استان حکاری
استان حکاری
Hakkâri ili، Parêzgeha Colemêrg | |
|---|---|
 درهٔ بهشت و جهنم، شهرستان یوکسک‌اوا | |
 موقعیت استان حکاری در ترکیه | |
 شهرستان‌های استان حکاری | |
| مختصات: ۳۷°۲۷′۵۸″ شمالی ۴۴°۰۳′۵۲″ شرقی / ۳۷٫۴۶۶۱۱°شمالی ۴۴٫۰۶۴۴۴°شرقی | |
| کشور |  ترکیه |
| ناحیه | آناتولی شرقی |
| مرکز | حکاری |
| حکومت | |
| • فرماندار | Ali Çelik[۱] |
| مساحت | |
| • کل | ۷٬۰۹۵ کیلومتر مربع (۲۷۳۹ مایل مربع) |
| جمعیت (2023)[۳] | |
| • کل | ۲۸۷٬۶۲۵ |
| • تراکم | ۴۱/کیلومتر مربع (۱۰۰/مایل مربع) |
| کد منطقه | 0438 |
| وبگاه | www |
استان حَکّاری (ترکی استانبولی: Hakkâri ili، کردی: Parêzgeha Colemêrg) استانی در جنوب‌شرقی ترکیه و در ناحیه آناتولی شرقی است. مرکز آن شهر حکاری می‌باشد. این استان از شمال با استان وان، از غرب با استان شرناق، از شرق با آذربایجان غربی (ایران) و از جنوب با اقلیم کردستان عراق هم‌مرز است. مساحت استان ۷٬۰۹۵ کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال ۲۰۲۳ بالغ بر ۲۸۷٬۶۲۵ نفر بوده است.[۳]
استان حکاری بخشی از کردستان ترکیه به‌شمار می‌رود و اکثریت جمعیت آن را کردها تشکیل می‌دهند.[۴][۵] این منطقه به‌دلیل موقعیت کوهستانی و سخت‌گذر خود، در طول تاریخ میزبان اقوام و مذاهب گوناگونی از جمله آشوریان مسیحی بوده است. استان حکاری کانونی برای ملی‌گرایی کردی و یکی از نقاط داغ درگیری میان دولت ترکیه و پ.ک.ک محسوب می‌شود.[۶][۷]
واژه‌شناسی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]نام «حَکّاری» از واژهٔ سریانی «ܚܟܪܝ» (Ḥakkārī) گرفته شده که به منطقهٔ کوهستانی سکونت آشوریان اشاره دارد. در زبان کردی به این استان «جوله‌مرگ» (Colemêrg) گفته می‌شود.
جغرافیا
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]استان حکاری سرزمینی به‌شدت کوهستانی با دره‌های عمیق و رودهای خروشان است. بیشترین مساحت آن را ارتفاعات بالای ۳۰۰۰ متر تشکیل می‌دهد. کوه جیلو با ۴۱۶۸ متر ارتفاع، دومین قلهٔ بلند ترکیه، در این استان واقع شده است. دیگر قله‌های مرتفع عبارت‌اند از سات (Sat) و موره (Mor). رود زاب بزرگ از این استان سرچشمه می‌گیرد و به‌سوی عراق جریان می‌یابد.
آب‌وهوای استان حکاری قاره‌ای کوهستانی با زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل است. به‌دلیل ناهمواری‌های فراوان، زمین‌های هموار قابل کشاورزی بسیار محدودند و تنها در دشت یوکسک‌اوا (گوَر) کشاورزی رونق دارد.
دومین ناحیهٔ مرتفع کشور، کوه‌های جیلو، در محدودهٔ استان حکاری جای دارد. مناطق جنوبی استان یعنی چوکورجه و شمدینان نسبت به شمال ارتفاع کمتری دارند.
