رصدخانه ملی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۳°۴۰′۲۷″ شمالی ۵۱°۱۹′۰۷″ شرقی / ۳۳.۶۷۴۱۷° شمالی ۵۱.۳۱۸۶۱° شرقی / 33.67417; 51.31861 رصدخانهٔ ملی ایران که هم اکنون در دست طراحی و احداث است، در سه بخش شامل ایستگاه یک، دو و سه، واقع در قُله گرکش در حوالی شهر قمصر کاشان واقع است.

پیشینه[ویرایش]

فکر داشتن یک رصدخانه بزرگ در مقیاس جهانی برای کشور از پیش از انقلاب ۱۳۵۷ مطرح بود و پس از انقلاب نیز یک فرد خیر حاضر شد تا هزینه‌های ساخت چنین مجموعه‌ای را تقبل کند ولی بخاطر مشکلاتی، این رویای اخترشناسان کشور و آن خیر محقق نشد.

پس از مدتی پیشنهاد ساخت یک رصدخانه بزرگ برای کشور بعنوان یک آزمایشگاه علمی ملی، بطور جدی و رسمی، در سال ۱۳۷۷ مطرح شد. در این سال رصدخانه ملی بعنوان یکی از دو طرح کلان پژوهشی در شورای پژوهش‌های علمی مطرح و تصویب شد و در سال ۱۳۷۸ مرحله مکان‌یابی رصدخانه ملی در قالب یک طرح پژوهشی دانشگاهی آغاز شد.

در روزهای پایانی سال ۱۳۸۲ طرح رصدخانه ملی ایران بعنوان یک طرح علمی با بودجه مستقل در هیات دولت تصویب شد ولی به دلایل مختلف، بودجه‌ای در سال بعد به آن اختصاص نیافت. با روی کار آمدن دولت آقای احمدی نژاد این طرح متوقف شد تا اینکه با دستور آیت الله علی خامنه ای رهبر ایران و تخصیص یک اعتبار محدود در سال ۱۳۸۸ کار طراحی و ساخت و ساز رصدخانه در عمل شروع شد.

از آن زمان تاکنون، طراحی مقدماتی تلسکوپ به پایان رسیده، آینه اصلی تلسکوپ با قطر سه و نیم متر خریداری و تراش و پولیش شده، محل ساخت رصدخانه در قله گرکش کاشان تسطیح و راه ارتباطی آن تقریبا تکمیل شده و حداقل یکی از قطعات اصلی تلسکوپ در داخل ایران طراحی و ساخته شده است که مجموعه این کارها تا شهریور ۱۳۹۳ چیزی در حدود ۲۹ درصد از کل عملیات لازم برای تکمیل طرح را شامل می‌شود.[۱]

ایستگاهها و جانمایی[ویرایش]

ایستگاه شماره یک محل رصد و در ارتفاع ۳۶۰۰ متری و ایستگاه شماره دو محل پژوهش، کارگاهها و اقامتگاهها و در ارتفاع ۳۳۲۰ متری و به فاصله حدود ۲۵۰۰ متر از ایستگاه شماره یک و سپس ایستگاه شماره سه محل خدمات و پشتیبانی به دو ایستگاه یک و دو و در ارتفاع ۲۵۸۰ متری و در فاصله ۸۵۰۰ متری از ایستگاه شماره دو و در کنار جاده فرعی قمصر ـ کامو قرار گرفته‌است. مکان این پروژه عاری از آلودگی‌های هوایی و حرارتی و نوری می‌باشد که حفظ شرایط مذکور از الزامات طراحی خواهد بود.

تلسکوپ[ویرایش]

تلسکوپ با آینه اصلی حدود سه و نیم متری این رصدخانه در ایران و با همکاری مشاوران ایرانی و خارجی طراحی و پولیش شده و آماده حمل به ایران است. هزینه ساخت آینه تلسکوپ حدود ۳ میلیون دلار براورد می شود.[۱]

مدیریت پروژه و طراحی[ویرایش]

مدیریت ساخت این رصدخانه با دکتر رضا منصوری استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف است.[۱]

اهمیت طرح[ویرایش]

طراحی و ساخت و بهره‌برداری از یک رصدخانه بزرگ علاوه بر تاثیری که بر توسعه علمی کشور و بالابردن جایگاه علمی ایران در منطقه و جهان خواهد داشت، موجب پا گرفتن و رشد برخی از صنایع و فناوری‌های پیشرفته در کشور خواهد شد که تا پیش از آن شناختی از آن وجود نداشته‌است. بعنوان مثال از تاثیر این طرح در انتقال دانش و دسترسی به فناوری‌هایی که تاکنون در ایران وجود نداشته، به ساخت اولین یاتاقان‌های هیدرو استاتیک برای حرکت دقیق و نرم تلسکوپ اشاره می‌کنند. این قطعه مهم که برای اولین بار در کشور طراحی و ساخته شده‌است، در سال گذشته طی مراسمی به نمایش گذاشته شد. این یاتاقان‌ها به دلیل دقت زیاد و ظرفیت تحمل بار بالا می‌توانند کاربردهای زیادی در صنایع مختلف داشته باشند و ایران را از واردات چنین قطعات گرانقیمتی بی‌نیاز کنند.[۱]

وضعیت کنونی[ویرایش]

در شهریور ۱۳۹۳ به دلیل عدم تامین بودجه، ادامه ساخت رصد خانه متوقف شد.[۱]

پانویس[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]