ورشوسازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ورشوسازی (نیز: قلمزنی ورشو)، هنر و صنعت تولید اشیای فلزی با استفاده از آلیاژ ورشو است. حرفه ورشوسازی در دوره قاجار و پهلوی در برخی شهرهای ایران رواج داشته‌است و امروزه نیز کارگاه‌های تولید ورشو به صورت محدود در بروجرد فعال هستند.

جایگاه حرفه ای[ویرایش]

ورشوسازی از صنایع دستی مرتبط با فلزات محسوب می‌شود و با هنر مسگری رابطه و شباهت دارد. بیشتر تفاوت این دو هنر، در جنس ماده اولیه به کار رفته در تولید ظروف است که در مسگری، از فلز مس و در ورشوکاری، از آلیاژ ورشو استفاده می‌شود. از سوی دیگر، این هنر با حرفه‌های دیگری چون سماورسازی و دواتگری نیز ارتباط دارد.

محصولات[ویرایش]

ورشو آلیاژی محکم و براق است. محصولات ورشو را می‌توان به دو دسته کاربردی و هنری تقسیم کرد. هنرمندان ورشوکار عمدتاً این دو دسته را با هم می‌آمیزند و اشیای تولید شده علاوه بر کاربردی بودن، دارای ویژگیهای هنری نیز هستند. محصول اصلی هنری ورشوکاری، قلمزنی بر روی ورشو است که منجر به تولید محصولاتی در قالب سینی یا تابلوی فلزی می‌شود. ورشو فلزی سخت است و حکاکی بر روی آن کار دشواری است. تولیدات کاربردی ورشوسازی، شامل ظروف گوناگون مانند قنددان، دوات، کاسه، قابلمه، آفتابه، گلاب پاش، چایدان و سماور می‌شود.

ورشوسازی در ایران[ویرایش]

قدمت ورشوسازی در ایران به دوره صفویه می‌رسد اما اوج این هنر مربوط به دوره قاجار تا دودمان پهلوی است. ورق فلز ورشو که با نام ژرمن سیلور هم شناخته می‌شود، از آلمان و به ویژه از لهستان وارد می‌شده‌است و به همین جهت، هنرمندان ایرانی، نام ورشو را به این فلز دادند و این حرفه، ورشوسازی نام گرفت که اشاره به شهر ورشو، پایتخت لهستان دارد.[۱] هنرمندانی از اصفهان، بروجرد و دزفول نخستین بار تولید صنایع ورشویی را با مشاهده سماور و سایر محصولات روسی فرا گرفتند. یکی دیگرازاین هنرمندان مرحوم ورشوچی است که پدرش از ورشوسازان روسیه بوده وبه دلیل رونق ورشو درایران به اردبیل نقل مکان کرده وحتی نام ورشوچی رابرگزیده .فرزندایشان به عنوان آخرین هنرمند ورشوسازاردبیل چندسال پیش درگذشت.صنعت ورشو سازی در اواخر دوران قاجار و اوایل دوران پهلوی در ایران به ویژه شهرهای دزفول و بروجرد به اوج خود رسید[۲]

هنر ورشوسازی در بروجرد[ویرایش]

شهر بروجرد، به عنوان مرکز اصلی ورشوسازی و قلمزنی ورشو در ایران شناخته می‌شود و تنها شهری است که هنوز تعدادی کارگاه، موزه و هنرمندان فعال در این زمینه دارد. سابقه ورشوسازی در بروجرد به دوره قاجار می‌رسد که تا آن زمان، مسگری و قلمزنی روی برنج در این شهر رواج بیشتری داشته‌است. با ورود ورق‌های ورشو به ایران و مزایایی که این فلز نسبت به برنج داشت، تولید محصولات ورشوئی در بروجرد گسترش یافت و تعداد زیادی کارگاه ورشوسازی و قلمزنی ورشو در این شهر برپا شد.[۳] خانه تاریخی بیرجندی بروجرد به منظور احداث نخستین موزه ورشو اختصاص یافته‌است.[۲]

هنرمندان سرشناس[ویرایش]

استادکاران ورشوکار در گذشته، زیاد بوده‌اند ولی از بین متاخرین می‌توان به اینها اشاره کرد:[۴]

  • استاد رضا رئوفیان
  • استاد علی میناگر
  • استاد قریب
  • استاد رضا گلدوز
  • استاد محمد باد آور
  • استاد علیرضا شاددل
  • استاد ماشاء الله فرخی
  • استاد ورشوچی دراردبیل

ثبت ملی و بین‌المللی[ویرایش]

هنر قلمزنی روی ورشو بروجرد در سال توسط میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان یک هنر اختصاصی ویژه بروجرد به ثبت ملی رسید.[۵] همچنین پرونده ثبت جهانی شهر بروجرد به عنوان مرکز ورشوسازی به یونسکو ارسال شده‌است.[۶] در تیرماه سال ۱۳۹۱، «مهارت و فن روی ورشو» به شماره ۱۰۶۱ و در اسفند ۱۳۹۶، «قلمزنی روی ورشو در شهر بروجرد» به شماره ۱۵۶۰ در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است. [۷] پرونده ثبت بروجرد به عنوان شهر ملی ورشو در سال ۱۳۹۸ مطرح و به تصویب رسید. [۸] [۹]

مشکلات و چالش‌های ورشوسازی[ویرایش]

از آنجا که ماده خام صنعت ورشوسازی، یعنی آلیاژ ورشو، یک فلز وارداتی است، کم شدن میزان واردات این فلز، یکی از مشکلات توسعه صنعت ورشوسازی محسوب می‌شود.[۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «ورشوسازی بروجرد هنری در بوته فراموشی». ایرنا. ۱۳۹۳/۱۱/۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «ورشو صنعتی نیازمند تحول و احیا». ایرنا. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  3. «سوغات ماندگار بروجرد برای مسافران» (PDF). ایران ایر. ۱۳۹۷/۰۵/۲۷. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  4. «ورشوسازی در بروجرد». سیری در ایران. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  5. «قلم زنی روی ورشو بروجرد ثبت ملی شد». دانا. ۱۳۹۶/۱۲/۱۵. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. «بروجرد به عنوان شهر "ورشو" ثبت می‌شود». ایسنا. ۲۸ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۳۹۷/۰۵/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  7. «نهایی شد، بروجرد شهر ملی ورشو». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان لرستان. ۱۳۹۸/۰۵/۱۸. دریافت‌شده در ۱۳۹۸/۰۶/۰۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  8. «بروجرد به عنوان شهر ملی ورشو انتخاب شد». روزهای بروجرد. ۱۳۹۸/۰۵/۱۵. دریافت‌شده در ۱۳۹۸/۰۶/۰۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  9. «بروجرد شهر ملی «ورشو» شد». خبرگزاری مهر. ۱۳۹۸/۰۴/۳۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  10. «ورشوسازی، هنری فراموش شده». جام جم. ۱۳۹۸/۰۵/۱۴. دریافت‌شده در ۱۳۹۸/۰۵/۱۴. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)