شتر
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| شتر | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Dromedary٬ شتر يککوهانه
 Bactrian camel٬ شتر دوكوهانه
|
||||||||||||
| طبقهبندی علمی | ||||||||||||
|
||||||||||||
|
|
||||||||||||
|
شتر دوكوهانه |
شُتُر یا اُشتر را که در زبان پهلوی ushtar میگفتند حیوانی است نیرومند و تنومند با توش و توان بالا از خانواده شترسانان؛ نشخوارکننده و با دست و گردنی دراز. بر پشت خود یک یا دو کوهان دارد که ساختارش از پیه و چربی است. در دین اسلام گوشت او حلال است. اما ذبح آن با دیگر جانوران حلال گوشت متفاوت است و آن را نهر میکنند و اگر سر آن را مانند گوسفند قبل از نهر ببرند گوشت آن حلال نیست. شیرش نیز نوشیده میشود ولی بیشتر کاربرد بارکشی دارد. پشم و پوستش نیز برای ریسندگی و پارچهبافی و کفشدوزی کاربرد دارد.
گونههای دیگری از شتر نیز در آمریکای جنوبی زندگی میکنند، به نامهای لاما، الپاگا، گوانا که دارای کوهان نیستد.
شتر ویژگیهای خاصّی دارد که مهمترین آنها تحمّل شرایط سخت صحرا و دماهای گوناگون و بهویژه گرمای شدید تابستان و کمبود آب و علوفه است. ترکیب جسمانی شتر با دیگر جانوران اختلاف زیادی دارد، و این اختلاف باعث شده که شتر در طول روزهای سال در صحرا زندگی کند و از بوتهها و درختچههای گوناگون صحرایی و کویری و حتی از بوتههای شور و خاردار تغذیه کند. عربها از زمانهای بسیار دور از شتر استفاده کرده و میکنند. آنها به این حیوان اهلی لقب کشتی صحرا سفینةالصحراء دادهاند.
شتر حیوان مفیدی است و کاربردهای فراوانی دارد. این حیوان علاوه بر اینکه وسیله اصلی رفت و آمد ساکنین صحراست، از سویی دیگر میتواند غذای آدمی و وسایل مورد نیاز دیگر را به انسان عرضه کند و انسان میتواند بوسیله تغذیه با شیرشتر و گوشت شتر، تا هفتهها در صحرا زنده بماند. هم چنین میتوان از چربی کوهان به جای کره استفاده کرد و پشم شتر را در ساختن خیمه ها، پتو، فرش،لباسهای پشمی،طناب و ریسمان به کار برد. هم چنین میتوان از مدفوع خشک شده شتر برای روشن کردن آتش استفاده کرد و پس از کشتار شتر میتوان از پوست آن برای ساختن کفش و مشک و چیزهای دیگر استفاده کرد. شتر از جانورانی است که با محیطهای خشک و بیآب و علف و صحرا سازگار شده و این سازگاری باعث شده است که به خوبی بتواند آب و هوای گرم و خشک، بیآبی و کمغذایی را تحمل کند.
کوهان، عضوی قابل توجه در شتر است که فقط از چربی و عضلات تشکیل شده و در آن استخوانی وجود ندارد و شتر درشرایط بیغذایی تا چندین روز میتواند با اعتماد به وجود این چربی و سوخت و ساز آن زنده بماند.
