سد دز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دریاچه سد دز)
پرش به: ناوبری، جستجو
سد دز
سد دز
اطلاعات کلی
نام رسمی: سد دز
کشور: ایران ایران
رودخانه: دز
محل: خوزستان، اندیمشک[۱]
سد دز بر ایران واقع شده‌است
سد دز
نوع سد: بتنی دوقوسی
ارتفاع از پی: ۲۰۳ متر
طول تاج: ۲۱۲ متر
عرض در پی: ۲۷ متر
عرض تاج: ۵٫۴ متر
ظرفیت تخلیه سرریزها: ۶٬۰۰۰ متر مکعب بر ثانیه
تاریخ آغاز ساخت: ۱۳۳۸ خ.
تاریخ پایان: ۱۳۴۱ خ.
اطلاعات مخزن
حجم مخزن: ۲۶۹۸ میلیون مترمکعب
مساحت دریاچه: ۶۵ کیلومتر مربع
طول دریاچه: ۶۵ کیلومتر
مساحت حوزه آبریز: ۱۷۴۳۰ کیلومتر مربع
پانویس‌ها

مختصات: ۳۲°۳۶′۰۰″ شمالی ۴۸°۲۷′۵۰″ شرقی / ۳۲.۶° شمالی ۴۸.۴۶۴° شرقی / 32.6; 48.464 سد دز یک سد بتُنی برق‌آبی است که در دوران سلطنت محمدرضا پهلوی بر روی رودخانه دز توسط یک کنسرسیوم ایتالیایی در ۲۳ کیلومتری شمال شرقیاندیمشک واقع شده‌است. احداث شد. این سد ۱۲ث۵۰۰۰ هکتار از اراضی پایین دست را آبیاری می‌کند و نقش مهمی در کنترل سیلاب‌های بالادستش دارد. نیروگاه این سد دارای قدرت نصب ۵۲۰ مگاوات می‌باشد.

احداث سد عظیم دز، در سال ۱۳۳۸ خورشیدی توسط ایتالیایی‌ها در کوه‌های زاگرس آغاز و در سال ۱۳۴۱ خورشیدی پایان یافت. این سد بتونی در ۲۳ کیلومتری شمال اندیمشک واقع شده‌است. دریاچهٔ این سد ۶۵ کیلومتر طول و ۲۲۵۰۰۰ کیلومترمربع مساحت داشته و گنجایش نهایی آن ۳٫۳ میلیارد مترمکعب می‌باشد.[۲] بر روی رودخانه دز. این سد با ارتفاع ۲۰۳ متر در زمان ساخت خود به عنوان یکی از مرتفع‌ترین سدهای جهان (ششمین سد جهان در آن زمان) شناخته می‌شد و در حال حاضر نیز پنجاهمین سد بلند دنیا در بین سدهای ساخته شده و در دست ساخت می‌باشد.

تاریخچه[ویرایش]

سد دز

سد دز بر روی رودخانه دز در 23 کیلومتری شمال شرقی اندیمشک احداث گردیده است. سد دز نخستین سد از رشته سدهای چند منظوره در ۲۳ اسفند ۱۳۴۱ مورد بهره‌برداری قرار گرفت. با احداث سد دز در پشت دیواره این سد دریاچه‌ای به طول ۶۵ کیلومتر بوجود آمده که با ظرفیت نهائی ۳٫۳ میلیارد متر مکعب آب را در خود جای می‌دهد. هدف اصلی از احداث سدهایی نظیر سددز تأمین نیروی لازم جهت تولید برق کنترل سیلابها و تنظیم آب جهت مصارف آبیاری است. بمنظور کنترل سیلابها دو تونل سرریز در ضلع شرقی دریاچه و با فاصله کمی از بدنه سد ساخته شده است؛ که قطر تونل تخلیه شماره یک ۱۴ متر و و تونل شماره دو ۱۲٫۶ متر می‌باشد و هر یک از آنها قادر به تخلیه ۳۰۰۰ متر مکعب آب در ثانیه است. همچنین دو تونل آبگیر اصلی در ضلع غربی دریاچه ایجاد شده که هر یک به انشعاباتی با قطر کمتر تقسیم گردیده که توسط آنها آب پشت دریاچه به توربینها می‌رسد. حداکثر آب خروجی هریک از تونلهای آبگیری اصلی برابر با ۲۴۰ متر مکعب در ثانیه است. در وسط بدنه سد در ارتفاع ۲۲۲٫۷ متری از سطح دریا سه دریچه آبیاری مخروطی شکل بمنظور آبیاری زمین‌های کشاورزی و نیز کنترل سیلابها وجود دارد. حداکثر خروجی هر یک از این دریچه‌های آبیاری ۶۰ متر مکعب در ثانیه است. تعداد ۸ واحد ژنراتور هریک به قدرت ۶۵ مگاوات در نیروگاه سد دز وجود دارد و بدین ترتیب ظرفیت تمامی نیروگاه مجموعاً ۵۲۰ مگاوات است. کلید خانه که در ارتفاع ۵۷۷٫۵ متری از سطح دریا واقع شده است شامل کلیدهای قدرت از نوع روغنی - گازی و کلیدهای هوائی شمش‌های اصلی و فرعی و دیگر تجهیزات لازم برای ولتاژ ۲۳۰ کیلو ولت است. اتاق کنترل سد دز در ضلع غربی دره نزدیک به بدنه سد در ارتفاع ۲۲۵ متری از سطح دریا قرار دارد. مجموع طول جاده‌های تونلی منتهی به اتاق فرمان و نیروگاه ۶٫۵ کیلومتر است.

