خاش

مختصات: ۲۸°۱۳′۱۶″شمالی ۶۱°۱۲′۳۸″شرقی / ۲۸٫۲۲۱۱۷۷°شمالی ۶۱٫۲۱۰۴۱۸°شرقی / 28.221177; 61.210418
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خاش
کشور ایران
استانسیستان و بلوچستان
شهرستانخاش
بخشمرکزی بخش پشت کوه
نام(های) دیگرخُواش، حُواش
نام(های) پیشینواش
سال شهرشدن۱۳۰۸ خورشیدی
مردم
جمعیت۵۶٬۵۸۴ نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۴۱۴ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه۱۱۰میلی‌متر
اطلاعات شهری
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۴
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۹۵ د
کد آماری۱۴۴۹
خاش بر ایران واقع شده‌است
خاش
روی نقشه ایران
۲۸°۱۳′۱۶″شمالی ۶۱°۱۲′۳۸″شرقی / ۲۸٫۲۲۱۱۷۷°شمالی ۶۱٫۲۱۰۴۱۸°شرقی / 28.221177; 61.210418

خاش شهری در بخش مرکزی شهرستان خاش از توابع استان سیستان و بلوچستان در ایران است. این شهر در محدوده سرحد بلوچستان قرار گرفته‌است.[۱] نام پیشین این شهر واش بوده که در زمان رضا شاه به خاش تغییر یافته‌است.

پیشینه نام[ویرایش]

واش نام قدیمی این شهر است که درسال ۱۳۰۸ توسط رضاشاه به خاش تغییر یافت. واش کلمه ای به زبان بلوچی و به معنی وش، شیرین وخوش است. هخدا در لغت نامه اش دربارهٔ معنی خاش می‌نویسد: خاش: خوش آب و هوا.[۲] در زبان فارسی، خاش را مادرزن نیز معنا کرده‌اند. که البته بعید به نظر می‌رسد معنی دوم دربارهٔ شهر خاش صدق کند.

جغرافیا[ویرایش]

شهرستان خاش را بیشتر نفرات به خاطر تیپ ۲۸۸ زرهی سلیمان هاشمزهی نزاجا و مرکز آموزش ۰۸ ابراهیم نوری نزاجا و کوه نیمه فعال تفتان می‌شناسند. خاش شهری بلوچ نشین واقع در مرکز بلوچستان با آب و هوایی سرد و کوهستانی می‌باشد.

خاش دارای کارخانه سیمان می‌باشد. کشاورزی در روستاهای پیرامون خاش در گذشته بیشتر توسط یزدی‌های مهاجر انجام می‌گرفت.

خاش در سال‌های پس از انقلاب ۵۷ از مراکز مهم مهاجرپذیر شرق ایران شد بطوری که بر پایه سرشماری سال ۱۳۶۵ خورشیدی، شمار مهاجران شهر خاش بیش از یک‌ششم کل جمعیت شهر بود. بلوچ‌های کشور پاکستان درصد بالایی از جمعیت خاش را تشکیل می‌دادند.[۳]

پیشینه تاریخی[ویرایش]

خاش امروزی در نزدیکی شهر قدیمی خاش قرار دارد که تاریخ پیدایش آن به پیش از حکومت نادرشاه می‌رسد. این شهر تا قبل از نادرشاه به علت ناامنی چندان اعتباری نداشت اما نادر شاه ضمن سرکوبی راهزنان، این منطقه را امن کرد و بعدها قلعه‌هایی ساخته‌شد و بدین‌ترتیب خاش رو به توسعه و آبادانی گذاشت و از شکل یک روستا خارج شد و آرام‌آرام سیمای شهر به خود گرفت.

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵۶٬۵۸۴ نفر (۱۴٬۳۸۴ خانوار) بوده‌است.[۴]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۵۵۸٬۲۳۶—    
۱۳۶۵۲۰٬۲۲۸۱۴۵٫۶٪+
۱۳۷۰۲۷٬۴۲۰۳۵٫۶٪+
۱۳۷۵۳۸٬۹۲۴۴۲٪+
۱۳۸۵۵۶٬۶۸۳۴۵٫۶٪+
۱۳۹۰۵۴٬۱۰۵۴٫۵٪−
۱۳۹۵۵۶٬۵۸۴۴٫۶٪+

زبان و مذهب[ویرایش]

مردم شهرستان خاش به زبان‌های بلوچی (سرحدی و مکرانی) و فارسی تکلم می‌کنند. از جمعیت این شهر ۹۵٪ اهل‌سنت و ۵٪ اهل تشیع می‌باشند.[۵][۶]

آداب رسوم[ویرایش]

زندگی قوم بلوچ آمیخته از عقاید و باورهایی است که رشته در سنتی دیرین دارند. کمتر می‌توان دید مراسم یا آئینی با موسیقی همراه نباشد. در موسیقی محلی آوازهایی مانند نازینک در مراسم عروسی و آواز نعت که مدح رسول مکرم اسلام استفاده قرار می‌گیرد. برخی از این مراسم‌ها و آئین‌ها عبارتند از:

- لیکو و زهیروک: آوازهایی هستند که در مرگ یا فراق بستگان خوانده می‌شود. زهیروک در بدو امر توسط زنان در حین کارهای روزمره خوانده می‌شود. امروزه لیکو و زهیروک (مودگ/موتک) توسط مردان و به همراهی قیچک (سرود/سروز) اجرا می‌شود.

- شعر: عبارت است از آوازی که مضمون آنرا داستانهای حماسی، عشقی، وقایع تاریخی، و پند و اندرز تشکیل می دهد. همانند درگیری قوم بلوچ با قشون انگلیس، جیندخان و داستان میرقنبر و چاکر و گوهرام.

در شهرستان خاش، لباس مردان متشکل از پیراهن دراز و یقه باز، شلوار گشاد، دستار (لنگ) و جلیقه (باسکت)، و بعضاً کلاه است لباس زنان هم پیراهن بلندی است که با سوزندوزی در قسمت‌های سرآستین، جیب (گپتان)، دم پا و سرسینه تزئین شده‌است.[۷][۸]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

  • کوه شاه خفته
  • قلعه حیدر آباد
نمایی از قلعه حیدرآباد
  • انجیر مهی
  • گنج امین
  • قلعه ناصری خاش
  • نخلستان ایرندگان
  • رودخانه ایرندگان
  • غار صداکی ایرندگان
  • قلعه ایرندگان (ده قلعه)
  • ده رئیس

منابع[ویرایش]

  1. «معرفی شهرستانهای استان». پرتال استان سیستان و بلوچستان.
  2. لغت نامه دهخدا
  3. سالار بهزادی، عبدالرضا، سیستان در سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۷ قمری، تهران: مجموعهٔ انتشارات ادبی و تاریخی موقوفات دکتر محمود افشار یزدی (شمارهٔ ۴۵)، ۱۳۷۲ خورشیدی. ص۳۸۶.
  4. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  5. واقعاً جای بحث دارد: سازمان تبلیغات اسلامی
  6. «تحلیل فرصت‌ها و تهدیدهای ژئوپولیتیکی قوم بلوچ ازدیدگاه نظریه‌ای» (PDF). دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۲.
  7. «خاش». استانداری سیستان و بلوچستان. دریافت‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۲۲.
  8. استانداری سیستان وبلوچستان