خراطی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Woodturning Indonesia.jpg

خراطی شیوه‌ای از تولید محصولات چوبی است که طی آن و توسط ابزار و وسایل مختلف و عمدتاً به وسیلهٔ دستگاه خراطی اشیایی نظیر قلیان، گهواره، پایهٔ آباژور،پایه میز،دسته کتری،دسته مغار،دسته پیچ گوشتی،بافور،شمعدان و ظروف مختلف ساخته و پرداخته می‌شود.در ایران بهترین استاد خراطی استاد امین خانی متولد شهر صحنه استان کرمانشاه می باشد .کارهای استاد خانی در نمایشگاههای بین الملی و حراج های جهانی با قیمت بیشتر از صد میلیون پوند به فروش رفته است[۱] خراطی ساختن اشیا از چوب است که سابقه‌ای بسیار طولانی دارد. بقایای نقش برجسته‌های کاخ داریوش در تخت جمشید نشان می‌دهد که تخت و چهارپایه و عودسوز آن به شیوهٔ خراطی تهیه شده‌است. شاردن جهانگرد فرانسوی نیز تحت تأثیر مهارت خراطان ایران قرار گرفته و سخن گفته‌است. حرفه خراطی از هنرهای مکانیکی است که ایرانیان توانسته‌اند از آن به خوبی بهره‌برداری کنند.[۲]

خراطی چوب یکی از صنایع دستی سنتی ایران است که از زمان‌های قدیم در این مرز و بوم رواج داشته و به‌طور معمول در مناطقی از کشور که چوب در آنجا بیشتر یافت می‌شود رایج است. در هنر خراطی اشیاء به صورت متقارن ساخته می‌شود اغلب از چوبهای نرم و اندکی مرطوب برای این کار استفاده می‌کنند. هنر خراطی از تراش و شکل بخشیدن به چوب در اثر حرکت دورانی دستگاه خراطی حاصل می‌شود. سابق بر این دستگاه خراطی مشتمل بر چند ابزار دستی بود که از چوب ساخته و پرداخته می‌شد در حال حاضر این دستگاه علاوه بر تغییر شکل ظاهریش ازدو بازوی فلزی تشکیل شده‌است که با قرار گرفتن و محکم شدن حجم چوبی میان آنها، وبا چرخش چوب حول یک محور کار و با استفاده از میله‌های فلزی (مغار) هر کدام درایجاد فرو رفتگی یا خراشیدگی خاصی استفاده می‌شوند (بر حجم چوبی، شکل مورد نظر را ایجاد می‌نمایند.[۲]

در خراطی چوب از دستگاه تراش افقی نسبت به تراش چوب استفاده می‌کنند. از جمله این آثار که سابقهٔ تاریخی دارد، می‌توان به‌ حجاری‌های تخت جمشید نقوشی از تخت و چهارپایه‌ سلطنتی و عودسوز را می‌توان نام برد. در هنر خراطی هرچه چوب فشرده‌تر و محکم‌تر باشدمی توان به کارهای ظریف تر پرداخت و همچنین دوام آن بیشتر می‌شود. یک نمونه‌ از انواع چوب خراطی می‌توان به چوب سپیدار اشاره کرد. وسیله کاران‌ها درقدیم چهارچوبی بود که رکاب داشت که سروته چوب را به دهانه ان محکم کرده و توسط کمانی چوب با حرکت دورانی حول محور خود می‌چرخد. امروزه این دستگاه برقی شده وکار خراطان تاحدودی راحت شده، نوع دیگر ابزار (مغار) است که ‌سر آن شبیه ناخن می‌باشد. مغار به چوبی که حول محور خود می‌چرخد، فشار وارد نموده تا شکل مورد نظر را خراطی کند.[۳][۴] خراطی دارای مغار های مخصوص به خود می باشد که بسیار نفیس و گران قیمت هستند از جمله مغار گلویی،مغار شفره،سر نیزه،الماسه،تخت بزرگ،تخت کوچک،قاشقی و.... می باشد امروزه خراطی کاری پر هزینه است زیرا قیمت چوب از طرفی و قیمت ابزار آلات صنعتی از سویی دیگر باعث افزایش هزینه ها و کم بود مشتری شده است.

منابع[ویرایش]

  1. «خراطی». ۱۱/۶/۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۶-۱۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «خراطی». سایت رسمی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان. ۱۱/۶/۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۶-۱۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  3. سیدابوالقاسم، سیدصدر (صفحه‌ی130،143). دائرةالمعارف هنرهای صنایع دستی. سیمای دانش. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  4. «خراطی به شکل سری فیبوناچی».