ولایت جوزجان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۴۵′ شمالی ۶۶°۰۰′ شرقی / ۳۶.۷۵° شمالی ۶۶.۰۰° شرقی / 36.75; 66.00

ولایت جوزجان
تصویری از ولایت جوزجان
اطلاعات کلی
نام رسمی : ولایت جوزجان
کشور : افغانستان Flag of Afghanistan.svg
نام‌های پیشین: جوزجانان، گوزگانان، گوزگان،
شبورقان، اشبورغان و ...
مردم
جمعیت ۴۸۵٫۳۰۰ (۲۰۰۹) [۱]
زبان‌های گفتاری: ازبکی، پارسی و پشتون
جغرافیای طبیعی
مساحت: ۱۱٬۷۹۸ کیلومتر مربع


جوزجان یکی از ولایت‌های واقع در شمال افغانستان می‌باشد. مرکز این ولایت، شهر شبرغان است.این ولایت با کشور ترکمنستان هم مرز است. جوزجان در گذشته به ناحیه‌ای وسیع گفته می‌شده که شامل ولایت‌های جوزجان، سرپل و فاریاب بوده است. در گذشته از این ناحیه به نام‌های جوزجانان، گوزگانان، جوزجان، گوزگان و غیره یاد می‌شده است (جوزجان و جوزجانان معرب کلمات گوزگانان و گوزگان است که اعراب بنابه نداشتن حرف :«گ» در الفای خود، اکثراً گاف را با«جیم» تعویض می‌نمایند).

پیشینه تاریخی[ویرایش]

در بیش‌تر کتابهای جغرافیایی که در جهان اسلام نوشته شده، نامی از آن برده شده یا بخش جداگانه‌ای بدان اختصاص یافته است. ابن واضح یعقوبی که اثر خود را در حدود ۲۷۹ق/۸۹۲م نوشته، مرکز گوزگان را شهر «اَنبار» دانسته و گفته است که والیان در آنجا هستند. او جایگاه پادشاهان جوزجان را شهرهای «کندرم» و «قرزمان» دانسته است (ص ۶۳).

مؤلف حدودالعالم حدود آن را چنین بیان می‌کند: از مشرق به بلخ و تُخارستان تا حدود بامیان، از جنوب به آخر حدود غور و مرز بُست، از مغرب به غَرْجِسْتان و قصبۀ بشین تا حدود مرو و از شمال تا حدود جیحون (ص ۹۵). وی از نواحی و شهرهای زیر نیز در این ولایت نام برده است: ربوشاران، درمشان، تمران، تمازان، ساروان، مانشان، طالقان، جهودان، باریاب (پاریاب)، نریان، کرزوان، کندرم، ابنیر (صص ۹۵-۹۷). طبق نوشتۀ این کتاب، شهر جهودان (یهودیه) پایتخت فرمانروایان آل فریغون بوده است (ص ۹۷)؛ لیکن ابن حوقل که اثر خود را پیش از حدود العالم نوشته، شهر «اَنبار» را بزرگ‌ترین شهر این ناحیه دانسته و گفته است که آل فریغون زمستانها در این شهر اقامت می‌کنند (ص ۱۷۷).

مقدسی همانند نویسندۀ حدودالعالم یهودیه را مرکز ولایت گوزگان دانسته، ولی شهرهای آنجا را کم جمعیت یا باجمعیت اندک توصیف کرده است (ص ۴۳۳). وی بجز یهودیه، از شهرهای انبار، برزوزؤ فاریاب، کلان و شورقان نام برده است. مقدسی در جای دیگر کتاب خود ضمن توصیف راههای آنجا، راه یهودیه (پایتخت آل فریغون) تا رباط افریغون را دارای ۴ مرحله دانسته است (ص ۵۰۸). رباط یاد شده ظاهراً از بناهای یکی از فرمانروایان نخستینِ این خاندان بوده است.

اصطخری ضمن اینکه از یهودیه به سان مرکز گوزگان یاد کرده، شهر انبار را بزرگ‌ترین شهر و اقامتگاه پادشاهان این سرزمین به‌شمار آورده است (صص ۲۱۳-۲۱۴). در افغانستان کنونی، در این حدود، ولایت‌های جوزجان، سرپل و فاریاب وجود دارد که مرکز ولایت جوزجان شهر شَیُرغان، مرکز ولایت سرپل شهر سرپل که در قدیم انبار نام داشته و مرکز فاریاب شهر میمنه است که در قدیم یهودیه نام داشته است.

مردم[ویرایش]

جمعیت عمده این ولایت از ازبک‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده‌است و به دنبال آنها تاجیک‌ها، پشتون‌ها و عرب‌ها نیز حضور دارند.بر پایه آمار زبان ازبکی توسط ۳۹٫۵٪، ترکمنی ۲۸٫۷٪. پشتون ۱۷٫۲٪ و فارسی ۱۲٫۱٪ از مردم سخن گفته می‌شود. عرب‌های جوزجان به زبان عربی صحبت نمی‌کنند و زبانه‌های فارسی و دیگر زبان‌ها زبان مادری آنها را تشکیل می‌دهد.[۲][پیوند مرده]

اماکن تفریحی و باستانی[ویرایش]

  • جنگل باغ: منطقه‌ای است سرسبز و زیبا جهت تفریح.
  • طلا تپه: منطقه باستانی که در زمان قوشن سرخ در افغانستان کشف شد - زیورات و آثار با ارزش تاریخی بدست آمد که بیانگر هزارها سال تاریخ سکنه را در این منطقه نشان می‌دهد.

قابل یاد آوریست که این آثار با زیبایی‌های خاص ساخته شده اند.

ولسوالی‌ها[ویرایش]

ولایت جوزجان دارای این واحدهای اداری است:

سرشناسان[ویرایش]

ابوعبید جوزجانی، شاگرد نامدار ابوعلی سینا از این منطقه بوده‌است.

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ولایت جوزجان موجود است.