چندهمسری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
زن قدیمی و زن جدید اثر عظیم عظیم‌زاده نقاش آذربایجانی

چندهمسری یا چندکامی[۱] وضعیتی است که در آن مرد بیش از یک همسر دارند. چندهمسری شامل یک نوع چندزنی می‌شود. چندزنی حالتی است که در آن مرد در یک زمان با چند زن ازدواج کند.

چندهمسری در مسیحیت (جز برخی مذاهب مانند مورمون‌ها) ممنوع است؛ در حالی که در هندوگرایی، یهودیت و اسلام، چندزنی با شرایط خاص جایز شمرده می‌شود.

در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته زندگی زناشویی فقط به صورت تک‌همسری است و مرد یا زن به‌طور قانونی نمی‌توانند در یک زمان با بیش از یک نفر ازدواج کنند. اما چندهمسری هنوز جایگاه خود را در بسیاری از جوامع و فرهنگ‌ها حفظ کرده‌است.

مفهوم دقیق چندهمسری چندان روشن نیست و این به فقدان تعریف دقیق از «همسر» بازمی‌گردد. معمولاً تعریف همسر در چندهمسری به روابطی محدود نمی‌شود که توسط دولت به رسمیت شناخته شده‌اند. اما این که دقیقاً چه نوع رابطه‌ای را می‌توان «همسری» در نظر گرفت به درستی مشخص نیست. در سوسیوبیولوژی و جانورشناسی اصطلاح چندهمسری به هر نوع جفت‌گیری چندگانه اشاره دارد.

زیست‌شناسی تکاملی[ویرایش]

در جانوران چندهمسر وجود صفاتی در جنس نر که شانس او برای همسری با ماده‌های زیاد را افزایش دهد مزیت تکاملی بزرگی به حساب می‌آید. اما در جانوران ماده وجود صفاتی که باعث جذب نرهای زیاد شود یا مزیت اندکی دارد یا اصلاً مزیتی محسوب نمی‌شود. چون جنس ماده در طول یک فصل باروری فقط قادر به یک بار تولید مثل است اما جنس نر می‌تواند تعداد زیادی ماده را بارور کرده و ژن‌های خود را به افراد زیادی از نسل بعد انتقال دهد. در این نوع جانوران فشار تکاملی در جهت انتخاب صفاتی حرکت می‌کند که به جنس نر کمک کند تا همسران بیشتری داشته باشد و این موجب ایجاد ویژگی‌های متفاوت در نر و ماده می‌شود.

بخشی از این صفت‌ها به رقابت میان نرها و بخشی نیز به رقابت برای جلب نظر ماده‌ها مربوط می‌شود. برخی صفات به جنس نر کمک می‌کند تا از قلمرو و حرمسرای خود در مقابل نرهای دیگر دفاع کند. مانند اندازه بزرگتر یا داشتن سلاح بهتر مانند شاخ بزرگ که موجب موفقیت در رقابت میان نرها می‌شود. اما در مورد صفاتی که موجب جلب نظر ماده‌ها و انتخاب جفت می‌شود مسئله پیچیده‌تر است. ماده‌ها اصولاً نری را انتخاب می‌کنند که جفت‌گیری با او به تولید فرزندی با بیشترین شانس بقا بینجامد. به همین دلیل است که ماده‌ها نرهای نیرومندتر و تندرستتر را به شوهری برمی‌گزینند چون آن‌ها ژن‌های سالم بیشتری دارند. اما در برخی موارد خلاف این صادق است. پروبال رنگارنگ جنس نر طاووس و قرقاول شانس بقای آن‌ها را به شدت کاهش می‌دهد و یک صفت کاملاً منفی به‌شمار می‌رود.

دو فرضیه برای حل این تعارض ارائه شده‌است. فرضیه «پسر سکسی» بیان می‌دارد که در گذشته این صفات شانس زنده ماندن را افزایش می‌داده‌اند. یعنی در دوره‌ای خاص به دلیل شرایط محیطی خاصی طاووس‌های نری که پروبالی کمی بزرگتر یا کمی رنگارنگتر داشته‌اند بیشتر زنده می‌مانده‌اند و به همین دلیل ماده‌ها بیشتر آن‌ها را انتخاب می‌کردند. اما وقتی که این صفت شیوع پیدا کرد و اغلب طاووس‌های نر صاحب پروبال بزرگ و رنگارنگ شدند ماده‌ها باز هم به انتخاب خود ادامه دادند و باعث تشدید و تقویت این صفت به شکل افراطی شدند. ماده‌هایی که اینچنین رفتار نمی‌کردند صاحب پسرهایی می‌شدند که مورد علاقه ماده‌های دیگر نبودند و نمی‌توانستند جفتی انتخاب کنند چون این صفت در بین طاووس‌های نر رایج شده بود.

