بخش بام و صفی‌آباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نوشتار(های) وابسته: ارغیان

بخش بام و صفی‌آباد یکی از بخش‌های شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی ایران است [۱].

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرها: صفی‌آباد شهر: بام

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش بام و صفی‌آباد شهرستان اسفراین در سال ۱۳۸۵ برابر با 20060 نفر بوده است [۲].

جغرافیا[ویرایش]

پوشش گیاهی بخش بام و صفی اباد[ویرایش]

پوشش گیاهی بخش کوهستانی شمال روستای زالی، ۱۳۹
پوشش گیاهی بخش کوهستانی روستای زالی 1391
کنگر وحشی از توع ماده ازپوشش گیاهی بخش کوهستانی روستای زالی 1391
درختچه ورک از پوشش گیاهی روستای زالی،۱۳۸۶
پوشش گیاهی روستای زالی،۱۳۸۹، عکس از: احمد نیک گفتار
نمونه ای ازدرختچه بادامچاهی ازپوشش گیاهی روستای زالی
جالوا ازپوشش گیاهی روستای زالی 1391
درخت بادام ازپوشش گیاهی روستای زالی 1391

پوشش گیاهی منطقه رامی توان با توجه به موقعیت جغرافیایی آن به دو قسمت کوهستانی و دشتی طبقه بندی کرد:

پوشش گیاهی بخش کوهستانی[ویرایش]

به غیر از درختان ارس که در بلندیهای شاه جهان، و کوه شاه حسن و بطور پراکنده قابل مشاهده می‌باشد، اغلب از درختان پسته، انار، زبان گنجشک، زرشک، ارغوان و انجیر وحشی، بومادران، استاقدوس، قسنی، کتیرا، گون و غیره... تشکیل شده‌است.

پوشش گیاهی بخش دشتی[ویرایش]

این بخش به دلیل قرار گرفتن در شرایط آب و هوایی گرم و داشتن زمین‌های رسی دارای گیاهانی چون پیاز کوهی، درمنه، خارشتر، بارهنگ، اسپند، قارچ، پونه،تلخه، تشکیل می‌دهد.

زمین شناسی[ویرایش]

بخش بام و صفی آباد درقسمت جنوبی ارتفاعات شاه جهان قرار گرفته است که که قسمت شمالی آن کوهستانی و قسمت جنوبی (شهر صفی آباد) بیشتر حالت دشت به خود می گیرد. قدیمی ترین سازنده های شناخته شده از دولومیت و آهکهای تریلویت دار تشکیل شده که به دوران اول (کامبرین) زمین شناسی مربوط می شود، بعلاوه شیل های سیاه رنگ (اردوویسین) ، ماسه سنگ و شیل سبز رنگ (سیلورین) ، ماسه سنگ های قرمز رنگ، مارن گچ دارو اهکهای سیاه رنگ دونین نیز متعلق به دوران اول زمین شناسی است که در قسمت شمالی ارغیان بخش (دهستان بام) گسترده است. سازنده های دوران دوم شامل شیل و ماسه سنگ سبز رنگ (سازنده شمشک) همراه بارگه های زغال (زوراستیک تحتانی) ، آهک مارنی و مارنهای آمونیت دار (ژوراستیک میانی) و آهک های کرم رنگ وتوده ای ژوراستک فوقانی (سازندلار) که در بخش رخنمون دارند، سازند های آهکی این دوران ف بویژه آهکهای کرتاسه، در رابطه با منابع زیر زمینی حائز اهمیت است. رسوبات دوران سوم از شیل، ماسه سنگ، مارن و سنگ های آذرین بیرونی (آندزیت، تراکی آندزیت و توفهای سبز رنگ) تشکیل شده و عمدتاً تاثیر نامطلوب بر منابع آبهای زیر زمینی دارند. رسوبات ابرفتی دوران چهارم که تشکیل دهنده تراسه ها، مخروط افکنه ها، وارزه ها و لس و ماسه بادی است، با گسترش زیادی دشت پایین دست ارتفاعات را فرا گرفته اند ولی دشت به وسیله مانعی از مارنهای نئوژن در جنوب محدود می گردد .[۳]

کوههای بخش بام و صفی آباد[ویرایش]

۱- کوه شاه جهان : این کوه که بلند ترین کوه منطقه می‌باشد در بالای روستای بام قرار دارد و بلند ترین قله آن به ارتفاع ۳۱۵۶متر می‌باشد.