تاریخ
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]دوران باستان و میانه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]نخستین ساکنان شناخته‌شدهٔ منطقه، هوری‌ها و سپس اورارتوها بودند. پس از فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی، منطقه به‌تصرف اعراب درآمد و بعدها سلجوقیان بر آن مسلط شدند. در سدهٔ دهم هجری (شانزدهم میلادی)، این ناحیه به قلمرو امپراتوری عثمانی پیوست.
امارت حکاری و دوران عثمانی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]از سدهٔ شانزدهم تا میانهٔ سدهٔ نوزدهم، این منطقه به‌عنوان امارت حکاری به‌طور نیمه‌خودمختار توسط امرای کرد اداره می‌شد.[۸] هم‌زمان، حکاری مرکز دینی کلیسای مشرق و پاتریارک‌نشین آن در روستای قودشانس (کوناک امروزی) بود که محل اقامت مارشیمون، رهبر آشوریان نسطوری، تا سال ۱۹۱۸ به‌شمار می‌رفت.[۹]
در دههٔ ۱۸۴۰، بدرخان بیگ، امیر بوتان، با همراهی نورالله بیگ، امیر حکاری، دو بار به جوامع آشوری حکاری حمله کرد و کشتارهای گسترده‌ای به راه انداخت. فشار قدرت‌های غربی، عثمانی‌ها را به مداخله واداشت و بدرخان بیگ در ۱۸۴۷ به کرت تبعید شد.[۱۰] با اجرای اصلاحات تنظیمات، حکومت مرکزی به‌تدریج اختیارات امرای محلی را محدود کرد و این منطقه به‌صورت سنجاق حکاری در ولایت وان سازمان یافت (جز در سال‌های ۱۸۸۸–۱۸۸۰ که به ولایت ارتقا یافت).[۹]
نسل‌کشی آشوریان و مهاجرت اجباری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]با آغاز جنگ جهانی اول، آشوریان حکاری به رهبری مارشیمون نوزدهم بنیامین در آوریل ۱۹۱۵ علیه عثمانی اعلان جنگ کردند. در پی آن، قبایل کرد متحد عثمانی به روستاهای آشوری و ارمنی در شمال حکاری یورش بردند و شمار زیادی را قتل‌عام کردند. بازماندگان به رهبری مارشیمون، زمستان ۱۹۱۵–۱۹۱۶ را با پای پیاده از کوهستان‌های حکاری به ارومیه گریختند؛ هزاران تن در این مسیر از سرما و گرسنگی جان باختند.[۱۱] پس از استقرار جمهوری ترکیه، آخرین گروه‌های مسیحی نیز در ۱۹۲۴ از منطقه اخراج شدند.[۱۲]
دورهٔ جمهوری ترکیه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]در چارچوب سیاست ترک‌سازی، حکاری از سال ۱۹۲۸ تا ۱۹۵۲ تحت ادارهٔ بازرسی کل (اموم مفتشلیک) قرار داشت و ورود اتباع خارجی به آن تا ۱۹۶۵ ممنوع بود.[۱۳] میان سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۲، این استان جزو منطقهٔ اوهال (OHAL) بود و یک «فرماندار ارشد» با اختیارات گسترده از جمله جابه‌جایی اجباری روستاییان بر آن حکومت می‌کرد.[۱۴] این استان از دههٔ ۱۹۹۰ تاکنون یکی از کانون‌های اصلی درگیری ترکیه و پ‌ک‌ک بوده و شاهد درگیری‌های مسلحانهٔ متعددی بوده است.
