شهرستان شاهرود

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان شاهرود
تصویری از شهرستان شاهرود
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان سمنان
مرکز شاهرود
سال شهرستان شدن ۱۳۲۱
مردم
جمعیت ۱۴۰،۴۷۴ نفر (۱۳۹۰)
شهرها
شاهرود، بسطام، مجن، کلاته خیج، بیارجمند
تعداد بخش‌ها
مرکزی، بسطام، بیارجمند


شهرستان شاهرود بزرگترین شهرستان استان سمنان از لحاظ مساحت می باشد. همچنین این شهرستان از نظر وسعت ششمین شهرستان بزرگ کشور ایران می‌باشد، مرکز این شهرستان شهر شاهرود است و در شمال شرقی کشور ایران قرار دارد. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۲۶٬۹۱۶نفر بوده‌است [۱]. و در سال ۱۳۹۰ به نقل از مرکز آمار ایران، جمعیت برابر ۱۴۰،۴۷۴نفر می‌باشد [۲].

جغرافیا[ویرایش]

نقشه سابق شهرستان شاهرود در استان سمنان

این شهرستان از شمال به شهرستان‌های گرگان، علی‌آباد، رامیان، مینودشت و آزادشهر در استان گلستان، از مشرق به شهرستان‌های جاجرم دراستان خراسان شمالی و سبزوار و بردسکن در استان خراسان رضوی، از مغرب به شهرستان دامغان و از جنوب به شهرستان‌های نائین در استان اصفهان و طبس در استان یزد محدود می‌شود.

شهرستان شاهرود در فاصله ۳۹۰ كیلومتری تهران، در حاشیه كویر و در دامنه‌های جنوبی سلسله جبال البرز واقع شده است. مساحت شاهرود ۵۱۴۱۹ كیلومترمربع است.

به طور كلی ترقی و توسعه چشمگیر شاهرود كه بعد از فتحعلی‌شاه قاجار شتاب بیشتری نیز گرفت مربوط به عواملی نظیر؛وجود منابع آبی قابل دسترسی، چمنزارهای سبز و خرم، مردمی بافرهنگ ،اراضی قابل كشت و باغات میوه فراوان، آب وهوای مناسب، مزایای دفاعی شهر همچون وجود كوهها و مرتفعات ناحیه و همچنین زمینه‌های مساعد ارتباطی و سوق‌الجیشی مناسب(واقع شدن شاهرود در مسیر جاده تهران-مشهد و همچنین در مسیر جاده مهم وتاریخی ابریشم) بوده است.

آب و هوا[ویرایش]

یكی از امتیازات مهم این شهرستان تنوع آب وهوا می‌باشد: قسمت جنوبی كه در مجاورت كویر واقع شده آب و هوای نسبتاً گرم وخشك دارد،قسمت مركزی و نواحی شرقی شاهرود دارای آب و هوای معتدل و نواحی شمالی آن كوهستانی با آب و هوایی نسبتاً سرد و خشك است. شاید مهمترین امتیاز شاهرود وجود منابع لایزال طبیعی است كه خداوند به مردم این منطقه عنایت فرموده است. شاید به خاطر داشته باشید كه در یكی از برنامه های نادر و فراموش نشدنی سیمای ایران تحت عنوان با طبیعت كه در حدود ۶ سال پیش پخش گردید حدود ۸۰% زمان برنامه مربوط به طبیعت و زیباییهای طبیعی منطقه وسیعی از شهرستان شاهرود بود به طوریكه در پایان گوینده با ذوق گفت : می‌خواهم بگویم شاهرود در واقع قاره‌ای است كوچك كه همه عوامل طبیعی در آن گرد آمده‌اند.


تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرها: شاهرود

شهرها: بسطام، مجن، کلاته خیج

شهرها: بیارجمند

مراکز تاریخی و باستانی[ویرایش]

از مهمترین آثار تاریخی و باستانی شهرستان بسطام کنونی که پیش از این در شهرستان شاهرود واقع شده بود، می‌توان به مسجد جامع بسطام، آرامگاه سلطان‌العارفین بایزید بسطامی و آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی اشاره كرد. شایان ذكر است كه شهر بسطام واقع در ۶ كیلومتری شهر شاهرود زادگاه عارف شهیر ایران بایزید بسطامی و شاعر نامی فروغی بسطامی می‌باشد.

