شهر تاریخی تون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۴°۰′۲۶″ شمالی ۵۸°۹′۲۹″ شرقی / ۳۴٫۰۰۷۲۲°شمالی ۵۸٫۱۵۸۰۶°شرقی / 34.00722; 58.15806

شهر تاریخی تون
Ferdos Religious School2.jpg
مدرسهٔ علمیه علیا در شهر تاریخی تون
نام شهر تاریخی تون
کشور  ایران
استان شهرستان فردوس
شهرستان فردوس
اطلاعات اثر
کاربری گردشگری
دیرینگی دوران‌های تاریخی پس از اسلام
دورهٔ ساخت اثر دوران‌های تاریخی پس از اسلام
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۲۳۴۱
تاریخ ثبت ملی ۸ خرداد ۱۳۷۸
نام تون بر روی نقشه ایران در عصر خلفای عباسی، برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی
نام تون بر روی نقشه ایران در زمان پادشاهی خوارزمشاهیان
نام تون بر روی نقشه ایران در زمان پادشاهی مغول
نام تون بر روی نقشه ایران در زمان پادشاهی افشاریه
نام تون بر روی نقشه ایران در زمان پادشاهی زندیه
نام تون بر روی نقشه ایران در زمان پادشاهی قاجاریه

شهر تاریخی تون، از شهرهای بزرگ سرزمین خراسان محسوب می‌شده که دارای پنج دروازه بوده و به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرهای حکومتی نقش مهمی در اقتصاد منطقه داشته‌است.[۱]

مکان جغرافیایی[ویرایش]

شهر تاریخی تون در جنوب غربی شهر فردوس امروزی قرار گرفته‌است. این شهر تاریخی، امروزه توسط اهالی فردوس، با نام «شهر کهنه» شناخته می‌شود.[۲]

قدمت تاریخی[ویرایش]

قدیمی‌ترین آثار بدست آمده از شهر تاریخی تون مربوط به هزاره دوم پیش میلاد است. آثاری نیز از دوره اشکانی و ساسانی و دوران‌های تاریخی پس از اسلام بدست آمده است.[۲][۳]

نام این شهر در سال ۱۳۰۸ به فردوس تغییر کرد.[۲]

تسخیر و ویرانی[ویرایش]

تون پس از الموت مهمترین مرکز اسماعیلیه در قهستان بوده و قلاعی مستحکم داشته است.

ابن اثیر در کتاب الکامل فی التاریخ می‌نویسد:

مردم شهر تون بر مذهب اسماعیلیه پایدار ماندند سپاه مغول به رهبری هلاکوخان نوه چنگیز خان رهسپار شهر تون گردید. در بهار سال ۶۵۳ سپاه هلاکو خان مغول این شهر را پس از هفت روز مقاومت تصرف کرد و مردم آن را قتل‌عام کرد.

عطاملک جوینی در تاریخ جهانگشای می‌نویسد:

تا هفتم روز که لشکر بر حصار رفتند و باره آن بر زمین یکسان کردند و تمام مردان و زنان را به صحرا راندند و از ده سال به بالا را کشتند و چهل هزار نفر سر از تن جدا کردند.

قلاع تاریخی[ویرایش]

  • کوه قلعه:

عطاملک جوینی در تاریخ جهان‌گشای دربارهٔ این قلعه می‌گوید:

از ۷۰ دژی که در قهستان قرار داشت، وسیع‌ترین و عظیم‌ترین آنها در ۵ هزار گزی جنوب غربی شهر تون باشد. اسماعیلیان، قلعهٔ نظامی خود را در بالای این کوه ساخته بودند که در بلندترین نقطه دشت تون واقع شده و از تمام جهات بر منطقه مشرف است. موقعیت این قلعه به‌گونه‌ای است که از سه جهت به پرتگاه‌هایی منتهی می‌شود و تنها راه دسترسی به قلعه از طریق تنگه‌ای است که در جنوبی غربی کوه، که شیب کمتری دارد، قرار گرفته‌است.‌‌