بر پایه فرضیه دوم، که به «فرضیه علامت تندرستی» معروف است، نرهایی که صفاتی نامناسب از نظر قواعد تکاملی (مانند بال بسیار بزرگ طاووس نر) دارند اما با این حال زنده می‌مانند ثابت می‌کنند که بقیه ژن‌های آن‌ها سالم است. طاووس نری که با وجود این پروبال دست‌وپاگیر توانسته از چنگ شکارچیان فرار کند و خود را زنده نگه دارد طاووس بسیار قدرتمند و زیرکی است. حتی می‌توان گفت که این صفات خود باعث تقویت جانور می‌شود. جنس نر برای حمل کردن این پرها باید بدن قویتری داشته باشد و راه‌های دیگری را برای استتار و فرار از دست شکارچیان پیدا کند. شاید بتوان این را به وزنه‌هایی تشبیه کرد که رزمی‌کاران به پاهای خود می‌بندند تا پاهای آن‌ها قویتر شود. در نتیجه ماده‌ها این هاندیکپ (عیب) را به عنوان علامت تندرستی تلقی می‌کنند.

بودایی[ویرایش]

در مذهب بودایی ازدواج جنبهٔ مذهبی ندارد و یک رابطه کاملاً عرفی به‌شمار می‌رود که راهبان در آن مشارکتی ندارند. البته در برخی مذهب بودایی پیوند ازدواج توسط راهبان بسته می‌شود اما شرایط مذهبی برای آن وجود ندارد. شکل ازدواج نیز در بین جوامع بودایی هر منطقه متفاوت است. در نتیجه نمی‌توان موضع خاصی در مورد چندهمسری در مذهب بودایی وجود ندارد اما در برخی متن‌های بودایی عباراتی آمده که به نظر می‌رسد چندهمسری را نامطلوب می‌دانند. برای نمونه، در پراباوا سوتا آمده‌است که «مردی که به یک زن قانع نشود و به دنبال زنان دیگر باشد در مسیر زوال گام برمی‌دارد». به همین دلیل برخی نویسندگان نتیجه گرفته‌اند که مذهب بودایی چندهمسری را نمی‌پذیرد یا برخی گفته‌اند این مذهب با چندهمسری مخالف نیست اما آن را شکل مطلوبی از ازدواج نمی‌داند.

هندو[ویرایش]

در متن‌های مقدس هندوها نمونه‌هایی از چندزنی شخصیت‌های اساطیری دیده می‌شود. اما در دوره‌های پساودایی چندهمسری در بین هندوها رو به کاهش گذارده و امروزه امری غیراخلاقی به‌شمار می‌رود. قانون ازدواج هندو (سال ۱۹۵۵) در هند چندهمسری را برای هندوها، سیک‌ها، جین‌ها و بودایی‌ها ممنوع کرده اما مسلمانان اجازه داشتن چهار زن را دارند.

  تنها برای مسلمان، قانونی است.
  کاملا قانونی است.
  در برخی بخش‌های کشور، قانونی است. (اندونزی)
  غیر قانونی است. اما انجام آن، بزه انگاشته نمی‌شود.
  غیر قانونی است و انجام آن، بزه انگاشته می‌شود.
  وضعیت قانونی چندهمسری، مشخص نیست.
  • در هند، مالزی، فیلیپین، و سنگاپور، تنها برای مسلمان، قانونی است.
  • در نیجریه، و آفریقای جنوبی، بر پایه عرف، برای مسلمان، قانونی است.
  • در موریتانی، چندهمسری، غیرقانونی است. بااینحال، مردان مسلمان تا ۴ همسر می‌گیرند ولی ثبت قانونی نمی‌کنند.