۲- کوه جهان ارغیان : این رشته کوه در امتداد کوه شاه جهان قرار دارد که بلند ترین قله آن به ۲۲۴۱متر در بالای روستاهای گسگ و قنبر باقی است .

۳-کوه حیران : این کوه در منطقه بام قرار دارد وبه حیران معروف است وهم مرز بام صفی آباد و اول اسفراین است.

۴-کوه قر داش : این کوه نیز در کنار روستای بابا قدرت و نصرآباد قرار دارد.

۵-کوه تپه سیاه : که در رشته کوههای جوین قرار دارد.در دشت صفی آباد کنار روستا کلاته آقازاده واقع گردیده‌است.

۶- کوه پشت پرده : این کوه که به پشت بره معروف است که درروستای گمبروی وبلندترین ارتفاع آن ۱۷۴۳متر می‌باشد.

رودهای بخش بام و صفی آباد[ویرایش]

کال ولایت .[۴]

رودخانه کال شیون[۵]

رودخانه کال نهاجرد [۶]

رودخانه کال خرق .[۷]

رودخانه جهان .[۸]

رودخانه آستی اًلنگ .[۹]

روستاهای بخش بام و صفی‌آباد[ویرایش]

مهمترین روستاهای بخش بام و صفی‌آباد عبارتند از:

روستای دهستان صفی‌آباد[ویرایش]

روستای الست

روستای باغشجرد

روستای دهنه شیرین

روستای راوخ

روستای اسفید

روستای جوزقه

روستای قارضی

روستای جوزقه

روستای قنبرباغی

روستای گسک

روستای زنفت

روستای عباس اباد

روستای گپز

روستای مقصوداباد

آقازاده

دول چاه

قره چاه

منگلی علیا

اسماعیل اباد منگلی علیا

کلاته اقازاده

روستاهای دهستان بام[ویرایش]

روستای زالی

اردین

دستجرد

قریه بکرآباد

قریه کاریزدر

جهان

چهارمست (اسفراین)

آقج

بیش اباد

نوده بام

قارضی

کلاته بام

آق قلعه

قوچقر

عیسی باغ

کوشکندر(اسفراین)

تارخه

غوزه زن

عنبراباد

فتح اباد

بام

باباقدرت

دهنه اجاق

آثار باستانی بخش بام و صفی آباد[ویرایش]

محوطه باستانی داشخانه واقع در روستای زالی
پرونده:کوره سفالگری.jpg
كوره سفالگري محوطه باستانی داشخانه واقع در روستای زالی
نمونه سفالهاي محوطه داشخانه، ۱۳۸۴، عکس از: احمد نیک گفتار
طرح سفالينه هاي محوطه داشخانه، ۱۳۸۴، طرح از: احمد نیک گفتار
کاتالوگ سفالينه هاي محوطه داشخانه، ۱۳۸۴، طرح از: احمد نیک گفتار

آثار باستانی مربوط عصر مس و سنگ[ویرایش]

