شهرستان زابل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
شهرستان زابل
تصویری از شهرستان زابل
اطلاعات کلی
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان سیستان و بلوچستان
مرکز شهرستان زابل
سال شهرستان شدن ۱۳۱۶
مردم
جمعیت ۱۶۵٬۶۶۶ نفر (۱۳۹۵)
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۴۴ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۴۷۵ متر
داده‌های دیگر
فرماندار گنجی
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۴
شهرها
زابل، بنجار
بخش‌ها
مرکزی

شهرستان زابل یکی از شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران است. مرکز این شهرستان شهر زابل است.[۱] این منطقه در قدیم نیز جزء مهمی از ایران بزرگ بوده‌است که در شاهنامه فردوسی به نام زابلستان نیز یاد شده که در زمان قاجار به دلیل نفوذ انگلیس بخش بزرگی از آن بر طبق معاهده پاریس از ایران جدا (به نام سیستان عامه) و در اختیار افغانستان گذاشته شد و مابقی که حال نیز وجود دارد به نام سیستان خاص در ایران ماند. این منطقه مهد و خاستگاه داستان معروف شاهنامه فردوسی در مورد پهلوانان اساطیری ایران باستان مانند سام، زال و رستم بوده‌است. زابل همچنین زادگاه سورنا سردار سپاه ایران در عهد اشکانی و یعقوب لیث صفاری می‌باشد.

دریاچه هامون (که در اوستا با نام مقدس و به نام دریاچه کنس اویه یا کیانسه از آن یاد شده و مکان نگهداری نطفه زرتشت و ظهور مجدد او و سوشیانتها تلقی شده‌است) که بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین در ایران است، در این شهرستان واقع شده‌است.

جمعیت[ویرایش]

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۶۵،۶۶۶ نفر بوده‌است.[۲]

مردم[ویرایش]

اکثریت مردم شهرستان زابل به لهجه محلی (زابلی) تکلم می‌کنند و سایر لهجه‌های سیستان و بلوچستان نظیر بلوچی نیز رایج است. زابل به لحاظ دارا بودن پیشینه تاریخی خوب و غنی فرهنگی و تاریخی، از جایگاه و ارزش والایی در میان شهرستان‌ها و مناطق مختلف کشور برخوردار است. آیین ها بر گرفته از اقلیم و طبیعت منطقه ،اعتقادات و طبقات اجتماعی مردم است و به مناسبت های مختلف انجام می شود [۳]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرستان زابل در تقسیمات کشوری جدید ایران که در سال ۱۳۱۶ بصورت شهر رسمی شد،[۴] شهرستان زابل هم‌اکنون دارای ۱ بخش،۱ دهستان و ۲ شهر به شرح زیر است:

شهرستان زابل[ویرایش]

بخش مرکز بخش شهر جمعیت شهر ۱۳۹۵ نام دهستان مرکز دهستان جمعیت دهستان ۱۳۹۵
مرکزی زابل زابل

بنجار

۱۳۴٬۹۵۰ نفر

۳٬۷۶۰ نفر

بنجار بنجار ۲۶٬۹۲۴ نفر

آیین ها و مراسمات در شهرستان زابل[ویرایش]

_ آیین ها در موقع کار ( مراسم حشر ) آیین کهن لای روبی بستر رودخانه هیرمند است که حاکی از یک نوع تعاون و همبستگی منطقه ای و تبلور عینی اتحاد در حل معضلات است که هنوز هم در منطقه انجام می گردد .

-مراسم جشن گندم جشن و پایکوبی به مناسبت برداشت گندم وشکر گزاری از درگاه ایزد منان است که با رقص و پایکوبی خاص منطقه برای هر تازه‌واردی بسیار جذاب می باشد .

-آیین های مذهبی ( عید فطر ، عید غدیر ،عید قربان و مبعث پیامبر _ تولد امام علی (ع) و مراسم آیینی نیمه شعبان که مردم در این روز به زیارت اهل قبور رفته و یک نوع شیرینی محلی به نام چلبک درست می کنند .

