گردیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
گردیه
اطلاعات کلی
نامگردیه
نام‌های دیگرگردیک، کردیه، گرویه
منصبفرمانده و سپس شهبانو
دودمانخاندان مهران
آئینزرتشتی
زادگاهری
خانواده
نام پدربهرام گشنسب
همسرانبهرام سیاوشان، ویستهم و سپس خسرو پرویز
فرزندانجوانشیر
برادرانبهرام چوبین، گردوی

گُردیه یا گُردیا (همینطور گردویه، گردیگ) که در داستان‌های ملی ایران و شاهنامه نام وی ذکر شده است از زنان اشراف‌زادهٔ ایرانی و زنی جنگاور از خاندان مهران بود. او خواهر سپهبد بهرام چوبین ؛ همسر بهرام سیاوشان سپس همسر ویستهم دائی خسرو پرویز، و در آخر همسر خسرو پرویز بود. وی همچنین مادر جوانشیر پسر خسرو بود. پسرش جوانشیر در دوران هرج و مرج بعد از کشته شدن پدرش خسروپرویز، مدت کوتاهی سلطنت کرد.[۱]

یاد کرد از گردیه[ویرایش]

در سال ۵۹۰ میلادی، خسرو پرویز در تیسفون تاج بر سر نهاد. نخستین سال پادشاهی خسرو با قیام بهرام چوبین مصادف بود.

در جنگی که بین خسرو پرویز و بهرام چوبین بر ساحل رود نهروان درگرفت، بهرام خسرو پرویز را مورد بدزبانی و توهین قرار داد. کردیه که بمردی چون برادرش بود، بهرام را بخاطر این بدزبانی سرزنش کرده و از او خواست که به اطاعت از شاه درآید، اما بهرام پیشنهاد او را نپذیرفت.[۲]

بعد از شکست در این نبرد، خسرو پس از مشورت با پدرش هرمز چهارم مصمم شد که به روم رفته و از موریکیوس امپراتور بیزانس تقاضای کمک کند.[۳]

در سال ۵۹۱ میلادی بهرام چوبین بعد از شکست در نبرد نهایی با خسرو و سپاهیانش، همراه با باقیماندهٔ سپاهش به سوی ترکان گریخت و با مهربانی تمام از سوی خان ترک پذیرفته شد. در مآخذ پارسی از این خان ترک نامی برده نشده است. گمان می‌رود این خان یون یوللیق یا دولان خان، فرمانروای خاقانات شرقی ترک باشد که با خاقانات غربی ترک جنگ داشتند و شاید به همین سبب، بهرام را پناه داد.[۴]

خسرو با هدایایی که برای خاتون، همسر خان ترک فرستاد، موجبات کشته شدن بهرام را فراهم کرد. خاقان ترک که از مرگ بهرام، غمگین شده بود، از کردیه خواست که به همسری برادر خاقان، نطر درآید. کردیه پاسخی نرم داد و نطر را بازگرداند سپس همه سپاهیانی را که همراه برادرش بهرام، به دیار ترکان آمده بودند، از دیار ترکان بیرون آورد و به حدود دیار پارسیان رساند. نطر با دوازده هزار سپاه به تعقیب او برخاست. سرانجام کردیه، در طی نبردی که درافتاد، نطر را به دست خود کشته و به راه ادامه داد.[۵]

در راه گستهم (ویستهم) دائی خسرو پرویز نزد گردیه آمد و در مرگ بهرام غمخواری کرد و از رفتن نزد خسرو پرویز بر حذرش داشت و سپس او را به همسری خود درآورد. اما خسرو که از گستهم بیمناک بود به دستیاری گردوی برادر بهرام و نامه‌ای که به توسط زن او، برای گردیه فرستاد، گردیه را به کشتن گستهم فرمان داد و گردیه شبی پنهانی، گستهم را کشت و واقعه را به خسرو پرویز نوشت.[۱]

کردیه، به غیر از بهرام، برادر دیگری داشت، بنام گردوی (کردی) که در خدمت خسرو بود و به همراهی سپاه خسرو با برادر خود بهرام جنگیده بود، کردیه از گردوی خواست که برای وی، از خسرو امان بگیرد و چون به نزد خسرو رسید، خسرو به پاس خدماتش با وی ازدواج کرد.[۵]

حاصل این وصلت جوانشیر بود. بعد از قتل‌عام خانوادهٔ سلطنتی ساسانی، جوانشیر که جان سالم بدر برده بود، مدت کوتاهی بعد از شهربراز سلطنت کرد.[۶]

ازدواج ها و خانواده[ویرایش]