عصر مس یا عصر کالکولتیک دوره‌ای از پیشرفت فرهنگی بشر است که استفاده از ابزار نخستین فلزی در کنار ابزار سنگی پدیدار شد. این دورهٔ انتقالی بیرون از سامانهٔ سه عصری سنتی است و میان عصرهای نوسنگی و برنز قرار دارد.تشابهات سرامیکی میان تمدن درهٔ سند، جنوب ترکمنستان و شمال ایران در ۴۳۰۰ تا ۳۳۰۰ پیش از میلاد نشان از انتقال و تجارت قابل توجه مس، در عصر مس است. همچنین فرضیه‌هایی در پیرامون تجارت مس میان تمدن تپه سیلک ایران و مصر و حتی لیدی وجود دارد.[نیازمند منبع]بموجب تحقیقاتی که بوسیله دانشمندان زمین‌شناس به عمل آمده، اولین فلزی که بشر به خواص آن پی برد و از آن در زندگی خود استفاده کرد مس می‌باشد. به همین جهت اولین قسمت دوره فلزات را (که اکنون عصر آهن آن است) به نام عصر مس نامیده‌اند.[۱۰] در عصر مس همه مصنوعات بشر منحصراً از این فلز ساخته می‌شد. این عصر از حدود شش یا هفت هزار سال پیش از میلاد مسیح شروع و تقریباً به چهار یا پنج هزار سال قبل از میلاد که شروع دوره مفرغ است، ختم می‌شود.[۱۱] مهمترین آثاری که مربوط به مس و سنگ می باشد به شرح ذیل می باشد:

1-نانوی تپهاین تپه مربوط به عصر مس - مفرغ است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۴ کیلومتری شمال شرق روستای بام واقع شده و این اثر طی بررسی های باستان شناسی آقای احمد نیک گفتار کارشناس ارشد باستان شناسی در سال 1386 شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفت و پس از پرونده سازی در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر در سال 1389 ه.ق توسط یک تیم باستان شناسی از ایتالیا نیز مورد مطالعه و پژوهش قرار گرفت [۱۲]

2-گوی تپهاین تپه مربوط به دوره نوسنگی - عصر مس - مفرغ است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۵۰۰ متری شرق روستای اردین واقع شده و این اثر در تاریخ ۲ مرداد ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱۳]

3-تپه نقیمنگ استومربوط به عصر مس - مفرغ است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، دهستان بام، ۸ متری روستای اردین واقع شده و این اثر طی بررسی های آقای احمد نیک گفتار کارشناس ارشد باستان شناسی درسال 1386 ه.ق کشف و مورد مطالعه قرار گرفت و پس از پرونده سازی این اثر در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۷۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱۴]

آثار باستانی مربوط دوران تاریخی[ویرایش]

2-محوطه باستانی دستجردمربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام - دوره ساسانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی اباد، دهستان بام، ۱۰۰ متری غرب روستای دستجرد واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی و در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱۵]

3-تپه قزلر قلعه جهانمربوط به دوره هخامنشی - اواخر دوره اشکانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، روستای جهان، ۱۵ کیلومتری شمال واقع شده و این اثر در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱۶]

4-تپه قلعه کهنه استی النگمربوط به دوره ساسانیان - سده‌های اولیه و میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۵ کیلومتری شمال روستای دهنه اجاق واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱۷]

5-تپه قلعه کهنه تجری

شواهدی از خمره سفالی جهت نگهداری آذوقه، محل کشف تپه قلعه کهنه تجری علیا، ۱۳۹۰
شواهدی از خراس سنگی که گویای تهیه نان توسط ساکنین تپه قلعه کهنه تجری درعصر آهن می‌باشد، ۱۳۹۰
نمونه سفال ازسفالهای قلعه کهنه تجری
شواهدی از خمره سفالی جهت نگهداری آذوقه، محل کشف تپه قلعه کهنه تجری علیا، ۱۳۹۰
شواهدی از خراس سنگی که گویای تهیه نان توسط ساکنین تپه قلعه کهنه تجری درعصر آهن می‌باشد، ۱۳۹۰