این قلعه در ۶ حصار مختلف ساخته شده و مرکز فرماندهی در طبقه ششم و در نوک قلعه قرار دارد. طبقات دیگر آن دارای دروازه‌های ورودی از جهات مختلف، محل نگهداری آذوقه، اسلحه‌خانه، اصطبل، آب انبار، برج و بارو و حمام و تالارها و سربازخانه هستند.ارتفاع برج‌ها حدود ۵ متر بوده و تمام آنها به کمک سنگ‌های لاشه و ملات گچ و ساروج ساخته شده‌اند.این قلعه دارای تونلی آجری است که به قلعه دختر ، یکی دیگر از قلعه‌های تاریخی اسماعیلیان، متصل است و این راه زیرزمینی این دو قلعه را به وسیله یک راه زیرزمینی دیگر به وسط شهر تاریخی تون متصل می‌کند. در داخل این تونل زیرزمینی که پس از زمین‌لرزهٔ سال ۱۳۴۷ کشف شد، اجساد بسیاری از مردگان یافت شد که در کنار هم در داخل این تونل چیده شده و دارای کفن‌هایی با آثار اسلامی و آیات قرآن بودند.

  • قلعه حسن آباد(قلعه دختر) :

قلعه حسن‌آباد، معروف به قلعه دختر، قلعه‌ای به‌جای مانده از اسماعیلیان و مربوط به سده‌های پنجم و ششم هجری قمری است که در ۸ کیلومتری شمال غرب فردوس این قلعه بر بالای کوهی ساخته شده‌است که اهالی روستای حسن‌آباد آن را قلعه دختر می‌نامند. این قلعه، دارای چند حصارسنگی است و در آن آثاری از حمام و برج و بارو و میخ‌های بزرگ آهنی مشاهده می‌شود. این قلعه دارای تونلی آجری است که به کوه قلعه، یکی دیگر از قلعه‌های تاریخی اسماعیلیان، متصل است و این راه زیرزمینی این دو قلعه را به وسیله یک راه زیرزمینی دیگر به وسط شهر تاریخی تون متصل می‌کند. در داخل این تونل زیرزمینی که پس از زمین‌لرزهٔ سال ۱۳۴۷ کشف شد، اجساد بسیاری از مردگان یافت شد که در کنار هم در داخل این تونل چیده شده و دارای کفن‌هایی با آثار اسلامی و آیات قرآن بودند.

زمین لرزه‌ها[ویرایش]

این شهر تاریخی، در زمین‌لرزه سال ۱۳۴۷، به شدت ویران شد و جز تعدادی بناهای قدیمی، سایر ساختمان‌های آن ویران گردید.[۱] پس از وقوع زمین‌لرزه، این شهر از محل قدیمی خود، به منطقه جدیدی در مجاورت مکان قبلی (فردوس امروزی) منتقل شد.[۲]

آثار تاریخی[ویرایش]

شهر تاریخی تون دربردارندهٔ چندین اثر تاریخی است از جمله:

شهر تون، در تاریخ ۸ خرداد ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ««تون» سرزمینی تاریخی اما ناشناخته برای گردشگران». وب‌گاه رسمی روزنامهٔ خراسان، ۱۱ آبان ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در تیر ۱۳۹۰. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «مرمتگران از باروی شهر تاریخی تون گذشتند». سفرنیوز. بازبینی‌شده در شهریور ۱۳۹۰. 
  3. «مرمتگران از باروی شهر تاریخی تون گذشتند». خبرگزاری اجتماعی و فرهنگی میراث آریا، ۲۲ تیر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در شهریور ۱۳۹۲. 
  4. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  • جوینی، عطاالملک، تاریخ جهانگشای، ج۳ ص ۱۰۳
  • ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۳ ص ۱۲۴

پیوند به بیرون[ویرایش]