اسلام[ویرایش]

در قران به صراحت آمده که مردان اجازه داشتن چهار زن را دارند و بایستی بین آن‌ها به عدالت رفتار کنند. پیامبر اسلام هم زنان بسیاری داشته که البته در مورد تعداد آن‌ها اختلاف است. مرد نیازی به کسب اجازه از همسر خود برای ازدواج مجدد ندارد اما برخی فقها (به ویژه در مذهب مالکی) معتقدند که زن می‌تواند در هنگام ازدواج شرط ضمن عقد کند که شوهرش زن دیگری نگیرد و آنگاه شوهر اجازه چنین کاری را نخواهد داشت.

رواج عقاید سکولار در سال‌های اخیر مقبولیت چندزنی را در بین بسیاری از جوامع مسلمان زیر سؤال برده‌است. جمهوری آذربایجان، ترکیه و تونس تنها کشورهای با اکثریت مسلمان هستند که چندزنی را ممنوع کرده‌اند. امروزه چندزنی در عربستان سعودی، و برخی مناطق غرب آفریقا و شرق آفریقا رایج است و در سودان رئیس‌جمهور عمر البشیر در سال ۲۰۰۱ مردان را برای افزایش جمعیت کشور تشویق به چندزنی کرد. برخی کشورها مانند لیبی، مراکش و ایران اخذ رضایت همسر نخست را برای ازدواج مجدد مرد ضروری اعلام کرده‌اند.

دیدگاه مخالفان[ویرایش]

افراد مخالف با چندهمسری عقیده دارند که تنها می‌توانند با یک نفر رابطهٔ عاطفی و زناشویی داشته باشند. همسر آن‌ها متعلق به آن هاست مگر آنکه طلاق جاری شود.

چندزنی مردان باعث بیماری روانی زنان می‌شود، زیرا طبیعی است که زنان هم مانند مردان دوست ندارند شوهرشان با زن دیگری رابطه جنسی داشته باشد. بر پایه پژوهشی که در سال ۱۹۸۵ در کویت صورت گرفت، شدت آثار روانی چندهمسری تا جایی بود که زنان در خانواده‌های چندزنه به عنوان بیمارروانی در بیمارستان بستری شده بودند. این پژوهش در انجمن روانشناسی آمریکا، مرکز ملی زیست فناوری آمریکا وشبکه علمی اجتماعی ریسرچ گیت، منتشر شد.[۲]

بر پایه پژوهشی که در سال ۲۰۱۲ از "دانشگاه کمبریج" منتشر شد، بیماری روانی در زنانی که در خانواده‌های چندهمسری هستند، وجود دارد. پژوهش چنین اظهار داشت. تحقیقات شناسایی شده، کیفیت متدولوژیکی مخلوطی دارند، ولی به صورت کلّی رواج ِبیشترِ مشکلاتِ روانی در زنانی که شوهرشان چندهمسر دارد نسبت به زنانی که تنها همسر شوهرشان هستند، نشان می‌دهد. تحقیقات فردی رواج [۳] سومازایی، افسردگی، اضطراب، خصومت، دیوانگی و اختلالات روانی همچنین رضایت از زندگی و ازدواج کمتر و مشکلات خانواده و عزّت نفس کم در بین این زنان نشان می‌دهد. اظهاریه متداول پژوهش با اطمینان معتدل رواج چمشگیر مشکلات سلامت روان در زنانی که شوهرشان چندین همسر دارد، نسبت به زنانی که تنها همسر شوهرشان هستند، نشان می‌دهد.

چندزنی علاوه بربیماری‌های روانی عامل از هم پاشیدگی خانواده‌ها و طلاق است. بر پایه آماری که از دانشگاه شاه سعود در ریاض منتشر شد، گرفتن زن دوّم توسط مردان دلیل ۵۵ درصد طلاق‌ها در کشور پادشاهی عربستان است.[۴]

علاوه بر اینها بر پایه مقاله‌ای که در "ژورنال نیچر" منتشر شد، هم‌اکنون، چندزنی برای گونه انسان مناسب نیست؛ و تک‌همسری بهترین نوع ازدواج و به نفع انسان است. (بیشتر) انسان‌ها تک‌همسر باقی می‌مانند. به دلایل خوبی مانند: این به آن‌ها کمک کرد تا به بزرگ مغزانی (گونه بسیار باهوشی) فرگشت پیدا کنند که به فاتحان جهانی تبدیل بشوند که الآن هستندحتی در جوامعی که چندزنی مجاز است، تک‌همسری معمول‌ترین نوع ازدواج انسان (جفت‌گیری) است.[۵]

بر پایه بررسی "دانشگاه بریتیش کلمبیا"، چندزنی باعث ترویج خشونت، جنایت، فقر و نابرابری جنسیتی می‌شود. به همین دلیل دیگر طرفدار زیادی ندارد و بیشتر جهان ازدواج‌های تک‌همسره را پذیرفته‌اند.[۶]

از چندهمسری (چندزنی) به عنوان «ازدواج کثیف» یاد می‌شود. زیرا ریسک ابتلا به ایدز را افزایش می‌دهد بر پایه مقاله‌ای که در "دانشگاه کرنل" آمریکا گذاشته شد این بخش همچنین به مضرات نمودهای دیگر چندهمسری، مانند رابطه رقابت جویانه بین زنهای مشترک می‌پردازد. علاوه بر این، این گزارش همچنین مضرات چندهمسری، روی روان، آمیزش جنسی، و سلامت اندام‌های جنسی زن‌های مشترک، به‌طور ویژه متمرکز بر افزایش ریسک ابتلا به اچ‌آی‌وی/ایدز می‌پردازد.[۷]

یکی دیگر از این معایب افزایش خشونت خانگی است. بر پایه پژوهش "انجمن جامعه‌شناسی آمریکا" بر روی چهار کشور متفاوت انجام شد، زنان آفریقایی که شوهرشان چندزن دارد، همچنین زنان آفریقایی که دارای شوهران الکلی (معتاد به الکل) هستند، به‌طور چشمگیری در خطر بسیار بیستر قرار دارند که تحت سواستفاده فیزیکی قرار بگیرند، نسبت به زنانی که شوهر معتاد به الکل ندارند و تک‌همسره هستند. این مطالعه در کشورهای غنا، مالاوی، کنیا و زیمباوه صورت گرفته‌است.[۸]

چندهمسری همچنین باعث افسردگی زنان می‌شود. بر پایه پژوهشی که در "مرکز ملی زیست فناوری آمریکا" منتشر شد، خواسته شد با بررسی (بر روی چندهمسری) به تفاوت‌های اجتماعی-آماری بر روی خانواده‌های چندزنه و تک زنه‌بپردازند، و رابطه بین افسردگی و ازدواج های‌چندزنه بپردازند.

با ۷۹ زن که شوهرشان بجز خودشان زن یا زنان دیگری دارد (polygamous) و ۷۳ زن که تنها همسر شوهرشان هستند از کاهرامانماراس، واقع شده در جنوب ترکیه، مصاحبه شد.

پرسش خودآزمایی چندگزینه‌ای، یکی از رایج‌ترین آزمون‌های روانسنجی برای اندازه‌گیری شدت افسردگی است. نتایج بسیاری از مفاهیم برای عمل بالینی و برلی پژوهش‌های آینده روشن کرد. یعنی چندهمسری باعث افسردگی زنان شده‌است. [۹][۱۰][۱۰] چندهمسری آمارخودکشی زنان را افزایش می‌دهد و بخاطر آثار مخرب روانی که دارد، باعث خودکشی زنان شده‌است.[۱۱] بر پایه گفته "دانشگاه ستون هال" چندزنی برای سلامت روان و احساس رفاه زنان و کودکان بسیار مضر است.

در مقاله تخصصی که در "ژورنال علمی پلاس" منتشر شد، که مخصوصاً در خصوص اختلالات روانی در منطقه مدیترانه شرقی بود، یکی از دلایل اختلالات روانی در این منطقه را رواج کمابیش چندهمسری دانسته بود و همانطور که اختلالات روانی در این مطقه را مورد بررسی قرار داده بود، چندزنی را از دلایل مهم دانسته بود.[۱۲]

دیدگاه موافقان[ویرایش]

افراد موافق چندهمسری عقیده دارند که اگر مردی توانایی مالی داشته باشد، می‌تواند در صورت اجازه همسر نخست، همسری دیگر برگزیند. دلایل آن‌ها می‌تواند به تأمین مالی زنان فقیر، اجتناب از رابطهٔ عاطفی خارج از محیط زناشویی و غیره است. همچنین موافقان چندهمسری این عقیده را دارند که دارا بودن ۲ همسر یا بیشتر، به مراتب بهتر از داشتن یک همسر و روابط پنهان با زنان دیگر یا به عبارت داشتن دوست دختر است.