تپه قلعه کهنه تجری مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است که در۴ کیلومتری شمال غرب روستای زالی واقع شده و این اثر در سال 1387 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی [۱۸]. [۱۹] وو در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۲۰] .[۲۱]..[۲۲] طبق شواهد موجود چنین به نظر می‌رسد که ساکنین تپه قلعه کهنه تجری مردمی کشاورز و دامدار بودند و با کشت محصولاتی از قبیل گندم، ارزن... به امرار معاش می‌پرداختند. با توجه به آثار باقی‌مانده از قبیل خراس سنگی و خمره‌های سفالی می‌توان اظهار کرد که ساکنین پس از برداشت محصولات، آنها را به وسیله خراس سنگی به آرد تبدیل کرده و داخل خمره‌های آذوقه ذخیره می‌کردند تا در زمان مورد نیاز به مصرف برسانند.

6-تپه قلعه کهنه چهارمستمربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۱ کیلومتری جنوب روستای چهارمست واقع شده و این اثر در سال 1385 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی و در تاریخ ۲ مرداد ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲۳]

7-تپه خماین تپه مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی اباد، دهستان بام، روستای دستجرد واقع 7-شده و این اثر در سال 1385 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی ودر تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۲۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲۴]

7-محوطه دورد برجمربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، شهر صفی آباد، ۱۵ کیلومتری جنوب شرق واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی و در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۲۵]

تپه قاراقولمربوط به دوره هخامنشی - دوره اشکانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان صفی آباد، ۱۵۰۰ متری شرق روستای زنفت واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی و در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۲۶] .[۲۷]

آثار باستانی مربوط دوران اسلامی[ویرایش]

1-محوطه داشخانهاین اثر مربوط به سدهٔ ۵ تا ۸ هجری قمری است و در یک کیلومتری شمال روستای زالی واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۴ مورد شناسایی[۲۸] ودر تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۷۳ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. به نظرباستان شناس احمد نیک گفتار این محوطه همان قریه نهامود.[۲۹] یکی از قرای مهم ولایت جهان ارغیان در دوره تیموری است که شهاب الدین عبدالله خوافی درسال ۸۲۲ هجری قمری از آن یاد کرده‌است.[۳۰]

2-تپه بکرآبادمربوط به دوره ساسانیان - دوره صفوی است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی اباد، دهستان بام، ۱۰۰ متری شمال روستای بکر آباد واقع شده و این اثردر سال 1385 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی و در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۳۱]

3-تپه جمال باغاین تپه مربوط به سده‌های اولیه و میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۲ کیلومتری غرب روستای عیسی باغ واقع شده و این اثر در سال 1385 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار کشف ودر تاریخ ۲۶ دی ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۳۲]

4-تپه منجوقلواین اثر مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، داخل روستای اردین واقع شده و این اثر سال 1385 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی و در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۳۳]

تپه نقیم :مربوط به اواخر دوره ساسانیان - سدهٔ ۳ تا ۱۰ ه. ق. است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۴ کیلومتری جنوب غرب روستای بام واقع شده و این اثر در سال 1386 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی [۳۴]. [۳۵] و در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۳۶]

تپه قوزه زن ۱: مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، دهستان بام، حاشیه غربی روستای قوزه زن واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۶۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۳۷]

تپه قوزه زن ۲: مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، دهستان بام، ۷۰۰ متری جنوب غربی روستای قوزه زن واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۶۱۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۳۸]

تپه گورستان بام[ویرایش]

تپه باباگل

تپه باستانی دستجرد[ویرایش]

تپه راوخ۱

تپه راوخ۲[ویرایش]

تپه سردابه

تپه احمد آباد منگلی ۱مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سده‌های اولیه اسلمی است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، دهستان منگلی پایین، ۶ کیلومتری شرق روستای صفی اباد واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی و در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۳۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۳۹]

محوطه سنگو مربوط به دوره غزنویان - اواخر دوره تیموریان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، ۲ کیلومتری شمال شرقی شهر صفی آباد واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی و در تاریخ ۲ مرداد ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۰]

