مکران
نام(های) پیشینپهره
مردم
جمعیت۱۱۳٬۷۵۰ نفر(۱۳۹۵)
رشد جمعیت۱۷٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۵۹۱ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۳۲
میانگین بارش سالانه۱/۵۳
اطلاعات شهری
شهردارمهندس نوراحمد درخوش
ره‌آوردسوزن دوزی ، خرما ، خربزه ، طالبی ، هندوانه
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۴
شناسهٔ ملی خودرو ایران
کد آماری۱۵۴۳
پانویسجمله ی خوش آمد به زبان بلوچی: وش یهتء میی ملکء تها

ایرانشهر (بلوچی : اڃرانشهر) یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است که نام پیشین آن پهره بوده است. این شهر در مرکز بلوچستان قرار دارد.

تصویر سراسرنمای اسراسر نما جاده ایرانشهر خاش دامنبلوچستان ایرانشهر
تصویر سراسرنما از جاده ایرانشهر خاش دامن

شهرستان ایرانشهر با مساحتی بالغ بر ۳۰۲۰۰ کیلومتر مربع و با ارتفاع متوسط۵۹۱ متر از سطح دریا در فاصله ۳۴۵ کیلومتری مرکز استان سیستان و بلوچستان واقع و ۱۵ درصد وسعت استان را به خود اختصاص داده‌است و همچنین سومین شهر پرجمعیت استان می باشد؛ و ازشهرهای ایران که دارای فرمانداری ویژه می‌باشد. مکانهای تاریخی و دیدنی ایرانشهر، می‌توان قلعه ناصریه که در مرکز شهر قرار دارد. قلعه بمپور که در بخش بمپور ۲۰کیلومتری غرب شهر قرارگرفته، اب گرم بزمان، مجتمع تفریحی بوستان و مجتمع نخلستان ومکانهای دیگری نام برد.

تاریخچه[ویرایش]

کهن ترین منابعی که از پهره نامی به میان آورده اند منابع تاریخی یونانی و لاتین می باشند که در آنها از شهر پورا (pura) به عنوان پایتخت ساتراپی اصلی گدروزی نام برده اند. ساتراپی نامیست که یونانیان به طور کلی به شهربانی های مختلف شاهنشاهی هخامنشیان اتلاق کرده اند.

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۱۱۳٬۷۵۰ نفر (۲۷٬۲۴۸ خانوار) بوده‌است.[۱]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۵٬۳۶۸—    
۱۳۵۵۱۱٬۳۸۶+۱۱۲٫۱٪
۱۳۶۵۴۰٬۰۲۷+۲۵۱٫۵٪
۱۳۷۰۵۶٬۵۸۱+۴۱٫۴٪
۱۳۷۵۷۶٬۹۵۹+۳۶٪
۱۳۸۵۹۹٬۴۹۶+۲۹٫۳٪
۱۳۹۰۹۷٬۰۱۲−۲٫۵٪
۱۳۹۵۱۱۳٬۷۵۰+۱۷٫۳٪

مردم و فرهنگ[ویرایش]

۶۰ درصد مردم ایرانشهر بلوچ و اهل سنت هستند و به زبان بلوچی و۱۰ درصد از سیستانیها(شمال استان)۳۰ درصد آن فارسی از استان های کرمان(بم،نرماشیر،ریگان)،لرستان،کردستان و.... می باشند

زبان و گویش[ویرایش]

اولین محققی که لهجه‌های بلوچی را بیشتر بطور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گایگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروه‌های شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروه‌های شمالی و جنوبی که به ترتیب توسط طوایف لغاری[۲] و مری[۳] نمایندگی می‌شدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجه‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی شمالی به میزان بالایی از زبانهای هندی همسایه لغت اقتباس می‌کند در حالیکه بلوچی جنوبی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی می‌باشد.ترجمه و نقل از جهانی (۸۹)

یکی دیگر از محققین لهجه‌های بلوچی «سر جرج گریرسون»[۴] می‌باشد. او لهجه‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه لهجه می‌باشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، لهجه کراچی،[۵] کیچی[۶] و پنجگوری[۷] نامید.

محقق برجسته دیگری که به صورت سیستماتیک لهجه‌های بلوچی را مطالعه کرده‌است پروفسور جوزف الفنبین[۸] می‌باشد، او در کتاب «زبان بلوچی، لهجه‌شناسی بامتن» برای نشان دادن تفاوت بین لهجه‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آن را به عنوان معیار مقایسه شباهت‌ها و تمایز لهجه‌ها بکار برده‌است.نقشه جغرافیایی لهجه‌ها

زبان و لهجه در ایرانشهر اغلب لهجه بلوچی آنهم از نوع ایرانشهری'سربازی'لاشاری'سرحدی'، بزمانی و… می‌باشد؛ و زبان فارسی نیز در این شهر موجود می‌باشد؛ و سایرلهجه‌ها و زبان‌های کشور نیز وجود دارد.