جمعیت‌شناسی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]اکثریت قاطع جمعیت استان را کردها تشکیل می‌دهند که عمدتاً پیرو مذهب شافعی از اسلام سنی هستند و طریقت نقشبندیه در منطقهٔ شمدینان نفوذ زیادی دارد.[۱۵] جامعهٔ ایلی در استان بسیار پررنگ است و طوایفی همچون دوسکی، ارتوشی، گردی، هرکی، جیرکی و پین‌یانی در آن سکونت دارند.[۱۶]
پیش از نسل‌کشی آشوریان در ۱۹۱۵، مسیحیان آشوری با طوایفی مانند جیلو، دز، باز، تخوما، تال و طُیاری بخش قابل توجهی از جمعیت را تشکیل می‌دادند.[۱۷] مناسبات آنان با کردها ترکیبی از همزیستی و تنش توصیف شده است.[۹]
تا پیش از مهاجرت یهودیان به اسرائیل در ۱۹۴۸، اقلیت کوچکی از یهودیان نیز در حکاری زندگی می‌کردند.[۱۸]
زبان
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]بر اساس سرشماری‌های انجام‌شده، زبان نخست اکثریت مردم همواره کردی بوده است. برای نمونه، در سرشماری ۱۹۶۵ میلادی، ۷۲٬۳۶۵ نفر (حدود ۸۶٪) کردی را زبان مادری خود اعلام کردند و ۱۰٬۳۵۷ نفر (حدود ۱۲٪) ترکی سخن می‌گفتند.[۱۹] در دههٔ ۱۹۸۰، در مناطق روستایی تنها کردی و در شهرها به‌دلیل حضور مأموران دولتی، ترکی نیز رایج بود.[۲۰]
جدول تاریخی جمعیت
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اقتصاد
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]اقتصاد استان حکاری عمدتاً مبتنی بر دامداری عشایری و کشاورزی محدود در دشت یوکسک‌اوا است. در گذشته، معادن سرب دولتی در منطقه فعال بودند و محصول آن برای ساخت گلوله به‌کار می‌رفت.[۲۱] تجارت مرزی با عراق و ایران نیز از دیگر منابع درآمد ساکنان است. گردشگری کوهستانی و طبیعت‌گردی به‌تدریج در حال رشد می‌باشد.
تقسیمات کشوری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]استان حکاری به ۵ شهرستان تقسیم شده است:
- شهرستان چوکورجه
- شهرستان دره‌جیک (از ۲۰۱۸)
- شهرستان حکاری (مرکز)
- شهرستان شمدینان
- شهرستان یوکسک‌اوا
جاذبه‌های گردشگری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- پارک ملی کوه‌های جیلو-سات: شامل یخچال‌های طبیعی، دریاچه‌های کوهستانی و قله‌های مرتفع.
- درهٔ بهشت و جهنم (Cennet Cehennem Vadisi) در یوکسک‌اوا.
- رود زاب بزرگ و دره‌های اطراف آن.
- صومعه‌های تاریخی آشوری از جمله قودشانس (کوناک).
- قلعه‌ها و پل‌های تاریخی از دورهٔ امارت حکاری.
افراد سرشناس
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- احمد خانی (Ehmedê Xanî): شاعر و عارف کرد (۱۶۵۰–۱۷۰۷) که در بایزید زاده شد اما از مفاخر فرهنگی منطقهٔ حکاری به‌شمار می‌رود.
- علی حریری (Ali Hariri): از نخستین شاعران ادبیات کردی (سدهٔ یازدهم میلادی) که در منطقهٔ حکاری می‌زیست.
- شیخ عبیدالله نهری: رهبر قیام کردها علیه عثمانی و قاجار در اواخر سدهٔ نوزدهم که مرکز فعالیتش شمدینان بود.
- مارشیمون نوزدهم بنیامین: پاتریارک کلیسای مشرق آشوری که در جریان نسل‌کشی آشوریان رهبری قوم خود را بر عهده داشت.
نگارخانه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
درهٔ بهشت و جهنم، یوکسک‌اوا
دریاچه‌های یخچالی سات
رود زاب بزرگ
درهٔ بهشت و جهنم و کوه‌های حکاری
کوه‌های جیلو
منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ "Yöneticilerimiz". Hakkari Valiliği. Retrieved 22 October 2023.