کف پای شتر حالت مخصوص به خود دارد و از دو بخش تشکیل شده است و کلفت و پهن است و مانع از این میشود که پای شتر در شنهای ریز صحرا فرو رود. چشمهای شتر دارای مژگانهای بلندی است که به همراهی پلک ها، چشمها را از طوفانهای شنی و از تابش شدید آفتاب محافظت میکند. منخرین شتر دارای شکافهای طولی است که شتر در هنگام تنفس میتواند بینی را به خوبی از هم باز کند و بیشترین میزان هوا را وارد ریههای خود کند و در هنگام بروز طوفانهای شنی بینی خود را ببندد. هم چنین شتر دارای فک درازی است که به طور جانبی حرکت میکند و میتواند عمل جویدن را به خوبی انجام دهد. شتر میتواند بیشتر از هر حیوان دیگر بی آبی را تحمل کند و اکنون آشکار شده است که شتر به علت اختلاف زیاد درجه حرارت بدنش میتواند آب بدن خود را حفظ نماید. زیرا که از این آب برای خنک کردن بدن استفاده نمی کند. درجه حرارت بدن شتر ثابت نیست و به آهستگی همراه با ارتفاع درجه حرارت محیط بالا میرود و این بدان معنی است که شتر آب بدن خود را از دست نمی دهد تا بدن خود را سرد نگه دارد (که این کار در انسان از طریق عرق کردن صورت میگیرد) و در هنگام شب، هنگامی که درجه حرارت محیط پایین میرود درجه حرارت بدن شتر نیز کاهش یافته و در هنگام صبح در پایین ترین درجه خواهد بود.
دمای بدن شتر میتواند در محدوده 7 درجه فارنهایت بالا و پایین برود در حالی که در انسان فقط در محدوده 1 درجه فارنهایت بالا و پایین میرود.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] خصوصیات شتر
لبهای شتر دارای وسعت حرکتی خو بی است و لب بالائی به دو بخش تقسیم شده است و ملاحظه میگردد که لب پایینی در شترهای مسن بوضوح آویزان است. در این حیوان نیز، همانند سایر نشخوارکنندگان برروی فک پایینی شتر فقط دندان پیشین وجود دارد و این دندانها در فک بالائی وجود ندارد. دهان شتر همیشه باز است و حیوان صداهائ بلند و آزار دهنده ای از خود در میآورد و هنگامی که حیوان چنین صداهائی از خود در میآورد اگر به دهان او بنگریم در موخره دهان میتوانیم توده ای سرخ رنگ را ببینیم که احیاناً تا بخش جلوئی دهان میرسد و به نظر میرسد که وظیفه این توده مرطوب کردن ناحیه انتهایی حنجره است و در نتیجه کمک میکند حیوان در برابر تشنگی مقاومت کند. (این توده با لاخص درهنگام فصل جفتگیری، که شتر نر مست بدون دلیل به دیگران حمله میکند، و بیضهها و مثانه و اجزای دیگر بدن را گاز میگیرد، در خارج از دهان نیز مشاهده میگردد).
شتر در بالای پس سر خود غده ای نرم و مرطوب دارد که وظیفه ترشحی آن در هنگام مستی شتر است. در حالی که بقیه اجزای بدن کاملا خشک میباشد. در ناحیه مفصل پاها، پوست شتر کلفت و خشن میگردد که به آن پینه میگوییم. این پینهها بیشتر در جاهائی از بدن مشاهده میگردد که شتر بر روی آنها مینشیند تا باقی بدن خود رااز اصطحکاک با زمین محافظت نماید و هم چنین شتر در ناحیه جناغ سینه نیز پینه بزرگی دارد که شتر را در هنگام نشستن بر روی زمین در حفظ تعادل کمک میرساند. کوهان شتر یک توده چربی است که حجم آن بر حسب شتر، سن وی و سلامتی یا بیماری وی تغییر مییابد.
پاهای شتر به گونه ای آفریده شده است که حیوان را در هنگام راه رفتن بر روی شنهای نرم یاری کند، ولی به هر حال این پاها با هر گونه زمینی به جز زمینهای گلآلود مناسبت دارد. اما سمهای حیوان واضح و آشکار نبوده و در داخل بافت کراتینه کف پا فرار گرفته است. کف پا محکم بوده و دارای ناخنهای سخت و کوتاهی در مقدمه است و هنگامی که کف پا بر روی زمین گذاشته میشود به خوبی منبسط میگردد و باعث تثبیت پا بر روی شنها میگردد و این در حالی است که شتر با سختی فراوان بر روی زمینهای گلی و لغزنده راه میرود.