آرامگاه بایزید بسطامی[ویرایش]

مقبره این عارف شهیر در شهر بسطام و شمال مقبره امامزاده محمد است. مقبره این عارف فاقد هرگونه تزئین است. مقبره بایزید بسطامی داری یک پنجره مسقف آهنی است. روی قبر یک سنگ مرمر قرار دارد که کلماتی از مناجات مشهور علی ابن ابی طالب برآن حک شده‌است.شهرت این عارف از زمانی زبان زد شد که شبی مادرش از او آب خواست و ایشان زمانی که آب را نزد مادر آورد دید مادرش خوابیده است و جام اب بدسا تا صبح بر سر مادر ایستاد تا او بیدار شود و آب بنوشد

قلعه پارت‌ها[ویرایش]

بتازگی در شاهرود یک قلعه مربوط به زمان پارتها و ساسانیان با قدمتی دو هزار ساله کشف گردید. در درون این قلعه که در حوالی یک روستا در شاهرود واقع گردیده بقایای کوره آجر پزی و سفالینه‌های مربوط به آن دوران وجود دارد. قلعه مذکور که مستطیل شکل است پانزده متر ارتفاع دارد و در چهار طرف آن تاقهای فرو ریخته قوسی شکل وجود دارد.این قلعه که احتمال می‌رود در ابتدا سه طبقه بوده از ویژگی دوران پارتها برخوردار می‌باشد[نیازمند منبع].

اماکن زیارتی و مذهبی[ویرایش]

مسجد جامع بسطام[ویرایش]

این مسجد در جنوب بسطام و در حد فاصل دویست متری جنوب آرامگاه بایزید بسطامی قرار گرفته‌است. این مسجد به دو قسمت تقسیم می‌گردد. قسمت اول عبارت است از صحن مسجد که داری محرابی است که با گچبری‌های بسیار زیبا و هنرمندانه ترئین گردیده‌است. صحن مسجد مربع و فضای آن باز است که در حال حاضر با سقف موقت پوشیده شده‌است. قسمت دوم از لحاظ شیوه و صنعتی که در ساختن آن بکار رفته با قسمت اول فرق دارد. تفاوت فاحش گچبری مستطیل دوم با تمام گچبری‌های این محراب کاملاً محسوس است. به نظر می‌رسد از آنجا که این مسجد در سال ۷۰۶ هجری ساخته شده و درآن زمان مذهب تسنن در ایران رواج داشته، نام‌های ابوبکر و عمر و عثمان برآن نوشته شده بود. ولی از زمان رواج مذهب شیعه و تسلط فرمانروایان و حکام شیعی آن نام‌ها را حذف کرده و بجی آن نام علی بن ابی طالب ولی الله را نوشته‌اند.

برج کاشانه[ویرایش]

این برج در جوار مسجد جامع بسطام قرار گرفته‌است. این‌ برج‌ در جنوب‌ شرقی‌ مسجد جامع‌ بسطام‌ از توابع‌ شاهرود واقع شده است که ارتفاع‌ این‌ برج‌ از داخل ‌ ۲۴متر و از بیرون‌ ۲۰ متر است‌ . پلان‌ خارجی‌ آن‌ کثیر الاضلاع‌ منتظم‌ سی‌ ضلعی‌ است .

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

همچنین وجود مناطق حفاظت شده خوش‌ییلاق و توران كه دومین منطقه بزرگ حفاظت شده حیات وحش در كشور است، با برخورداری از گونه های نادر حیات وحش بر جاذبه‌های گردشگری در این شهرستان افزوده است.


رودخانه تاش یا شاهرود[ویرایش]

رودخانه تاش یا شاهرود از کانون‌های آبگیر شاه کوه و شاه وار حد فاصل تاش و مجن در فصول فراوانی نزولات جوی سرچشمه می‌گیرد.این رود پس از دریافت چندین رشته فرعی در ناحیه کوهستانی و پس از آبیاری بخشی از زمینهای بسطام و زیراستاق، به سوی کویر نمک جاری می‌گردد. بالادست این رودخانه گردشگاههی محدودی در فصل بهار و تابستان موجود می‌باشد.

منطقه حفاظت شده خارتوران[ویرایش]