تپه آقازاده ۱مربوط به دوره ساسانیان - سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان صفی آباد، ۵ کیلومتری غرب روستای کلاته آقازاده واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۲۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۴۱]

تپه آقازاده ۲مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان بام، ۶ کیلومتری غرب روستای کلاته آقا واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۳۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۴۲]

تپه احمدآباد۲مربوط به سده‌های اولیه و میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، دهستان منگلی پایین، روستای منگلی پایین واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۳۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۴۳]

تپه منگلی۲

تپه منگلی۳

تپه اسماعیل‌آباد منگلی۴

تپه سیدآباد ۱

تپه سیدآباد ۳

تپه قاراقول[ویرایش]

ابنیه و امامزاده ها[ویرایش]

1-امامزاده سلطان مصیبمربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، دهستان بام، ۴ کیلومتری جنوب غرب روستای بام واقع شده و این اثر در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۴]

2-مقبره بابا قدرتمربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اسفراین، روستاهای شهر آباد و بابا قدرت واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۵]

3-آرامگاه شاهزاده محمدمربوط به دوره صفوی است و در شهرستان اسفراین، روستای بام واقع شده و این اثر در تاریخ ۸ مرداد ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۵۹۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۶] این آرامگاه در داخل روستای باغشجرد ۱۸ کیلومتری شمال شرقی صفی‌آباد و ۶۹ کیلومتری شرق شهر اسفراین در کنار حمام و قنات قدیمی واقع شده‌است. این بنا از جمله بناهای یک ایوانی است که ورودی آن در ضلع شرقی قرار دارد. پلان بنا بصورت مربع شکل است و ۹۹ متر مربع مساحت دارد. بقعه دارای چهار ورودی در جهات اصلی است که در حال حاضر به غیر از ورودی شرقی سایر ورودی‌ها مسدود شده‌است. ورودی اصلی با قوس جناقی پوشش یافته که در داخل آن یک طاق نما با قوس نیز تعبیه شده‌است. در حاشیه قوسها قاب‌هایی با نقوش گل و بوته ایجاد شده و کتیبه‌هایی با متن آیه الکرسی با اندود گچ تزئین گردیده و پایین تر از کتیبه‌ها کمربندی با نقوش گل و بوته با رنگهای اصلی بصورت قرینه کشیده شده‌است که جلوه‌ای خاص به فضای داخلی بنا داده‌است و بیشتر آنها مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد..[۴۷]

4-بقعه شاهزاده حمزه بن موسیمربوط به دوره صفوی - دوره معاصر است و در شهرستان اسفراین، روستای دهنه شیرین واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۵۱۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۸]

آثار باقی‌مانده از راههای تجاری[ویرایش]

1-رباط راونیزمربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، ۱ کیلومتری شمال شهر صفی اباد واقع شده و این اثر توسط باستان شناس احمد نیک گفتار در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی و در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۹] در منابع مکتوب تاریخی ازاین اثر به نام کهنه رباط یاد شده «بعد از آزار اذیت‌های شدید شاه تهماسب دوم به مردم محل بزرگان محل بعد از نوشتن نامه و شکایات به نادرشاه که رحیم خان گرایلی از سرداران معروف شاه به این منطقه لشکرکشی نموده و شاه طهماسب از ترس جان خود به کهنه رباط واقع در ضلع شمالی صفی آباد کنونی پناه برد. نصایح سردار معروف خود نادر شاه را نمی‌پذیرد لذااو ناچار به توپ بستن رباط می‌شود و شاه طهماسب اظهار ندامت و پشیمانی از عمل خویشتن نزد نادر آمده و نادرشاه ضمن گرامی داشت او به مشهد عزیمت می‌نماید».[۵۰] اما بهترین توصیف از این بنا را کلنل ییت گزارش داده‌است: «.... در شرق این تپه خرابه‌های یک کاروانسرا ساخته شده از سنگ وساروج که بسیار محکم و تقریباً در این منطقه از نوادر بود، دیده می‌شد این بنا نزدیک ۶۰ متر مربع مساحت داشت و غیر از تعدادی اتاق، آثار یک مسجد و حمام نیز در آن به چشم می‌خورد»..[۵۱]

