مریانج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مَریانج
Mountain Alvand.jpg
کشور  ایران
استان همدان
شهرستان همدان
بخش مرکزی
نام(های) دیگر مَریانَه، مَرگانَه
نام(های) قدیمی مَرگانَه
سال شهرشدن ۱۳۴۲
مردم
جمعیت ۱۱۷۶۲ نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت ۴۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۷۸ متر
میانگین دمای سالانه ۱۵/۳۷ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۴۳ روز در سال
اطلاعات شهری
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی حمیدرضا حاجی بابایی
شهردار محسن معصومعلی زاده
تأسیس شهرداری ۱۳۴۲
ره‌آورد سیر، نان محلی، حلیم مریانج
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱-۳۴۲۶
وبگاه شهرداری مریانج
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۱۸
مریانج، قطب مذهبی همدان
پانویس مریانج شهری به قدمت تاریخ

مَریانَج یکی از شهرهای استان همدان و یکی از شهرهای تابع شهرستان همدان است که در ۵ کیلومتری غرب شهر همدان و در ابتدای جاده همدان - کرمانشاه قرار دارد . مریانج در دامنه‌های کوه الوند واقع است و دروازهٔ ورودی دره امامزاده کوه (دره ماوشان) می باشد که در مدخل روستاهای سولان، توئیجین، موئیجبن و برفجین (وفرجین) قراردارد. لهجه مردم این شهر مَرگانِه‌ای یا مَریانِه ای نام دارد که نزدیکی‌هایی با گویش‌ لری جنوب استان همدان دارد. مریانجی ها بین مردم استان همدان به دین داری و تعصبات مذهبی شهرت دارند به همین دلیل مریانج را قطب مذهبی همدان می دانند.

آشنایی با شهر مریانج[ویرایش]

ویژگی های جغرافیایی[ویرایش]

موقعیت[ویرایش]

شهر مریانج در 5 کیلومتری غرب شهر همدان و در عرض جغرافیایی 45، 49، 34 و طول جغرافیایی 30، 27، 48 قرار گرفته است. در تقسیمات کشوری یکی از شهر های شهرستان همدان میباشد که در مدخل روستاهای سولان، توئیجین، موئیجین و برفجین قرار دارد.

حدود[ویرایش]

مریانج از شرق به همدان، از غرب به عراضی پادگان نظامی شهید قهرمان، از جنوب به بخش هایی از دامنه سلسله ارتفاعات کوهستان الوند و دره ماوشان(امام زاده کوه) و از شمال به روستاهای ینگجه (انصار الامام)، یکن آباد و شهر بهار محدود است. در تقسیمات کشوری، یکی از دهستان های شهرستان همدان به نام الوند کوه غربی به مرکزیت شهر مریانج است که روستاهای سولان، توئیجین، موئیجین، برفجین، انصارالامام، یِکن آباد، اوزانا، حیدره پشت شهر و چشمه قصابان را در بر می گیرد.

وسعت و ناهمواری[ویرایش]

مریانج با وسعتی در حدود 36 کیلومتر مربع دشتی است نسبتا کوچک که در پهنه دامنه شمالی الوند واقع شده و رونق اقتصاد کشاورزی آن وابسته به رودخانه ها و جویبار هایی است که از دامنه های الوند سرچشمه می گیرد.

مهمترین آنها رودخانه برفین ( ماوشان / قوری جای یا قرو چای) است که از دامنه های شمالی الوند سرچشمه میگیرد.

زمین های مریانج از نظر زمین شناسی بر روی ورقه تویسرکان قرار دارد که متعلق به دوره هولوسن از دوران کواترنر و سنوزوئیک است. اجزای سازنده اراضی محدوده مریانج دربر گیرنده شن، ریگ، ماسه و سیلیس است.

بر اساس نقشه 1:100000 سازمان زمین شناسی کشور هیچ گسل فعالی که موجب زلزله شود در اطراف شهر مریانج وجود ندارد.

آب و هوا[ویرایش]

حداکثر مطلق درجه حرارت هوا در این شهر 8/36، و حداقل مطلق آن 6/29- و متوسط حرارت آن 6/9 درجه سانتی گراد است. گرمترین ماه های سال با حداکثر درمای 35 درجه سانتی گراد تیر و مرداد است و سردترین ماه های سال با میانگین 4/25- درجه سانتی گراد دی و بهمن است.

میزان سالانه بارندگی بیش از 300 میلی لیتر است؛ به طوری که در فروردین ماه حداکثر 95 میلی لیتر، در اردیبهشت 82 میلی لیتر در خرداد 81 میلی لیتر و در بقیه ماه های سال به تناسب متغیر است. روز های یخبندان در مریانج به طور میانگین 143 روز میباشد.

