لیگچر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

لیگچر (به انگلیسی: Ligature) واحدی در تایپوگرافی است که از به هم پیوستن دو یا چند نویسه‌وارهٔ جداگانه تشکیل می‌شود و یک گلیف یکتا می‌سازد. اصطلاح لیگچر ریشه در واژهٔ لاتین ligare به معنای التزام دارد.[۱]

لیگچرها در درون قلم‌های رایانه و به صورت گلیف تعریف می‌شوند. برخی قلم‌ها ممکن است هیچ لیگچری تعریف نکنند و برخی دیگر ممکن است از تعداد بسیار زیادی لیگچر استفاده کنند.[۲] برای جلوگیری از متصل‌شدن دو نویسه در رایانه‌ها می‌توان از نویسهٔ U+200C (ZWNJ یا فاصلهٔ مجازی) استفاده کرد. در مقابل نویسهٔ U+200D (ZWJ یا اتصال مجازی) برای مشخص‌کردن لزوم اتصال به کار می‌رود.[۳]

از نگاه استاندارد یونی‌کد لیگچرها معمولاً بخشی از مسائل تایپوگرافیک محسوب می‌شوند و یونی‌کد به آن‌ها وارد نمی‌شود؛ به این معنی که قابلیت نمایش یا عدم نمایش چند حرف با استفاده از لیگچر در دنبالهٔ یونی‌کد آن‌ها تأثیری ندارد. با این وجود یونی‌کد برای برخی از لیگچرهای رایج نویسهٔ جداگانه تعریف کرده‌است؛ برای مثال حروف لاتین fi با کدنقطهٔ U+FB00 مشخص شده‌اند.[۳]

نمونه‌ها[ویرایش]

در بسیاری از قلم‌های فارسی و عربی از کنار هم قرار گرفتن دو نویسهٔ «ل» و «ا»، لیگچر «لا» تشکیل می‌شود؛ همچنین در برخی از قلم‌ها از کنار هم قرار گرفتن «ا-ل-ل-ه» لیگچر «الله» به وجود می‌آید؛ برای «ریال» نیز گاهی لیگچر تعریف شده‌است.

در بعضی از قلم‌های الفبای لاتین کنار هم قرار گرفتن حروف ff می‌تواند باعث ایجاد ظاهری متداخل و ناخوانا شود، برای غلبه بر این مشکل می‌توان به جای کرنینگ از لیگچر استفاده کرد.[۱]

لیگچرها در قلم‌های خوش‌نویسی که حروف در آن‌ها متناسب با حروف کناری به هم می‌چسبند نیز کاربرد گسترده دارند.

لیگچرهای تعریف‌شده در یونی‌کد برای الفبای لاتین[ویرایش]

حالت بدون لیگچر لیگچر یونی‌کد HTML
ſs, ſz , ß U+00DF ß
AE, ae Æ, æ U+00C6, U+00E6 Æ æ
OE, oe Œ, œ U+0152, U+0153 Œ œ
IJ, ij IJ, ij U+0132, U+0133 IJ ij
ue U+1D6B ᵫ
TZ, tz , U+A728, U+A729 Ꜩ ꜩ
AA, aa , U+A732, U+A733 Ꜳ ꜳ
AO, ao , U+A734, U+A735 Ꜵ ꜵ
AU, au , U+A736, U+A737 Ꜷ ꜷ
AV, av , U+A738, U+A739 Ꜹ ꜹ
AY, ay , U+A73C, U+A73D Ꜽ ꜽ
OO, oo , U+A74E, U+A74F Ꝏ ꝏ
ui U+AB50 ꭐ
f‌f U+FB00 ff
f‌i U+FB01 fi
f‌l U+FB02 fl
f‌f‌i U+FB03 ffi
f‌f‌l U+FB04 ffl
ſt U+FB05 ſt
st U+FB06 st
et 🙰 U+1F670 🙰

لیگچرهای مورد استفاده در آوانگاری[ویرایش]

از لیگچرهای زیر منحصراً در آوانگاری استفاده می‌شود:

حالت بدون لیگچر لیگچر یونی‌کد HTML
db ȸ U+0238 ȸ
qp (cp) ȹ U+0239 ȹ
(or lezh) ɮ U+026E ɮ
dz ʣ U+02A3 ʣ
(or dezh) ʤ U+02A4 ʤ
(or dz curl) ʥ U+02A5 ʥ
ts ʦ U+02A6 ʦ
(or tesh) ʧ U+02A7 ʧ
(or tc curl) ʨ U+02A8 ʨ
ʩ U+02A9 ʩ
ls ʪ U+02AA ʪ
lz ʫ U+02AB ʫ

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Ambrose & Harris 2005, p. 81.
  2. Shaffstall, p. 118.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Korpela 2006, p. 200–201.

منابع[ویرایش]