منطقه حفاظت شده خارتوران در قسمت جنوب شرقی شاهرود قرار گرفته که از نظر وسعت می‌توان آن را بزرگ‌ترین منطقه حفاظت شده ایران نامید.مساحت آن بیش از ۰۰۰/۰۰۰/۱ هکتار است و حیوانات عمده منطقه عبارت‌اند از: خرگوش – کبک – تیهو – هوبره – تشی –باقرقره – شغال – پلنگ – گرگ – کفتار – قاراکل – گورخر – آهو – جبیر – کل – بز – میش و قوچ. اهمیت این منطقه به دلیل وجود یک نوع گورخر معروف به نام گور خر ایرانی می‌باشد. که همانگونه که از اسمش پیداست فقط در ایران یافت می‌شود. خارتوران از لحاط وسعت، دومین منطقه حفاظت شده ایران بوده و به سبب وسعت زیاد خود یکی از معدود مناطقی بوده که توانسته تاحد زیادی از گزند بسیاری از آسیبهای انسانی در طول سالهای گذشته مصون بماند. این منطقه یکی از مناطقی است که گونه‌های متنوعی از پستانداران و پرندگان را در خود جای داده و بیشترین جمعیت گورخر را در ایران داراست. همچنین تعداد نسبتاً بالایی از قوچ و میش، کل و بز، آهو و جبیر در آن زیست نموده که تأمین غذا را برای ادامه حیات یوزپلنگ ممکن می‌سازد. تخمین زده می‌شود که ۶۰ تا ۷۰ قلاده یوزپلنگ در خارتوران زیست نموده و مشاهده حیوان با توله‌هایش نشان می‌دهد که جمعیت آن در حال افزایش است. خارتوران پناهگاه یکی از دو جمعیت باقی‌مانده گورخر آسیایی در ایران است و غیر از این گونه، جانوران ارزشمند دیگری از قبیل پلنگ، گرگ، کفتار وکاراکال نیز در این منطقه وجود دارند.

منطقه حفاظت شده خوش ییلاق[ویرایش]

منطقه حفاظت شده خوش ییلاق در قسمت شمال شرقی شاهرود قرار گرفته و مساحت آن در حدود ۱۵۶ هکتار می‌باشد و حیوانات وحشی این منطقه نیز عبارت‌اند از: آهو، مرال، گورخر، یوزپلنگ، گربه وحشی، قاراکل، خرس، روباه، گرگ، شغال، تشی، خرگوش، ایبا، هوبره، قرقاول، تیهو و کبک.

منطقه شکار ممنوع تپال[ویرایش]

منطقه شکار ممنوع تپال با وسعتی برابر ۳۰ هزار هکتار در شمال غربی شهرستان شاهرود واقع شده و منطقه‌ای است کوهستانی و دشتی که در مجاورت شاهرود واقع شده‌است. منطقه تپال با چشم اندازهای بسیار زیبا از دیر زمان محل مناسبی جهت زیستگاه وحوش و محل مناسبی جهت بازدید دوستداران طبیعت به شمار می‌رود. از گونه‌های بارز حیات وحش این منطقه می‌توان قوچ و میش، کل و بز، آهو، خرس قهوه‌ای، پلنگ، کبک، کیهو، کبک دری، شغال، و انواع پرندگان وحشی را می‌توان نام برد.

جنگل ابر[ویرایش]

جنگل ابر از جنگل‌های زیبای ایران است. این جنگل در ۳۰ کیلومتری شمال شرق شهر شاهرود و در مسیر جاده شاهرود به آزادشهر و در روستای ابر قرار دارد. به دلیل این که فضای این جنگل را همواره پوششی از ابر فرا گرفته، به این نام شناخته شده است[۳].


کشاورزی[ویرایش]

به خاطر تنوع آب و هوای شهرستان شاهرود، تولید میوه بسیار زیاد است به طوری كه امكان تولید و پرورش سیب، انگور، خرما و پسته در مناطق مختلف این شهرستان فراهم و مهیا می‌باشد.

از لحاظ تولیدات كشاورزی شاهرود در سطح استان مقام اول ودر كشور جزء ۱۹ قطب كشاورزی است. مهمترین محصولات باغی شاهرود كه در ایران نیز زبانزد می‌باشند عبارتند از: انگور و زردآلو. میزان تولید زردآلو شاهرود ۱۰% تولید زردآلو ایران و بیش از ۱% تولید زردآلو دنیا می‌باشد. این زردآلو علاوه بر مصرف داخلی با تبدیل به برگه زردآلو به خارج كشور نیز صادر می‌شود.


معادن[ویرایش]

از دیگر امتیازات ویژه شاهرود می‌توان به تنوع مواد معدنی به واسطه موقعیت جغرافیایی خاص شاهرود اشاره كرد. در حال حاضر شهرستان شاهرود دارای چندین معدن فعال است كه مهمترین این معادن، معدن زغال سنگ است كه با وجود شركت زغال سنگ البرز شرقی، با سابقه طولانی بخشی از اقتصاد شهر را با معدن پیوند زده است و شاهرود را به عنوان یكی از قطبهای زغال سنگ كشور درآورده است. از دیگر معادن مهم شاهرود می‌توان به معادن كرومیت، مس، آهک ،گچ و سنگهای تزئینی اشاره كرد.

پانویس[ویرایش]