زیگورات
ذیققوررت کلمهای اکدی است. در ایران تلفظ این کلمه از مقالات رومن گیرشمن گرفته شده و بیشتر «زیگورات» خوانده شده و به معنای بلند و بر افراشته ساختن. در تمدنهای باستانی آسیای غربی معابدی برای خدایان میساختند و مهمترین آن زیگورات نامیده میشد و معنای آن صعود به آسمان است. آنها زیگورات را بر بلندیها میساختند. در زیگوراتها از بهترین و مقاومترین مصالح ساختمانی آن زمان استفاده میشد.
[ویرایش] زیگورات
زیگورات، بلند و برافراشته ساختن، بنای کوه مانند مقدسی که با روند کاهشی سطح طبقات فوقانی، پلکانی عظیم تا آسمان بنا میکند که قدم قدم از فضای ناهمگون اطراف جدا شوی، به پیش روی تا به سرای پاک آسمانی برسی. پله پله تا آسمان. تا جایی که همچون قله کوه، زمین به آسمان پیوند میخورد و خداوند با آغوش همیشه گشوده اش پدیدار و پر نور.
از دیر باز، کوه نمادی بوده برای گذر از یک مرحله و همنشینی با ایزدان.در جایی با باور«بالای هر کوهی خدا ایستادهاست»، در جایی دیگر با فرود آمدن کشتی نوح بر کوه و یا سخن گفتن خدا با پیامبران در این واد مقدس که اولین معبد انسان بوده و هست.
بعدها هم معابد بر بالای کوهها یا شبیه به کوهها ساخته شدهاند. معماری بناهای کوه مانند در سرزمینهایی که بطور طبیعی فاقد کوه بودهاند بیشتر مشهود است از جمله ۳۲ زیگوراتی که در منطقه بین النهرین و فلات ایران شناسایی شدهاند.
زیگوراتها بناهای خشتی توپری بودهاند که به شکل پلکانی ساحته میشدند همچون موجود زندهای که از خاک آفریده شده و به سوی آسمان پیش میرود. موقعیت قرارگیری آنها به شکلی بوده که چهار گوشه آنها رو به چهار جهت اصلی باشد. عمدتا ۳، ۵ یا ۷ طبقه با ارتفاع تا ۱۰۰ متر که سر برافراشتهاند و از رنگ سیاه در طبقه پایین به رنگ طلایی در بالاترین طبقه میرسند. بر روی بدنه زیگوراتها معمولاً نوشتههایی برای معرفی بنا، توضیح علت ساخت و بانی و سازنده آن حک میشده که وسیله ارتباط با زمانهای تا ۵۰۰۰ سال قبل را برایمان میسر کردهاست.
امروزه نیز سازههای شبیه زیگورات در معماری مدرن مشاهده میگردند.
بزرگترین و سالمترین زیگورات باقی مانده جهان زیگورات چغازنبیل (زنبیل وارونه) است که توسط اونتاشگال پادشاه عیلامی برای خدای اینشوشیناک حدود ۱۲۵۰ سال قبل از میلاد، در ۴۲ کیلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش ساخته شدهاست. این زیگورات با ابعاد ۱۰۳در۱۰۳ متر و به بلندای ۵۲ متر در ۵ طبقه ساخته شده بود که اکنون ۲۵متر از آن باقی ماندهاست.
هر ساله مردمان زیادی از شوش، شوشتر و دزفول جهت انجام مناسک عبادی خاص به این مکان میآمدهاند. در اطراف زیگورات و دشت پهن و زیبای مجاور دز مقیم میشدند. در روز مراسم، خدایان موجود در معبد که با هدف یگانگی و یکپارچگی مردم در این مکان گرد آمده بودند را خارج، تا رود دز حمل و سپس با قایق به بالادست رود، جایی که لولههای سفالین آبرسانی به منطقه یافت شده میبردند و از آنجا پیاده به زیارتگاه باز میگرداندند. طی طریق مسیری حدود ۱۰ کیلومتر احتمالا در یک روز که شاید بتوان آنرا "حج عیلامی هاً نامید.
