حسن تعبیر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از واژه‌گزینی خوشایند)
پرش به: ناوبری، جستجو

کاربرد واژه‌ای خوشایند به جای واژه‌ای که دارای معنای ضمنی ناخوشایند است را حُسن تَعبیر یا بـِه‌گویی می‌گویند. واژه‌ای با معنای خوشایند که به جای واژه‌ای با معنای ناخوشایند به کار برود را به‌واژه می‌گویند.[۱] استفاده از اصطلاحاتی نظیر «سرویس بهداشتی» به جای «توالت» یا «شکر خوردم» به جای «گه خوردم»؛ یا «روشن‌دل» به جای «نابینا» نمونه‌هایی از این فرایند زبانی هستند.

به‌گویی نوعی فرایند زبانی است که در آن عبارات و واژه‌های ناخوشایند، توهین‌آمیز، یا دشواژه جای خود را به جملات و کلماتی می‌دهند که بار معنایی منفی کم‌تری دارند. برخی حسن تعبیرها به منظور سرگرمی و برخی دیگر برای مثبت جلوه دادن یک رویداد منفی استفاده می‌گردد.[۲]

به­‌گویی ابزار گفتمانی قدرتمندی است که برای تقویت­ و افزایش نزاکت اجتماعی و حفظ خود­‌انگاره اجتماعی طرفین گفت‌وگو به‌کار می‌رود و سازگاری روابط بین­ فردی را آسان می­‌کند.

بیشتر واژه­‌های به­‌گویانه در زبان فارسی در حوزه مسائل مربوط به مرگ، مسائل جنسی، مواد زاید بدن، تبلیغات، ناتوانایی­‌های جسمی، اعضای بدن، بیماری­‌های روانی، مواد مخدر، ناسزاها و تجارت به‌کار می­‌روند.[۲]

ابزارهای زبانی به‌کار رفته در ساخت به‌گویی­‌ها در زبان فارسی عبارت‌اند از تکرارشوندگی، حذف، وام‌­گیری واژگانی، استلزام معنایی، استعاره، مجاز، تضاد معنایی، کم­‌گفت، مبالغه، اطناب، رَدّ‌ خُلف، واژه­‌های مبهم، گسترش معنایی و عبارات اشاره‌­ای.[۲]

نمونه‌ها[ویرایش]

  • مضاعف‌سازی: فلان‌فلان‌شده‌ها. برای پرهیز از کاربرد دشنام.
  • حذف: فلانی آدم ... است. یا استفاده از صدای بیب، در رسانه‌ها. در این موردها، واژه ناخوشايند كاملاً حذف می‌شود.
  • وام‌واژه: سه روز است دیسانتری دارد، به جای سه روز است اسهال دارد.
  • استلزام معنایی: در همین اتاق نفس آخر را کشید. به‌جای مُرد.
  • تضاد معنایی: بر انصافت صلواتو به‌جای بر انصافت لعنت.
  • اطناب: باد گلو به‌جای آروغ
  • رد خلف: نابینا به جای کور و ناشنوا به جای کر.
  • گسترش معنایی: آولده به‌جای معتاد. دکتر گفت جانور دارد. به جای کرم روده دارد.

منابع[ویرایش]

  1. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ بدخشان، ابراهیم و موسوی، سجاد: بررسی زبان‌شناختی به‌گویی در زبان فارس. در نشره: جستارهای زبانی. مقاله ۲، دوره ۵، شماره ۱ (پیاپی ۱۷)، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۳، صفحه ۱–۲۶.
  • ویکی‌پدیای انگلیسی نوشتار Euphemism [۱]