جمعیت[ویرایش]

اولین آمار ثبت شده در خصوص جمعیت مریانج، به سال 1329 برمی گردد. درسال قصبه ی مریانج بالغ بر 4555 نفر جمعیت داشته و به لحاظ تقسیمات سیاسی به استان کردستان تعلق داشته است. در اولین سرشماری نفوس و مسکن (سال 1335) جمعیت این شهر به 4846 نفر افزایش یافت که به نظر می رسد در طول این 6 سال 6.4 درصد رشد داشته است. محل جغرافیایی مریانج به لحاظ تقسیمات سیاسی از محدوده استان کردستان، خارج و به محدوده سیاسی استان کرمانشاه ملحق گردیده و سرانجام در سال 1345 در محدوده سیاسی استان همدان قرار گرفت. جمعیت شهر مریانج به ترتیب در سرشماری های عمومی نفوس و مسکن سال 1345 - 1355 - 1365 - 1375 - 1385 و 1390 به ترتیب 5148 - 5794 - 8242 - 9523 - 9529 و 10207 نفر رسید. در حال حاظر جمعیت شهر مریانج بر اساس آخرین سرشماری سال 1395 بالغ بر 11762 نفر میباشد.

اقتصاد و معیشت[ویرایش]

اقتصاد شهر مریانج از دیرباز بر کشاورزی و دامداری استوار بوده و در فرهنگ نامه دهخدا این چنین توصیف شده است؛ «مریانج . [ م َرْ ن َ ] (اِخ ) (مریایه ) قصبه ای است از دهستان چهار بلوک بخش سیمینه رود شهرستان همدان ، در 6 هزارگزی غرب همدان کنار راه همدان به کرمانشاه، در منطقه ٔ کوهستانی سردسیر واقع و دارای 4555 تن سکنه است. آبش از قنات و رودخانه ٔوفرجین ، محصولش غلات، حبوبات، لبنیات، صیفی، میوه جات و شغل مردمش زراعت و گله داری و صنایع دستی زنان قالیچه و جاجیم بافی است. متجاوز از 200 باب دکان در این قصبه وجود دارد.» (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 5).

علاوه بر کشاورزی و دامداری و باغداری در دهه های اخیر استغال به اموری مثل حمل و نقل، مرغداری، صنایع چوب و مشاغل اداری، نظامی و امور خدماتی رواج یافته است. عمده محصولات کشاورزی در این منطقه سیر و سیب زمینی می باشد.

پیشینه و تاریخ مریانج[ویرایش]

مریانج از میان شهرهای مجاور همدان کمترین مهاجر را پذیرفته‌است. مردمان آن عموماً از طریق کشاورزی، دامداری، مبل سازی و صنایع چوبی و کامیون داری و… امرار معاش می‌نمایند. وجه تسمیه آن دقیقاً مشخص نیست بعضاً مبتنی بر حدس و استنباط‌های شخصی است اما اهالی به آن مرگانه و همدانی‌ها مریانه می‌گویند و در نقشه‌ها و مکاتبات اداری به صورت معرب مریانج استعمال می‌شود. دکتر اذکایی در کتاب مادستان (همدان نامه) بر این باور است که مرگانه از دو جز مرگ + آنه تشکیل شده و مرگ یا مرغ بمعنی چمن می‌باشد و در مجموع یعنی محلی که در آنجا چمن فراوان است.[۱]

اگر چه در منابع تاریخی نام و نشان چندانی از مریانج به وضوح دیده نمی‌شود اما وجود شرایط مساعد زیست‌محیطی، آب فراوان، خاک‌های رسوبی حاصلخیز، وجود رودخانه و جویبارهای جاری از دامنه‌های کوهستان الوند و موقعیت جغرافیایی خاص که آنجا را در مدخل دره برفین امامزاده کوه و مسیر راه ارتباطی هگمتانه به کنگاور قرار می‌داده همواره باعث استقرار گروه‌های یکجانشین در آن منطقه بوده‌است. وجود چند تپه باستانی و کشف اتفاقی گورهای تاریخی در حوالی مریانج نشان از قدمت آن در هزارهای پیش از میلاد دارد، امروزه در دره دوستعلی و دو خواهران چندین سنگ نگاره چوپانی دیده می‌شود که حکایت از مسکون بودن منطقه در عصر سنگ می‌نماید.

به نظر می‌رسد اولین سند مکتوبی که در آن نام و نشانی از مریانج به میان آمده مربوط به دو چکامه‌ای است که ابوالوفای همدانی ادیب و شاعر قرن سوم هجری به زبان عربی در زیبایی‌ها و مناظر خاطره انگیز و اماکن دره ماوشان سروده‌است، ابوالوفای همدانی در ابیاتی از آن چکامه به توصیف و تمجید زیبایی‌های طبیعی مریانج می‌پردازد و می‌گوید:

بسفح مرجانه المحسود و ساکنها روض اریض و ما ثم موار و شعب قروذ فیه کل مونقه و فیه للهوا اشجار و انهار

یعنی این که در دامنه مریانه که بر آرمندگانش رشک برند گلزاری نظر گیر و آب زاری هموار است و دره قروه که در آن هر چیز دلپسندی است و در ختان و جویباری فرح‌انگیز در آنجاست.