بازدید از سد دز[ویرایش]

سد دز مانند اکثر نقاط شرقی خوزستان بجز تابستان همه ی فصلها و بویژه بهار برای سفر و بازدید از این نقطه مناسب است. برای بازدید از این سد و دریاچه آن بهتر است در تعطیلات نوروز مراجعه کنید. و مطمئن هستم که هم خودتان لذت میبرید و هم اینکه اگر کودک ،نوجوان و یا دانشجویی بهمراه دارید این بازدید قطعا یک بازدید علمی بسیار مهیج و درس آموز برای آنها خواهد بود. برای رفتن به سد دز از اندیمشک باید به جاده کمربندی اندیمشک وارد شده و بعد از وارد شدن‌ به جاده سد ، تابلوهای نیروگاه دز را دنبال کنید. در بدو ورود به منطقه نگهبانی کارت اتومبیل شما را ثبت کرده و مبلغ کمی را بعنوان ورودی از شما دریافت میکند(حدود هزار تومان)، پس از ورود به منطقه نیروگاه و حدود نیم ساعت رانندگی در جاده ای هیجان انگیز با دره ها ی زیبا و گلها و گیاهان کوهی و لاله های سرخ به تونل هایی میرسید که باید از آنها گذر کرد و کمی بعد به نقطه ای می رسید که نگهبانان شما را برای پارک کردن اتومبیلتان راهنمایی می کنند. و اینجا در واقع بام و یا تاج سد دز است

از اتومبیلتان پیاده شوید 10 قدم جلوتر بر روی تاج سد قرار میگیرید، با منظره ای از دریاچه پشت سد مواجه خواهید شد و وقتی پشت و جلوی سد را مقایسه می کنید به عمق ترسناک دریاچه پشت سد پی میبریدچنانچه کمی به آب نگاه کنید ماهی های غول پیکری را نیز در آب خواهید دید که بدنبال غذا هستند.

در نهایت چنانچه به این منطقه سفر کردید نقاط دیدنی بسیار زیبای دیگری نیز مانند دیدگاه های شماره یک‌ و دو ، کلیسا سانتاباربارا، دریاچه دز ، تفرجگاه قدیمی پلاژ سد دز ، قلعه اندمشن ، دره تنگوان ، کول سیاه در پایین دست سد ، منطقه حفاظت شده ی چهل پا همراه با گله های بسیار زیبای کل و بز و اهو و .. .. در فاصله ی نه چندان دوری از این سد عظیم وجود دارد

شرکت‌های سازنده و هزینه[ویرایش]

شرکت انتریوهایدرو راه‌اندازی واحدها را به عهده داشت و شرکت آمریکایی موریسون نادسن پیمانکار مرحله احداث کمپ تأمین آب مصرفی و آشامیدنی ایجاد تونل انحرافی و جاده تونلی و غیره بوده است شرکت ایتالیایی امپرزیت – جیرولا – لودی جیانی پیمانکار مرحله ساختمان بدنه سد و نیروگاه و تونلهای سر ریز و کلید خانه و تکمیل تونل جاده‌ای و غیره بوده است. مخارج کل جهت اجرای این پرژه با در نظر گرفتن خطوط انتقال ۲۳۰ کیلو ولتی بالغ بر پنج میلیارد و پانصد میلیون ریال (معادل ۷۳٫۵ میلیون دلار) برآورد شده است از این مقدار مبلغ چهل میلیارد ونهصد میلیون ریال (۶۵ میلیون دلار) مربوط به هزینه‌های سد نیروگاه و دستگاه‌های آن و مابقی یعنی ششصد و چهل میلیون ریال (۸۵۰۰۰۰۰ دلار) مربوط به خطوط و ایستگاه‌های انتقال در مراحل ابتدایی بهره‌برداری از نیروگاه بوده است.