زبان‌های گفتاری درایرانشهر
زبان درصد
فارسی
  
۸٪
زبان بلوچی
  
۶۰٪
کرمانی و کردی
  
۲۰٪
ترکی
  
۲٪

صنایع دستی[ویرایش]

بدون تردید مهم ترین و مشهور ترین صنایع دستی ایرانشهر سوزن دوزی است که دارای شهرت جهانی می باشد.شهرستان ایرانشهر واقع در بلوچستان در سال ۱۳۹۷ به عنوان شهر ملی سوزن دوزی ثبت شد.[۹] اما از صنایع ظریفه دیگر رایج و مشهور در این شهرستان می توان گلیم بافی ، حصیر بافی ،پولک دوزی و سکه دوزی را نام برد.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

تصویر سراسرنمای قلعه ناصریهایرانشهر
تصویر سراسرنما از قلعه ناصری

بیمارستانهای ایرانشهر[ویرایش]

  • بیمارستان خاتم‌الانبیا (ص)
  • بیمارستان ایران

دانشگاه‌های ایرانشهر[ویرایش]

  • دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر
  • دانشگاه آزاد ایرانشهر
  • دانشگاه ولایت
  • دانشکاه پیام نور ایرانشهر
  • دانشگاه کشاورزی ایرانشهر
  • دانشگاه فرهنگیان ایرانشهر
  • دانشگاه علمی کاربردی ایرانشهر

خیابان‌های مهم ایرانشهر[ویرایش]

  • خیابان امام علی (روزبه)
  • بلواربلوچ (خاتم)
  • بلوارمعلم
  • بلوار کشاورز
  • ￷ بلوار مکران
  • بلوار هنرمندان
  • بلوار شهید بهشتی (غریب آباد)
  • بلوار ابوذر
  • خیابان امام خمینی
  • خیابان طالقانی
  • خیابان شهید مالکی
  • خیابان فردوسی
  • خیابان نور
  • خیابان آزادی
  • خیابان مولوی
  • خیابان فارابی
  • خیابان حافظ
  • خیابان درزاده
  • خیابان الزهرا
  • خیابان فارابی
  • خیابان رازی

خیابان کلینک

میدان‌های مهم ایرانشهر[ویرایش]

  • -میدان عاشورا (رو به روی قلعه ناصری)
  • میدان جمهوری اسلامی
  • -میدان خاش
  • -میدان ولایت
  • -میدان آزادگان
  • -میدان قدس
  • -میدان مادر
  • -میدان سرباز
  • -میدان ارتش
  • -میدان کلینک

بافت تاریخی ایرانشهر[ویرایش]

محله‌های ایرانشهر[ویرایش]

  • -نوک آباد
  • -کهنه کلات
  • کوشکوک
  • -مک مراد
  • -ده کلا
  • -کارگر
  • -جگرد
  • -غریب آباد
  • -نوک آباد سرهنگ
  • -اسدآباد
  • -سردرگان
  • -زیباشهر
  • -سجادشهر
  • -گمرک (راهنمایی رانندگی قدیم)
  • -دولت آباد
  • -چاه جما
  • -شهرک بافت بلوچ
  • -شهرک شهیدنامجو
  • گندمکان
  • -کلینک حسن خانی
  • -کلینک اعظم خانی
  • -کشکوریان
  • -گراباد (زیباشهر)

پارک و فضای تفریحی ایرانشهر[ویرایش]

  • پارک فجر (خیابان شهید مالکی)
  • پارک شهدا (خیابان نور)
  • پارک بوستان (فلکه سرباز)
  • پارک بعثت (خیابان آزادی جنوبی)
  • پارک بانوان
  • پارک معلم
  • پارک کودک

هتل‌ها[ویرایش]

تالار قصر ایرانشهر
  • -هتل ایرانشهر
  • -هتل اسلامی (نیمه فعال)
  • -هتل تالار قصر

حمل و نقل[ویرایش]

فاصلهٔ ایرانشهر با شهرهای بزرگ[ویرایش]

Flag of Iran.svg

نام شهر فاصله (کیلومتر)
تهران ۱۵۵۰
رشت ۱۸۵۰
گرگان ۱۸۴۵
مشهد ۱۲۷۶
بندرعباس ۷۶۶
اصفهان ۱۲۱۳
اهواز ۱۷۸۲
شیراز ۱۱۲۳
یزد ۹۱۳
کاشان ۱۲۸۴
خرمشهر ۱۷۳۶
بجنورد ۱۵۲۹
یاسوج ۱۲۹۷
باجگیران ۱۵۰۸
کرمانشاه ۱۸۶۶
مهاباد ۲۱۴۱
کرمان ۵۵۲
همدان ۱۶۷۷ سنندج ۱۸۴۱

موقعیت جغرافیایی ایرانشهر[ویرایش]

فرودگاه[ویرایش]

فرودگاه ایرانشهر فرودگاهی در کشور ایران با کد یاتا IHR و ایکائو OIZI است که در شهر ایرانشهر قرار دارد.

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در خرداد ۱۳۹۶.
  2. Leghلri
  3. Mari
  4. Sir George Grierson
  5. karلči
  6. kیči
  7. panjguri
  8. Josef Elfenbein
  9. «ثبت شهر ملی سوزن دوزی حاصل هنر زنان است». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۷.
  10. «جشنواره فرهنگی زن بلوچ برگزار می‌شود». کانون زنان ایرانی. ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار