پروکاریوت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ساختار سلول پروکاریوتی باکتری.

در زیست‌شناسی به جانداری که یاخته‌های آن هستهٔ واقعی و غشای هسته ندارد پروکاریوت (نام علمی: prokaryota) یا پیش‌هسته‌ای[۱] گفته می‌شود. فرمانروی جاندارانی که یاخته‌های آنها هستهٔ واقعی و غشای هسته ندارد پیش‌هسته‌ای‌ها Prokaryotae نامیده می‌شوند. وضعیتی در یاخته‌ها که در آن مواد هسته‌ای به‌وسیلهٔ غشایی مشخص از سایر محتویات یاخته جدا نمی‌شود پیش‌هستگی prokaryosis نام دارد. پروکاریوتها اغلب به دو گروه عمده باکتریها و باستانیان تقسیم میشوند.

پروکاریوت‌ها موجودات زنده تک‌سلولی هستند و هسته karyon مشخص و یا هر اندامک غشادار دیگر ندارند. جاندارانی که سلول‌های آن‌ها دارای هسته مشخص می‌باشد هوهسته‌ای eukaryote نامیده می‌شوند. بیشتر باکتری‌ها جاندارانی تک سلولی هستند ولی برخی از آن‌ها مثل میکسوباکتری‌ها در چرخه زندگی خود مرحلهٔ پرسلولی هم دارند. برخی دیگر هم مثل سیانوباکتری‌ها تشکیل کلنی می‌دهند. واژهٔ پروکاریوت از دو واژهٔ یونانی پرو به معنی پیش و کاریون به معنی هسته به وجود آمده است که فقدان هسته در این گونه سلول‌ها را بیان می‌کند. سلول‌های پروکاریوتی فاقد هسته، میتوکندری یا هر اندامک غشا دار دیگر هستند و تمام اجزای آن‌ها از جمله آنزیم‌ها و ریبوزوم‌ها و ماده ژنتیک و... در تماس مستقیم با مایع سیتوپلاسم قرار دارند.

ارتباط پروکاریوت‌ها با یوکاریوت‌ها[ویرایش]

تقسیم و تمایز بین یوکاریوتها و پروکاریوت‌ها مهم ترین تقسیم بندی بین موجودات زنده به شمار می‌رود چرا که این دو دسته از موجودات زنده ویژگی‌های کاملاً متفاوتی با هم دارند. یوکاریوت‌ها دارای هستهٔ مشخصی هستند که ماده ژنتیک آن‌ها را از سیتوپلاسم (سایر محتویات درون سلول) جدا می‌کند ولی در پروکاریوت‌ها چنین هسته‌ای وجود ندارد و ماده ژنتیک پروکاریوت‌ها مستقیماً در تماس با محتویات سلول قرار دارند. یکی دیگر از تفاوت‌های این دو دستهٔ جانداران تفاوت در ریبوزوم‌های آن‌ها است. ریبوزوم جزئی از سلول است که وظیفهٔ پروتئین سازی را بر عهده دارد. ریبوزوم‌های پروکاریوتی در قیاس با ریبوزوم‌های یوکاریوتی بسیار کوچک تر هستند. نکتهٔ جالب توجه اینجاست که ریبوزوم‌ها داخل میتوکندری‌ها و کلروپلاست‌ها (از اندامک‌های سلول‌های یوکاریوتی) مشابه ریبوزوم‌های پروکاریوت‌ها هستند. این موضوع یکی از چندین مدرک برای اثبات این قضیه است که می توکندری و کلروپلاست از هم زیستی سلول‌های پروکاریوتی با سلول پیش یوکاریوت اولیه به وجود آمده‌اند.[۲]


لینه
۱۷۳۵[۳]
هکل
۱۸۶۶[۴]
چاتون
۱۹۲۵[۵]
کوپلند
۱۹۳۸[۶]
ویتیکر
۱۹۶۹[۷]
ووز و دیگران
۱۹۹۰[۸]
کاوالیر-اسمیت
۱۹۹۸[۹]
۲ فرمانرویی ۳ فرمانرویی دوقلمرویی ۴ فرمانرویی ۵ فرمانرویی سه‌حوزه‌ای ۶ فرمانرویی
(در نظر گرفته نشده) آغازیان پروکاریوت‌ها مونرا مونرا باکتری‌ها باکتری‌ها
باستانیان (Archaea)
یوکاریوت‌ها آغازیان آغازیان یوکاریا پروتوزوآ
کرومیست‌ها
گیاهان گیاهان گیاهان گیاهان گیاهان
قارچ‌ها قارچ‌ها
جانوران جانوران جانوران جانوران جانوران
نوشتار اصلی: فرمانرو

منابع[ویرایش]

  1. برابرنهاده فرهنگستان زبان فارسی.
  2. دانشنامه مدرسه / پروکاریوت‌ها
  3. Linnaeus, C. (1735). Systemae Naturae, sive regna tria naturae, systematics proposita per classes, ordines, genera & species. 
  4. Haeckel, E. (1866). Generelle Morphologie der Organismen. Reimer, Berlin. 
  5. Chatton, É. (1925). "Pansporella perplexa. Réflexions sur la biologie et la phylogénie des protozoaires". Annales des Sciences Naturelles - Zoologie et Biologie Animale. 10-VII: 1–84. 
  6. Copeland, H. (1938). "The kingdoms of organisms". Quarterly Review of Biology 13: 383–420. doi:10.1086/394568. 
  7. Whittaker, R. H. (January 1969). "New concepts of kingdoms of organisms". Science 163 (3863): 150–60. Bibcode:1969Sci...163..150W. doi:10.1126/science.163.3863.150. PMID 5762760. 
  8. Woese, C.; Kandler, O.; Wheelis, M. (1990). "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya.". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 87 (12): 4576–9. Bibcode:1990PNAS...87.4576W. doi:10.1073/pnas.87.12.4576. PMC 54159. PMID 2112744. 
  9. Cavalier-Smith, T. (1998). "A revised six-kingdom system of life". Biological Reviews 73 (03): 203–66. doi:10.1111/j.1469-185X.1998.tb00030.x. PMID 9809012.