- ↑ "İl ve İlçe Yüz ölçümleri". General Directorate of Mapping. Retrieved 19 September 2023.
- 1 2 3 "Population Of SRE-1, SRE-2, Provinces and Districts". TÜİK. Retrieved 10 May 2024.
- ↑ Watts, Nicole F. (2010). Activists in Office: Kurdish Politics and Protest in Turkey (Studies in Modernity and National Identity). Seattle: University of Washington Press. p. 167. ISBN 978-0-295-99050-7.
- ↑ Izreʿel, Shlomo; Drory, Rina (1995). Language and Culture in the Near East. BRILL. p. 244. ISBN 9789004104570.
- ↑ Birch, Nicholas (21 May 2010). "PKK's Nihilism Fostering Divisions among Turkey's Kurds". Eurasia.
- ↑ Kissane, Bill (2014). After Civil War: Division, Reconstruction, and Reconciliation in Contemporary Europe. University of Pennsylvania Press. p. 170. ISBN 9780812290301.
- ↑ Sinclair, T. A. (1989). Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I. Pindar Press. p. 340. ISBN 978-0-907132-32-5.
- 1 2 3 Coakley, James F. "Hakkari". Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition. Retrieved 21 November 2020.
- ↑ McDowall 2000, p. 47
- ↑ Stafford 2006, p. 25
- ↑ Nisan 2002, p. 188
- ↑ Jongerden, Joost (2007). The Settlement Issue in Turkey and the Kurds: An Analysis of Spatical Policies, Modernity and War. BRILL. p. 53. ISBN 978-90-04-15557-2.
- ↑ Jongerden, Joost (2007). The Settlement Issue in Turkey and the Kurds. Brill. pp. 141–142. ISBN 978-90-47-42011-8.
- ↑ "124 - Proche-Orient, géopolitique de la crise (premier trimestre 2007) Le Kurdistan irakien". Hérodote (in French). 2007.
- ↑ aşiretler Raporu (in Turkish) (3 ed.). Kaynak Yayınları. 2014. pp. 153–159. ISBN 978-975-343-220-7.
- ↑ Becker, Adam H. (2015). Revival and Awakening: American Evangelical Missionaries in Iran and the Origins of Assyrian Nationalism. University of Chicago Press. p. 47. ISBN 9780226145457.
- ↑ Özgen, Özden (2016). "Hakkari bölgesinde yaşamış dini topluluklar". İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü (in Turkish): 48.
- ↑ Dündar 2000, p. 218
- ↑ Peter Alfred, Andrews; Benninghaus, Rüdiger, eds. (1989). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. p. 212.
- ↑ Prothero, W. G. (1920). Armenia and Kurdistan. London: H.M. Stationery Office. p. 71. Archived from the original on 21 دسامبر 2020. Retrieved 9 اوت 2026.
- Aboona, H (2008), Assyrians, Kurds, and Ottomans: intercommunal relations on the periphery of the Ottoman Empire, Cambria Press, ISBN 978-1-60497-583-3
- Dündar, Fuat (2000), Türkiye nüfus sayımlarında azınlıklar (in Turkish), ISBN 9789758086771
- McDowall, D (2000), A modern history of the Kurds, I.B. Tauris, ISBN 978-1-85043-416-0
- Nisan, M (2002), Minorities in the Middle East: a history of struggle and self-expression, McFarland, ISBN 978-0-7864-1375-1
- Stafford, R (2006), The Tragedy of the Assyrians, Gorgias Press, ISBN 978-1-59333-413-0
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  | ||
| اژه | ||
| دریای سیاه | ||
| آناتولی مرکزی | ||
| آناتولی شرقی | ||
| مرمره | ||
| مدیترانه | ||
| آناتولی جنوب شرق | ||
| سه مرکز اصلی |
|  | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| راه اکباتان به شوش |
| ||||||
| راه اکباتان به سارد |
| ||||||
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانه‌های ملی | |
| سایر | |