وضعیت حقوقی[ویرایش]

آمریکا

چندهمسری در ایالات متحده آمریکا غیرقانونی است.[۱۳]

خاورمیانه

«چندهمسری» در اسرائیل غیرقانونی است.[۱۴][۱۵]

ایران

در قوانین ایران «چندزنی» برای ۴ همسر هم‌زمان دائم و بی‌نهایت همسر موقت به رسمیت شناخته شده اما چندشوهری ممنوع است.[۱۶]

پس از تصویب قانون لایحه حمایت از خانواده ، چندهمسری مردان فقط با یک سری قواعدی امکان دارد. ازدواج مجدد مرد بدون اجازه همسر نخست بر پایه قانون جدید امری محال حساب می شود. شرایط گرفتن زن دوم در ماده ۱۶ قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۵۳[۱۷] آمده است:

مرد نمی‌تواند با داشتن زن، همسر دوم اختیار کند مگر در این موارد: رضایت همسر نخست‌، عدم قدرت همسر نخست به ایفای وظایف زناشویی، عدم تمکین زن از شوهر، ابتلاء زن به جنون یا امراض صعب العلاج به نحوی که‌ دوام زناشویی برای طرف دیگر در مخاطره باشد، جنون هر یک از زوجین، محکومیت زن به حکم قطعی به مجازات پنج سال ‌حبس یا بیشتر به نحوی که حکم مجازات‌ در حال اجرا باشد، ابتلا زن به هرگونه اعتیاد مضری که به تشخیص دادگاه به اساس‌ زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و ادامه زندگی زناشویی را غیرممکن سازد، ترک زندگی خانوادگی از طرف زن‌، عقیم بودن زن‌، غایب مفقودالاثر شدن زن. با توجه به موارد ذکر شده اگر زن مرتکب رابطه نامشروع هم بشود مرد اجازه ازدواج مجدد به بهانه خیانت زن ندارد. چنانچه زوج بدون اثبات موارد فوق اقدام به ازدواج مجدد کند، مرتکب جرم شده و قابل تعقیب کیفری است.

پانویس[ویرایش]

  1. «چندکامی» [زیست‌شناسی] هم‌ارزِ «چندهمسری» (به انگلیسی: polygamy)؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  2. "PsycNET". Retrieved 2017-12-11.
  3. آیدا (11th december 2017). https://doi.org/10.1017/S2045796012000121 https://doi.org/10.1017/S2045796012000121. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  4. آیدا (11th december 2017). «نظر مخالفان چندهمسری». http://www.arabnews.com/node/370469. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  5. آیدا (11th december 2017). [www.nature.com/scientificamerican/journal/v25/n4s/full/scientificamericanhumanity0916-74.html «نظر مخالفان چندهمسری»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). www.nature.com/scientificamerican/journal/v25/n4s/full/scientificamericanhumanity0916-74.html. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. آیدا (11th december 2017). «چندهمسری_فقر_خشونت_جنایت». https://www.sciencedaily.com/releases/2012/01/120124093142.htm. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  7. آیدا (11th december 2017). «مضرات_چندهمسری_ابتلا_به_ایدز_بیماری_های_جنسی» (PDF). http://ww3.lawschool.cornell.edu/AvonResources/Resources-Relating-to-the-Effects-of-Polygamy.pdf. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  8. آیدا (11th december 2017). [www.sciencedaily.com/releases/2015/08/150823091843.htm «چندهمسری_خشونت خانگی»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). www.sciencedaily.com/releases/2015/08/150823091843.htm. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  9. آیدا (11th december). [www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/23445340/ «چندزنی_افسردگی_اختلالات_روانی»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/23445340/. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ "Polygyny - Wikipedia". Retrieved 2017-12-11.
  11. آیدا (11th december 2017). «مضرات و فجایع حاصل چندزنی». http://scholarship.shu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1898&context=student_scholarship. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  12. آیدا (11th december). [journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0169575 «journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0169575»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0169575. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  13. فیس بوک مچ مرد دو زنه را گرفت، بی‌بی‌سی فارسی
  14. «Israel 2008: State of Polygamy». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۹.
  15. Victims of polygamy
  16. درخواست زنان از مجلس؛ «ممنوعیت چندهمسری»، دویچه‌وله فارسی
  17. «قانون حمایت خانواده ۱۳۵۳ - ویکی‌نبشته». fa.wikisource.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۲.

منابع[ویرایش]