پشنگ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پشنگ
پشنگ داماد ایرج
نام پشنگ
پدر کیانوش
پشنگ شاه توران
نام پشنگ
منصب شاه
تخت‌گاه کنگ‌دژ
درفش سیاه
ملیت توران
سایر اطلاعات
شناخته شده جنگ پشنگ
پیش از افراسیاب
پس از زادشم
پدر زادشم
پسران افراسیاب
گرسیوز
اغریرث
نبرد اول جنگ‌پشنگ
پشنگ (شیده)
نام شیده
نام نیا پشنگ
نام پدر افراسیاب

پَشَنگ در شاهنامه سه تن یا ممکن است بیش از سه تن باشد. پشنگ نخست بردارزاده فریدون و داماد ایرج است. پشنگ دوّم بانی و بنیانگذار کشور توران پس از تور است. پشنگ دیگر که سومین است معروف به شیده فرزند افراسیاب و نبیره پشنگ دوّم مؤسس سلطنت کشور توران است.

پشنگ داماد ایرج[ویرایش]

زمانی‌که ایرج بدست برادران خویش سلم و تور کشته شد تاج و تخت ایران بی‌وارث گشت، فریدون از این واقعه بسیار نگران بود اما ایرج زمانی پیش قتل با یکی از کنیزان خویش بنام ماه آفرید وصلت نموده بود و ماه‌آفرید از ایرج آبستن بود. از قضا ماه‌آفرید دختری بدنیا آورد و آن دختر هنگام بلوغ با بزرگ‌زاده‌ای بنام پشنگ وصلت نمود[۱] و ثمرهٔ ازدواج ایشان منوچهر شد بدین سبب فریدون در سنین کهولت به آرزوی خویش که همان وارث تاج و تخت ایران باشد، رسید.

چو هنگامهٔ زادن آمد پدید یکی دختر آمد ز ماه‌آفرید
چو بر جست و آمدش هنگام شوی چو پروین شدش روی و چون مشک موی
نیا نامزد کرد شویش پشنگ بدو داد و چندی برآمد درنگ
یکی پور زاد آن هنرمند ماه چگونه سزاوار تخت و کلاه
جهان‌بخش را لب پر از خنده شد تو گفتی مگر ایرج‌اش زنده شد
می روشن آمد ز پرمایه جام مر آن چهر دارد منوچهر نام[۲]

پشنگ شاه توران[ویرایش]

پشنگ پسر زادشم پدر افراسیاب و نبیرهٔ تور شاه توران است. پسران دیگر او گرسیوز و اغریرث هستند. آغازگر جنگ ایران و توران در شاهنامه پشنگ است. او کینه قتل تور را در سینه داشت و مترصد فرصت بود تا انتقام نیایش را از ایرنیان بستاند. هنگامی‌که خبر مرگ منوچهر را شنید فرصت را مناسب یافت و موضوع انتقام تور را با سران و بزرگان توران درمیان گذاشت.

پس آنگه ز مرگ منوچهر شاه بشد آگهی تا به توران سپاه
ز نارفتن کار نوذر همان یکایک بگفتند با بد گمان
چو بشنید سالار ترکان پشنگ چنان خواست کآید به ایران به جنگ
یکی یاد کرد از نیا زادشم هم از تور بر زد یکی تیز دم[۳]

پشنگ (شیده)[ویرایش]

در دوران بسیار متأخرتر و زمان کیکاووس دوباره نام پشنگ (شیده) بر سر زبان‌هاست در بیتی آمده: پشنگ بود نامش پدر شیده خواند. لقب شیده، پشنگ دوران کیکاووس را از پشنگ دوران فریدون متمایز می‌کند.

سیاوش به ایوان خرامید شاد به مستی ز ایران نیامدش یاد
چنین گفت با شیده افراسیاب [۴] که چون سر برآرد سیاوش ز خواب
تو با پهلوانان و خویشان من کسی کاو بود مهتر انجمن
به شبگیر با هدیه و با غلام گرانمایه اسپان زرین ستام
ز لشکر همی هر کسی با نثار ز دینار وز گوهر شاهوار
ازین گونه پیش سیاوش روند هشیوار و بیدار و خامش روند
فراوان سپهبد فرستاد چیز بدین گونه یک هفته بگذاشت نیز

پور پشنگ[ویرایش]

منوچهر در منصب جانشینی تاج و تخت ایران، جنگ‌های انتقام جویانهٔ ایرانیان را آغاز کرد. چون فریدون مصمم بود تا کین ایرج را از سلم و تور که در آنزمان شاهان روم و توران بودند، بستاند. منوچهر در منصب سپهسالار سپاه ایران جنگ‌های سختی را علیه تور و سلم براه انداخت و از همه میادین جنگ فاتحانه بازگشت. سلم و تور هلاک شدند. بخاطر پیروزی‌های درخشان ایرانیان به فرماندهی منوچهر گاهی او را پورپشنگ نیز می‌نامند.

پانویس[ویرایش]

  1. درست روشن نیست اصالت پشنگ تورانی است یا ایرانی و شاید در طول زمان دو شخصیت واقعی پشنگ وجود داشته باشد که یکی از ایشان لقب «شیده» گرفته بود
  2. شاهنامه. جلد اول. فریدون، ص ۴۵
  3. شاهنامه. جلد دوم. نوذر، ص ۶۳
  4. در این مصرع ظاهراً شیده پسر افراسیاب است

منابع[ویرایش]