مشخصات سد دز[ویرایش]

نوع سد بتونی دو قوسی ارتفاع سد ۲۰۳ متر ارتفاع سد از سطح دریا ۳۵۴ متر ارتفاع پی سد از سطح دریا ۱۵۱ متر طول تاج سد ۲۱۲ متر ضخامت بدنه سد از پائین ۲۷ متر ضخامت بدنه سد در بالا ۴٫۵ متر ارتفاع دریچه‌ها در بدنه سد ۷۱ متر ارتفاع دریچه‌ها از سطح دریا ۲۲۲ متر حفاری انجام شده ۶۷۰۰۰۰ متر مکعب بتون مصرف شده در ساختمان سد ۴۸۰۰۰۰ متر مکعب بتون مصرف شده در عملیات ۱۲۵۰۰۰ متر مکعب

سایر قسمتها شروع بتون ریزی مهر ماه ۱۳۴۰ پایان بتون ریزی آذر ماه ۱۳۴۱ آغاز بهره‌برداری اسفند ماه ۱۳۴۱ حداکثر ارتفاع سطح دریا ۳۵۲ متر از سطح دریا حداکثر ارتفاع سطح قابل مهار ۳۵۰ متر از سطح دریا حداقل ارتفاع سطح مؤثر در تولید ۲۹۰ متر از سطح دریا حوزه آبگیری رودخانه دز ۲۲۵۰۰۰ کیلو متر مربع حوزه آبگیری سد ۱۷۰۰۰ کیلومتر مربع اراضی آب خور سد ۱۲۵۰۰۰ هکتار

مشخصات نیروگاه

۱- مشخصات توربین:

  • نوع توربین: فرانسیس عمودی ساخت کارخانه هیتاچی ژاپن
  • سرعت چرخش توربین: ۲۵۰ دور در دقیقه
  • وزن رنر با شافت: ۴۲ تن
  • حداکثر قطر رنر: ۳۱۷۵ میلیمتر
  • تعداد پره‌های رنر: ۱۷ عدد
  • جنس رنر: فولاد ۴۶ – sc در قسمتهایی کوتینگ stainless steel

۲- مشخصات ژنراتورها

  • تعداد: هشت عدد
  • ساخت: زیمنس آلمان
  • توان هر یک: ۶۵ مگا وات
  • ولتاژ خروجی هر یک: ۱۳٫۸ کیلو ولت – سه فاز – ۵۰ سیکل در ثانیه

۳- مشخصات ترانسفورمرها

  • هشت دستگاه ترانسفورمر افزاینده سه فاز
  • ظرفیت هر کدام: ۸۴۰۰۰ کیلو ولت آمپر
  • نسبت تبدیل ترانسفورمر: ۱۳٫۸ به ۲۳۰ کیلو ولت است.

نشان اهدایی به سازندگان سد[ویرایش]

نشان برنز سد محمدرضا شاه پهلوی (دز)

نشان سد محمدرضا شاه پهلوی (دز) در دوره پادشاهی محمدرضا پهلوی و به منظور گرامیداشت کسانی که در راه ساخت سد بزرگ دز فعالیت کرده بودند ایجاد گردید. محمدرضا پهلوی این نشان‌ها را (با قطر ۶ سانتی‌متر و ضخامت ۲ میلی‌متر) تهیه نمود. این نشان‌ها به مدیران ارشد که عموماً آمریکایی و ایتالیایی بودند، به مدیران میانی و همین‌طور مدیران عملیاتی اهدا شد.

نمونه کارت شناسایی کارکنان و کارگران[ویرایش]

شناسنامه کاری به نام نورخدا نیازی از کارکنان سد دز و شرکت مربوطه

شناسنامه اطلاعاتی مهندسین سد دز در شرکت مربوطه

نگارخانه[ویرایش]

قبل از شروع ساخت[ویرایش]

در حال ساخت[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «تماس با ما». پورتال سد و نیروگاه دز. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۰۴-۱۵. 
  2. «سد دز اندیمشک»(فارسی)‎. وبگاه استانداری خوزستان.