زیگورات دارای طبقات مجزا بوده که راههای دسترسی متفاوت دارند و اجازه ورود به هر طبقه از دروازه ورودی آن مشخص بودهاست. وجود طاقهای گهوارهای در پلکانها و راهروها، ساخت یک سیتم پیشرفته آبرسانی و تصفیه آب جهت شرب عبادتگران، وجود آفتاب سنجهای آجری جهت رصد و استخراج تقویم آفتابی و تعییین اعتدالهای بهاری و پاییزی و انقلابهای تابستانی و زمستانی و تعیین فصلها، متن مشترک نقش بسته بر روی تعداد زیادی از ۵۰۰۰ آجر نوشته دار و امکان چیزی شبیه به صنعت چاپ در آنها، کشف حیوانی به شکل گاو نر نسبتا بزرگ از جنس سفال لعابدار مسلح شده با مفتولهای فلزی که عنوان نگهبان یکی از دروازهها را داشته، کلونها و لولاهای در و پاشنههای سنگی، مهرههایی از جنس خمیر شیشه و انگشتر مفرغی با روکش طلای قلم زنی شده، وجود سکوهایی که محراب، قربانگاه، پایه مجسمه و یا تریبون سخنرانی خوانده شدهاند از جمله شگفتیهای این معبد زیبای تاریخی است که با جلوه طبیعت اطراف و مناظره ماه و خورشید به هنگام غروبش از عزیزترین مکانهای سرزمین گرانقدرمان است.
این زیگورات در سال ۱۹۷۹ در یونسکو به ثبت رسیده و نماینده زیگوراتها در شرق باستان به حساب میآید.
برخی از سایر زیگوراتها عبارتند از:
کهنترین زیگورات بین النهرین، زیگورات «اور» در شهر «اور» (عراق کنونی) با قدمت ۴۱۰۰ سال و احتمالا زادگاه حضرت ابراهیم- زیگورات سیلک کاشان، کهنترین زیگورات جهان با قدمت ۴۷۰۰ سال- زیگورات خدای ماه«ناناً در اور، زیگورات»مردوخ«در بابل که اتمنانکی (پی زمین و آسمان) شناخته میشد- زیگورات خدای توفان»انلیل«و زیگورات»لارساً به معنای خانهٔ پیوند آسمان و زمین.
زیگورات بنای خشتی توپُری است که سطح خارجی آن دارای پوششی از آجر است. ابعاد زیگوراتها مربع و یا مستطیل و اندازه آنها متغیر است. برای نخستین بار در فلات مرکزی ایران نیز از بقایای زیگوراتی در سیلک کاشان خاک برداری شدهاست. تاکنون هیچ یک از زیگوراتهای شناسایی شده بطور سالم و کامل باقی نماندهاست و به همین سبب ارتفاع اصلی آنان مشخص نیست. دسترسی به بالاییترین طبقه زیگورات بهوسیله پلکان و یا راه شیبدار است. کهنترین زیگوراتهای که تاکنون کشف شده:
- زیگورات سیلک کاشان سازنده این زیگورات مشخص نشده ولی تاریخ ساخت این بنا به ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد میرسد.
- زیگورات اور «اور نمو» موسس سلسله سوم اور درسال ۲۱۰۰ قبل از میلاد در شهر اور (عراق فعلی) این زیگورات را بناکرد.
- زیگورات چغازنبیل در جنوب غربی ایران نزدیک شوش واقع شده و سالمترین زیگورات باقی مانده در جهان است و تاریخ بنای آن به ۱۲۵۰ سال قبل از میلاد میرسد. این زیگورات توسط اونتش گال پادشاه دوره ایلام ساخته شدهاست.
- زیگورات دورشاروکین «سارگون» دوم پادشاه آشور میانی در حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد این زیگورات رابناکرد.
زیگوراتها معروفترین ساختمانهای سومری هستند. زمینهای مسطح با معبدهایی درارتفاع. این گونه زیگوراتها شاید الهام بخش برای سازندگان برج بابل بودهاست. این زیگوراتها باارتفاعهای بسیار بلند با آجرهای ساخته شده در گل و نپخته ساخته میشدند. این ساختمانها از پایین به بالا از نظر عرض کوچکتر و کوچکتر میشوند و در مرتفعترین نقطه معبد وجود دارد. پلکانهایی در اطراف برای دسترسی به معبد وجود داشت. روی بدنه این زیگوراتها معمولاً نوشتههایی برای معرفی بنا، توضیح علت ساخت کردن و بانی و سازنده ی آن حک شدهاست. امروزه نیز ساختمانهای شبیه زیگورات در معماری مدرن دیده میشود.[۱]
[ویرایش] منابع
- ↑ زیگورات چغازنبیل؛ تبلور معماری مقدس (خبرگزاری میراث فرهنگی،۱ مرداد ۱۳۸۵)
- گروه تحقیق و آموزش شرکت توسعه گردشگری زیگورات
- سازمان میراث فرهنگی و گردشگری[آدرس دقیق؟]
- گاردنر، هلن. هنردرگذرزمان. چاپ ششم. موسسه انتشارات آگاه، ۱۳۸۴. ۵۰.