آثار باقی‌مانده از منابع آب[ویرایش]

1-آب انبار صفی آبادمربوط به دوره افشار - دوره قاجار است و در شهرستان اسفراین، بخش بام وصفی آباد، مرکز شهر صفی آباد واقع شده و این اثر در سال 1385 توسط باستان شناس احمد نیک گفتار مورد شناسایی ودر تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۵۲]

کتابنامه[ویرایش]

کتابهای منتشر شده در مورد بخش بام و صفی آباد: جهان ارغیان تابام صفی آبا از آثار علی اصغر طاهری صفی آبادی و یکی از کتابهای منتشر شده که در آن بخش بام و صفی آباد را مورد مطالعه و پژوهش قرارداده کتاب جغرافیای تاریخی ارغیان نوشته احمد نیک گفتار است . در این کتاب نویسنده به جفرافیای منطقه، نظریات در مورد محدوده ، آثار باستانی [[، آسیاب‌ها، آرمگاه‌ها و معصوم‌زادهها به صورت کامل پرداخته است.]].[۵۳]

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. هوشیار، محمد مهدی، 1379، پیشین، ص 111-110
  4. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ 14. 
  5. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ 14. 
  6. نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی محوطه باستانی داشخانه، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی، 6-9
  7. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ 14. 
  8. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ 14. 
  9. افشین،یدالله،1373، پیشین، ص 373
  10. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «مس»، بخش «عصر مس».
  11. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «مس»، بخش «عصر مس».
  12. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  13. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  14. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  15. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  16. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  17. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  18. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه،1387.
  19. احمد نیک گفتار. بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی شهر اسفراین ، خراسان شمالی. تهران. دانشگاه تهران،1387.
  20. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  21. احمد نیک گفتار. «جغرافیای تاریخی ارغیان». مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. 
  22. «روستای زالی». فرهنگ لغت دهخدا. 
  23. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  24. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  25. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  26. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  27. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ ۶۵. 
  28. احمد نیک گفتار. شناسایی و معرفی آثار باستانی داشخانه،. زاهدان. پژوهشی باستان شناسی دانشگاه ادبیات و علوم انسانی سیستان و بلو چستان، گاهنامه آوای باستان، سال پنجم، شماره پنجم، خرداد، – ۱۳۸۴. صفحهٔ. 
  29. حافظ ابرو. جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو،. م. تصحیح و تعلیق دکتر غلامرضا ورهام، نشر اطلاعات۱۳۷۰. صفحهٔ ۷۱. 
  30. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ ۶۵. 
  31. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  32. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  33. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  34. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه،1387.
  35. احمد نیک گفتار. بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی شهر اسفراین ، خراسان شمالی. تهران. دانشگاه تهران،1387.
  36. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  37. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  38. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  39. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  40. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  41. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  42. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  43. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  44. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  45. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  46. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  47. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، ،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ ۱۱۱. 
  48. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  49. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  50. علی‌اصغرطاهری. جهان ارغیان تا بام صفی‌آباد،. مشهد. انتشارات ایران جوان۱۳۸۶. صفحهٔ ۱۲. 
  51. کلنل ادوارد ییت. [سفرنامه خراسان و سیستان ]،. ترجمهٔ قدرت الله روشنی زعفرانلو – مهرداد رهبری،. مشهد. انتشارات یزدان ۱۳۶۵. صفحهٔ ۳۴۴. 
  52. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  53. «کتاب جغرافیای تاریخی ارغیان». فروشگاه اینترنتی. 

جستارهای وابسته[ویرایش]