ایزد وایو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از وایوی دوگانه)
وایو، وایو، وای‌بُد
دیواناگریवायु

ایزد وایو (به سانسکریت: vayu) یا وایوی دوگانه یا دیو وایو یا وای‌بُد یا ایزد وایو، از ایزدان مشترک ایرانی و هندی و خدای باد است. وایو چهره‌ای دوگانه دارد، خوب و بد زیرا باد از هر دو جهان نیک و بد می‌گذرد. او نیکوکار است و در عین‌حال می‌تواند با نیروی ویرانگر خود همه‌چیز و همه‌کس را نابود سازد. در اساطیر سایر تمدن‌ها با نام‌های دیگر حضور دارد. در تمدن هندی هم وجود دارد و در اساطیر هند از نفس غول جهانی و ارواح خدایان پدید آمده‌است. در اساطیر ایران وایو نماد بی‌طرفی است و در خلأ میان دنیای نور و ظلمت جاری است. هم آفرینندهٔ مرگ است و هم زندگی‌بخش و هم برای اورمزد و هم برای اهریمن قربانی می‌کند.[۱]

معرفی

ایزدان

پس از اینکه اورمزد کار آفرینش امشاسپندان را به پایان می‌رساند، ایزدان را می‌آفریند که قوای منفی و مقابل دیوان هستند. تعدادی از ایزدان باستانی هستند و قبل از زرتشت جنبه خدایی داشتند مانند: مهر، ناهید، وای تیشتر، بهرام و رپیثوین. دسته ای دیگر از ایزدان با آیین دینی ارتباط دارند مانند: ایزد آتش و ایزد هوم. برخی دیگر از ایزدان نمادهای طبیعت هستند مثل ایزد آسمان و خورشید.[۲] خدایان سلسله مراتبی دارند برخی از اهمیت بیشتری و برخی دیگر از اهمیت و وظیفه کمتری برخوردارند. اما این موضوع منجر به تفاخر ایزدی بر ایزد دیگر نشده‌است و ایزدان کم‌اهمیت به هیچ عنوان کوچک و خوار شمرده نمی‌شوند.[۳]

ایزد وایو

وایو vayu یا وایوی دوگانه یا دیو وایو یا وای‌بُد از ایزدان مشترک ایرانی و هندی و خدای باد است. وایو چهره‌ای دوگانه دارد، خوب و بد زیرا باد از هر دو جهان نیک و بد می‌گذرد.[۴] وایو یکی از خدایان اسرار آمیز هندو اروپایی است که نماد باد است که در طوفان مرگ و در ابر باران‌زا زندگی را به ارمغان می‌آورد. در هند بر این تصورند که این ایزد از نفس غول جهانی می‌دانند و همچنین او را روح خدایان بشمار می‌آورند. در ایران نیز او را به دو صورت نیک و بد یاد می‌کنند؛ که برای جنبه نیک او، اورمزد و دیگر خدایان برای او قربانی می‌کنند. ایزد وایو گردونه‌ای زرین دارد و او خدایی نیرومند، فراخ سینه، جنگجویی سهمناک، دلیر، تیزرو و پیروز شونده توصیف شده‌است. او در حالی که جامه نبرد بر تن دارد و با سلاح زرین خود به تعقیب دشمنان خود می‌پردازد و اهریمن را نابود می‌سازد و از آفرینش اورمزد پاسداری می‌کنند. وایو مظهر آسمانی ارتشتاران است و لباس ارغوانی ارتشتاران سالاری را به تن دارد. همانگونه که اورمزد در بالا و روشنی فرمانروایی می‌کند، اهریمن نیز در پایین‌ترین و تاریکی فرمانروایی می‌کند و وایو در میان این دو و در خلأ فرمانروایی می‌کند.[۵][۶] وایو نوعی مفهوم بی‌طرفی و دوپهلویی دارد زیرا وایو خوب در گروه ایزدان و هم وایو در زمره اهریمنان قرار می‌گیرد؛ به عبارت دیگر ایزد وایو دو جنبه دارد، جنبه حیات بخش و جنبه مرگ آفرین. او هم نخستین دمی است که زندگ با او آغاز می‌شود و هم واپسین دمی است که مرگ را با خود به همراه می‌آورد.[۷] بسیاری بر این عقیده اند که وایو تنها یک جنبه شخصیتی داشته‌است با دو سیمایی متفاوت ــ نیکوکار و شوم ــ و پیدا کردن دو جنبه شخصیتی وایو حاصل تفکر متاخر است. وایو را ایزدی هراس‌انگیز و با شخصیتی بی‌رحم تصور می‌کنند که هیچ‌کس از یاری او ناگزیر نیست ولی اگر چنان‌که شایسته اوست خشنودش کنند در یورش‌ها به یاری آدمیان می‌شتابد همانگونه که باد از سرزمین‌های نیک و بد گذر می‌کند. این شخصیت می‌توانند هم پیوند دهنده و هم نابود کننده باشد.[۸] صفت عمده او در متون پهلوی «دیرنده خدا» یا «دیرنگ خدا» است یعنی کسی که فرمانروایی دراز مدت دارد و در مواردی ایزد رام همسان او شده‌است.[۹] همچنین در بعضی منابع او را با ایزد باد یکی دانسته‌اند.[۱۰] جنبه اهریمنی این ایزد وایو بدنام دارد که روان در گذشتگان را در اختیار دارد و اوست که جان را از تن جدا می‌کند.[۱۱]

پانویس

منابع

  • خدایی، محبوبه (۱۳۸۸). فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران. تهران: پازینه.
  • آموزگار، ژاله (۱۳۹۵). تاریخ اساطیر ایران. تهران: سمت.
  • هینلز، جان (۱۳۹۱). شناخت اساطیر ایران. تهران: نشر چشمه.