لهجه[ویرایش]

چگونگی سخن گفتن اهالی مریانج باز ماندهٔ و تغییر یافته گویش لری بوده و ورود واژه‌های عربی، آذری و اروپایی به اصالت آن آسیب رسانیده‌است. اما گویش مرگانه‌ای در بین لر زبانان همدان و اطراف آن مانند دره مرادبیگ،[۲] علی‌آباد، ینگجه، سولان، برفین، حصار، دیزج و… منحصر می‌باشد و از این حیث نسبت به آن‌ها دارای استقلال است.

طبق مقایسه‌های انجام شده می‌توان گفت که از لحاظ آوایی و لهجه به لری می‌ماند و شاید اصالتاً لری بوده که در اثر مقتضیات زمان و مکان تغییراتی یافته‌است. گویش لری مرگانه‌ای همچنین بیشترین تشابه را در بین فارسی زبانان استان همدان با نهاوندی ملایری و تویسرکانی و کمترین تشابه را با همدانی دارد.

در مریانج هنوز بسیاری از واژه‌ها به صورت قدیمی خود استعمال می‌شوند. مانند به کار بردن فتحه (اَ کشیده) در مورد کلماتی که به «های» ملفوظ و غیر ملفوظ ختم می‌شوند و همچنین حذف علامت مفعولی «را» و قرار دادن واکه «دَ» به جای آن از ویژگی‌های بارز گویش مرگانه‌ای می‌باشد؛ و در مورد جملاتی که دارای حرف ربط «هم» بوده نیز به همان صورت عمل می‌شود. مانند:

  • خانهَ دَ ساختم خستهَ دَ شدم. خانه را ساختم و خسته هم شدم.
  • شیشهَ‌دَ اشکست. شیشه هم شکست.
  • در مواردی که اسم «نکره» باشد حرف «یَ» قبل از «دَ» َ قرار می‌گیرد. مانند: پسرهَ یَ دَ به خدا اِسپردم.
  • در واژه‌هایی که دارای واکه «اْ» هستند با آواگروه «اِو» تلفظ می‌شوند. مانند: اولاد، گوجه، موز، برو،
  • موارد مذکور و غیره نوعی غلیظ ادا کردن را در گویش مریانجی‌ها باعث شده‌است که گویشوران آن را از دیگران متمایز می‌نماید.

افراد سرشناس اهل مریانج[ویرایش]

  • سردار شهید حبیب الله مظاهری (فرمانده گردان مسلم ابن عقیل لشگر 27 محمد رسول الله)
  • حمیدرضا حاجی بابایی (نماینده مردم همدان در مجلس شورای اسلامی در ادوار پنجم، ششم، هفتم، هشتم و دهم و وزیر آموزش و پرورش در دولت نهم.

پانویس[ویرایش]

  1. این واژه در مرغزار به معنی چمن‌زار و معرب آن مرج در واژهٔ مرج‌راهط و مروج الذهب مشاهده می‌شود.
  2. که در دل خود همان چشمه فرشته معروف را جای داده‌است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • عبدالله قادری، نگاهی به تاریخ و فرهنگ مریانج، چاپ اول، انتشارات برکت کوثر، ۱۳۹۵ ه ش
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
  • صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات ایران ج ۱، امیر کبیر، ۱۳۵۵
  • صمیمی، حمید رضا، عکاس شهرهای ایران، سایت مریانج، ۱۳۹۱خ.
  • بهار، محمد تقی، سبک‌شناسی ج۱، امیرکبیر، ۱۳۶۹
  • گروسین، هادی، زیستگاه‌های دره الوند، فردوسی، ۱۳۸۳
  • رضایی باغ بیدی، حسن، تفاوت‌های آوایی فارسی معیار و فارسی ملایری، فصلنامه فرهنگ همدان ش۷، ۱۳۷۵
  • ولایی، هما، مقایسه دو لهجه همدانی و تویسرکانی، فصلنامه فرهنگ همدان ش۲۵، ۱۳۸۰
  • ظفری، ولی‌الله، مختصات آوایی گویش نهاوندی، فصلنامه فرهنگان نهاوند ش۳، ۱۳۷۹
  • اذکایی، پرویز، همدان نامه بیست گفتار دربارهٔ مادستان، مادستان، ۱۳۸۰
  • جهانپور، علی، دره ماوشان الوند، فصلنامه فرهنگ همدان ش۷، ۱۳۷۵

پیوند به بیرون[ویرایش]