-رمضان‌خوانی و سحرخوانی دو آیین مهم این منطقه در ماه رمضان است که هر کدام ویژگی خاص خود را دارد.برخی سوابق تاریخی و گفته‌ها نشان می‌دهد که آیین سحرخوانی و رمضان‌خوانی از حدود ۱۴۰۰ سال قبل یعنی از اوایل اسلام نزد ساکنین مرسوم بوده است. در این آیین که بین شب‌ها ی ۱۲تا ۱۷ ماه مبارک رمضان اجرا می‌شود، جمع زیادی از جوانان و نوجوانان هر محله در مقابل منازل مردم اجتماع کرده و اشعار محلی را با صدای رسا قرائت می‌کنند که از جمله آن اشعار «رمضو الله الله رمضو، رمضو الله خوشنوم خدا، رمضو اومْده مهمونش کنه، گوو گوساله ره قربونش کنه، ای سرا از کِنه که کولَک داره، اگه فهمو صابیو بورک داره، ای سرا از کِنه که رو و بادَه، دو پسر داره که نو دوماده» است .

-مراسم عزاداری در ماه محرم با اجرای تعزیه و سوگواری .

-آیین های ملی ( نوروز و جشن سیزده بدر مردم به زیارت کوه خواجه و سایر زیارت ها می روند جشن می گیرند و شادی می کنند مراسم و آیین های بسیار زیبایی نیز در هنگام تولد ، ازدواج اجرا می گردد .

-رقص شمشیر که از نمونه های شاخص موسیقی سازی و آوازی در منطقه است که ضمن داشتن شهرت جهانی باشور و اشتیاق خاصی در جشن ها و مراسم آیینی این دیار برگزار می گردد .

[۵]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

شهرستان زابل با مساحت ۳۴۴کیلومترمربع در ضلع شمال شرقی استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان (زاهدان) ۲۰۷ کیلومتر است.

عوارض طبیعی[ویرایش]

شهرستان زابل دارای اقلیم بیابانی گرم و خشک است. میانگین بارش سالانه در این شهرستان ۶/۵۹ میلی‌متر و دمای آن در سال از ۵/۹- تا ۴۹ درجه سانتی‌گراد متغیر است.

رودخانه‌های هیرمند و شیله از رودخانه‌های این شهرستان می‌باشد. آب این شهرستان در گذشته از طریق حفر چاه و قنات تأمین می‌شده‌است و امروزه آب شرب زابل از مخازن بزرگ آب به نام چاه نیمه (که توسط رود هیرمند تغذیه می‌شوند) تأمین می‌گردد.

پیشینه[ویرایش]

شهر زابل کنونی، از شهرهای باستانی زابلستان است، بطلمیوس از این شهر با عنوان آریکادا یاد کرده‌است زابل افغانستان به تنهایی شباهت چندانی به زابل تاریخی ندارد، مخصوصاً که زابل را با اساطیری همچون رستم، سام و… می‌شناسند که اینان در نواحی از سیستان سکونت داشتند که امروز در ایران است[۶] بیراند رایس، محقق آلمانی در کتاب خود با نام زابل، زمان پیدایش زابل را سال ۱۸۶۹ میلادی می‌داند.

کشاورزی و منابع طبیعی و دامپروری[ویرایش]

اکثریت مردم این شهر از طریق کشاورزی امرار معاش می‌کنند. در سال زراعی ۸۳–۱۳۸۲ سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان زابل بالغ بر ۲۵۸۶۱ هکتار شامل می‌شد که ۱/۱۶ درصد از سطح زیر کشت استان سیستان و بلوچستان را تشکیل می‌دهد. از این مقدار ۵۶/۱ درصد به کشت باغات و ۱/۱۶ درصد به زراعت‌های سالانه اختصاص دارد. محصولات عمده زراعی این شهرستان غلات، محصولات جالیزی و نباتات علوفه‌ای است. طی همان سال، ۱۱۸ واحد صنعتی پرورش و نگهداری دام و طیور در سطح شهرستان فعال بوده، همچنین میزان تولید شیر، گوشت قرمز، گوشت مرغ و ماهی به ترتیب ۳۷، ۱/۷، ۳ و ۱۰۸ هزار تن بوده‌است.

اماکن گردشگری[ویرایش]

صنایع دستی[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. //en.wikipedia.org/wiki/Zabul_Province
  2. «پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۷.
  3. https://www.sbportal.ir/fa/cities/zabol پرتال سیستان
  4. «مذاکرات جلسه هفتم دوره پانزدهم مجلس شورای ملی ۲۷ امرداد ۱۳۲۶».
  5. بلوچستان، استانداری سیستان و. «معرفی شهرستان زابل». استانداری سیستان و بلوچستان. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۰۸.
  6. بلوچستان، استانداری سیستان و. «معرفی شهرستان زابل». استانداری سیستان و بلوچستان. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۰۸.