وی نخست، زن بهرام پسر سیاوش( بهرام سیاوشان )یکی از سرداران ایران در زمان هرمز چهارم بود که به همراه بهرام چوبینه به جنگ با [ ترکان ] [ هیاطله ] فرستاده شد [ شاهنامه، چاپ مسکو، هشتم، ص۳۶۹ ] و به همراه او هم بشورید [ همان، ص ۴۰۷ تا ۴۱۳ ] و بعد از جلوس بهرام چوبینه به تخت ؛ بندوی که در فراری دادن خسرو به روم نقش داشت اسیر گشت و نزد بهرام سیاوشان زندانی بود تا اینکه بندوی موفق شد او را فریب داده و از دست بهرام سیاوشان بگریزد و برای کمک به خسرو و گرد آوردن نیرو به آذربایجان برود؛ بهرام چوبینه به این علت بهرام سیاوشان را اعدام کرد[ همان، نهم، ۶۳ تا ۶۵ ]. از آنجا که همسر بهرام سیاوشان را خواهر بهرام چوبینه دانسته اند اکنون باید دانست که زن بهرام سیاوشان همان کردیه خواهر مشهور بهرام چوبینه بوده است (که به اشتباه عنوان یا تحریف شده که او همسر برادرش بهرام چوبینه بوده) [ نولدکه، تاریخ طبری، ص۲۸۲ یادداشت ۱، به نقل از تاریخ ابن بطریق] . از همه قراین برمی آید که کردیه شاید به همین دلیلِ کشته شدن شوهرش، با بهرام چوبینه ناسازگار شد [ به دل با برادر چو بیگانه شد: شاهنامه، هشتم، ص ۴۱۷، بیت ۱۶۷۶ ] اما همچنان در اطاعت برادرش و همراه او ماند.

در پی کشته شدن چوبینه ، کردیه که اکنون فرماندهی سپاه طرفدار برادرش را عهده دار شده بود با مشورت انان و برای بازگشت به ایران و طلب بخشش به خسروپرویز شاه وقت نامه نوشت اما خسرو پاسخی به نامه‌ی گردیه نمی‌دهد. و چون حکومتش بعد از آشوبها قدری ثبات پیدا کرده، دایی‌اش بندوی را به بهانه‌ی آنکه در قتل پدرش شرکت داشته می‌کشد و دایی دیگر او گستهم نیز که می‌داند به دست خسرو کشته خواهد شد، سر به شورش برمیدارد و با سپاهش به گردیه ملحق می‌شود و از کردار خسرو می‌گوید که حتی به دایی‌اش هم رحم نمی‌کند، تا برسد به آنان. گردیه چاره‌ای جز آن نمی‌بیند که به سپاه گستهم بپیوندد و حتی به همسری او درآید. از آنجا که وی با برادرش بهرام نیز مخالفت می‌کرد که نباید بر پرویز بشورد، طبیعتاً باید ازدواج گردیه و گستهم را از روی ناچاری و بی‌پاسخ ماندن نامه‌ی وی از سوی پرویز قلمداد کرد.بعد از چند نبرد میان سپاهیان خسرو و سپاه طرفدار گستهم، خسرو از طریق برادر دیگر کردیه، گردوی که از ابتدا در خدمت و وفادار به خودش بود، برای گردیه نامه می‌فرستد و از او می‌خواهد که گستهم را بکشد و در ازای آن به همسری او درآید. گردیه پنهانی از پرویز پیمان کتبی می‌طلبد و پس از دریافت پیمان از وی که به وی و بهرامیان آسیبی نرساند، گستهم را در خواب میکشد و به این ترتیب سپاه گستهم نیز از هم میپاشد و شورش فرو میخوابد.

خسروپرویز نیز به پاس این خدمت کردیه وی را به همسری رسمی خود در می آورد و از مجازات مردم ری که در این شورش ها از بهرامیان حمایت کرده بودند چشم پوشی میکند. حاصل این ازدواج پسری به نام جوانشیر است که بعداً مدت کوتاهی نیز به سلطنت میرسد...

ازدواج بهرام چوبین با گردیه[ویرایش]

طبق گفته تاریخ نگاران بهرام چوبین با خواهر خودش گردیه (گردیگ) ازدواج کرد.[۷]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ فرهنگ ادبیات فارسی، صفحهٔ ۱٬۲۰۳
  2. طبری، ص ۷۳۰ تا ص ۷۳۱
  3. طبری، ص ۷۳۱
  4. رضا، ایران و ترکان در روزگار ساسانیان ص ۱۲۸
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ طبری، ص ۷۳۴
  6. زرین کوب، ص ۵۲۹
  7. (وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانیان، ص ۷۴ و ایران در زمان ساسانیان، ص ۴۳۴)

منابع[ویرایش]

  • حسین، الهی قمشه‌ای (۱۳۸۶). شاهنامه فردوسی. ترجمهٔ ناهید فرشادمهر. تهران: نشر محمد. شابک ۹۶۴-۵۵۶۶-۳۵-۵.
  • طبری، محمد بن حریر. تاریخ طبری جلّد دوِم. ترجمه ابولقاسم پاینده، چاپ دوم. تهران: انتشارات اساطیر، ۱۳۶۲
  • زرین کوب، عبدالحسین. تاریخ مردم ایران، تاریخ قبل از اسلام، چاپ اول. تهران: انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۴
  • رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵
  • شریفی، محمد. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: انتشارات فرهنگ نشر نو، ۱۳۸۷

پیوند به بیرون[ویرایش]