دستگاه گوارش شتر همچون سایر نشخوار کنندگان دارای معده چهارگانه است هر چند که هزار لای شتر، رشد وتوسعه چندانی نیافته است. شتر دارای رفتار خاصی است. این حیوان هر چند که حیوانی بردبار و آرام است اما احیاناً وبه صورت ناگهانی مهاجم میگردد (بهویژه در فصل جفتگیری) و به همین جهت بهتر است که در هنگام کار،شتران نرو ماده از هم جدا گردند در اوقات دیگر شترها مطیع و آرام هستند. علی رغم اینکه در هنگام گرفتن افسار آنان و یا نهادن بار، از خود صداهای بلند آزار دهنده در میآورند خطری نخواهند داشت و معمولاً شتران اخته شده در مقایسه با شتران نر طبیعی آرامتر هستند. شتر نسبت به تحمل درد و در قبال بیماریها تا حدودی مقاومتر از سایر دامهاست و هیچگونه علایم خستگی و ناراحتی از خود بروز نمی دهند. به همین جهت باید که به دقت آنها را تحت نظر داشت زیرا در هنگام بیماری نیزبدون هیچگونه اظهار ناراحتی هم چنان به کار خود ادامه میدهند.
[ویرایش] نگاره
 درخت کُور غذای شتر |
 نوزاد شتر |
 شیر شتر |
[ویرایش] پانویس
- ↑ Artiodactyla
[ویرایش] منبع
- دکتر:زاید، عاشور، عبدالله، الأبل چاپ : دانشگاه عمر المختار: جمهوری لیبی، چاپ اول، انتشار سال ۱۹۹۱ میلادی. (به عربی).
- دکتر : احسان مقدس. کلیاتی در باره شتر : سایت سازمان دامپزشکی کشور
- منبع جعبهزیست (انگلیسی). ویکیپدیا انگلیسی. بازدید در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۰۸.
[ویرایش] پیوند به بیرون
. وبلاگ « شترنامه » به آدرس : /http://shotornama.persianblog.ir
. وبلاگ «دامپزشكي شتر» به آدرس : /http://ehsanmogaddas.persianblog.ir
. سايت سازمان دامپزشكي كشور بخش پرورش وبيماري هاي شتر به آدرس: http://www.ivo.org.ir/portal/old/etelaat/camel/m1.html
|
|||||||||||
|
|||
|---|---|---|---|
|
زیرشاخهٔ ششپایان: سختپوستان: آرتمیا • پاروپا • خرچنگ آب شیرین • خرچنگ دریایی • خرچنگ • دافنی • سپرمیگو • شاهمیگو • شپشکماهی • کریل • کشتیچسب • میگو قلابداران: عنکبوت دریایی، خرچنگ نعل اسبی، بسیارپایان: خردپا • صدپا • کوتولهپا • هزارپایی دیگر بیمهرگان
شاخهٔ کیسهتنان (کنیداریا): اوبلیا • ایروکانجی دریا • چتر دریایی • زنبور دریایی • شقایق دریایی • عروس دریایی • عروس ساقدار دریایی • فیزالیا • قلم دریایی • مرجان بادبزنی • مرجان دریایی • هیدر خارپوستان: آفتابگردان دریایی • توتیای دریایی • خارپوست دریایی • خیار دریایی • دلار شنی • زنبق دریایی • ستاره دریایی • ستاره شکننده • ستاره سبدی • مینای دریایی نرمتنان: بسصدفی • بیصدفی • پروانه دریایی • تکپارهصدفی • حلزون دوکفه • حلزون سیب • خارهچسب • دوکفهای • سپرپا • سرپاور (هشتپا، دهپا) • شکمپا • صدف خوراکی • صدف مروارید • گوشماهی • گهواره دریایی • لیسه • لیسه دریایی • ناوپا کرمها: کرم پهن • کرم حلقوی (از جمله: زالو) • کرم لولهای اسفنجیان: اسفنج آهکی • اسفنج دریایی • چنداسفنجی • سختاسفنج طنابداران دریایی: آبدزدک دریایی • آتشتن • سالپ • لاله دریایی |
