بورس کالای ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو


شرکت بورس کالای ایران
نوع شرکت سهامی عام
سال تأسیس 1386
دفتر مرکزی تهران، خ طالقانی، بعد از خ ولیعصر، نبش خ بندر انزلی، شماره 351[۱]
تعداد سهام داران 4.735 سهام دار در تاریخ 30/12/1395
مدیر عامل حامد سلطانی نژاد[۲]
رئیس هیات مدیره منصور یزدی‌زاده[۳]
تعداد سهام 900 میلیون سهم به ارزش 900 میلیارد ریال (1395)
درآمد خالص 460,902 میلیون ریال (1395)
سود خالص 309,527 میلیون ریال (1395)
مجموع دارایی 1,370,774 میلیون ریال (1395)
تعداد پرسنل 160 نفر در تاریخ 30/12/1395
تعداد کالاهای پذیرش شده 255 کالا در تاریخ 30/12/1395
ابزارهای معاملاتی قراردادهای نقد، سلف و نسیه؛ اوراق سلف موازی استاندارد؛ گواهی سپرده کالایی؛ قراردادهای آتی؛ قرارداد اختیار معامله و صندوق‌های سرمایه‌گذاری کالایی
ارزش معاملات 817,211 میلیارد ریال (1395)
حجم معاملات 33,034 هزار تن (1395)
وبگاه http://www.ime.co.ir

بورس کالای ایران به داد و ستد نقد، نسیه و سلف انواع محصولات صنعتی و کشاورزی در ایران می‌پردازد و راه‌اندازی معاملات ابزارهای مشتقه و به ویژه قراردادهای آتی را در برنامه‌های پیش روی خود دارد.

تاریخچه[ویرایش]

نیاز به ایجاد بازار شفاف جهت تسهیل معاملات و کشف نرخ قیمت کالاهای اساسی و مواد اولیه واسطه‌ای بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا، ایجاد ابزارهای مدیریت ریسک قیمت و تأمین مالی بازار کالایی و تضمین تعهدات طرفین معامله به منظور دستیابی به اثرات مثبت این مهم در توسعه اقتصادی، دولت و مجلس شورای اسلامی را بر آن داشت تا بستر قانونی لازم جهت تأسیس و راه اندازی بورس‌‌های کالایی را در ایران فراهم سازند. در پی این امر، سازمان کارگزاران بورس فلزات تهران در شهریور ماه سال 82 به عنوان اولین بورس کالای کشور فعالیت خود را آغاز کرد و پس از آن نیز سازمان کارگزاران بورس کالای کشاورزی در شهریور ماه سال 83 شروع به فعالیت نمود. با بازنگری و تصویب قانون بازار اوراق‌بهادار جمهوری اسلامی ایران در سال 1384 و تصمیم شورای عالی بورس، سرانجام بورس‌های فلزات و کشاورزی در یکدیگر ادغام و بورس واحدی با عنوان بورس کالای ایران تشکیل شد و از ابتدای مهرماه سال 1386 فعالیت خود را آغاز کرد. طبق قانون بازار اوراق‌بهادار کلیه معاملات در بورس کالای ایران تحت نظارت سازمان بورس و اوراقبهادار انجام می‌شود.

روش‌ها و ابزارهای معاملاتی بورس کالای ایران[ویرایش]

· بازار فیزیکی[ویرایش]

معاملات کالای فیزیکی در بورس کالای ایران به روش مزایده انجام می‌شود. مزایده یا حراج به نوعی از معامله گفته می‌شود که در ابتدا فروشنده حداقل قیمتی را که حاضر است کالای خود را بفروشد اعلام می‌کند. سپس خریدارن در صورت تمایل، قیمتی بالاتر از قیمت نهایی را جهت خرید پیشنهاد می‌کنند. در نهایت کالا به پیشنهاد ‌دهنده بالاترین قیمت فروخته می‌شود. در واقع حراج، سازوکاری برای دادوستد کالا بر پایه انطباق سفارش‌های خرید و فروش مشتریان با در نظر گرفتن اولویت قیمت و زمان است.

انواع قراردادهای مورد معامله در بازار فیزیکی:

  • قرارداد نقدی: قراردادی است که طی آن پرداخت بهای کالای مورد معامله و تحویل آن در هنگام معامله انجام می‌شود.
  • قرارداد نسیه: قراردادی است که طی آن کالا در هنگام معامله تحویل و بهای آن در تاریخ سررسید پرداخت می‌گردد.
  • قرارداد سلف: قراردادی است که طی آن کالا با قیمت معین در زمانی مشخص در آینده تحویل گردیده و بهای آن در هنگام معامله پرداخت می‌گردد.

معاملات در بازار فیزیکی در دو رینگ داخلی و صادراتی صورت می پذیرد.

  • رینگ داخلی عبارت است از جلسه معاملاتی بورس برای معامله کالاهایی که مقصد آن‏ها صرفاً بازار هدف داخل ایران است.
  • رینگ صادراتی عبارت است از جلسه معاملاتی بورس برای معامله کالاهایی که مقصد آن‏ها صرفاً بازار هدف بین‌المللی است.

· بازار فرعی[ویرایش]

در این بازار کالاهایی که به دلایلی نظیر عدم تداوم عرضه، نیاز به بازدید حضوری کالا جهت احراز کمیت و یا کیفیت توسط متقاضی خرید، قابل اتکا نبودن نرخ کشف شده در بورس به واسطه سهم پایین معامله در بورس نسبت به کل بازار محصول و درخواست تسویه خارج از پایاپای معامله توسط عرضه‌کننده امکان پذیرش و معامله در بازار فیزیکی را ندارند قابل پذیرش و معامله می‌باشد و همانند بازار فیزیکی امکان معامله انواع قراردادها در دو رینگ داخلی و صادراتی بر روی سه دسته محصولات صنعتی و معدنی، فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی و محصولات کشاورزی وجود دارد.

· بازار مشتقه[ویرایش]

این بازار شامل معاملات قراردادهای آتی و اختیار معامله می‌باشد:

  • قرارداد آتی: فروشنده متعهد می‌شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می‌کنند بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می‌شود، آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می‌شوند مبلغی را به ‌عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بورس بگذارند و متعهد می‌شوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند. مشخصات این قرارداد بر روی یک دارایی مشخص، یکسان می‌باشد و توسط بورس پیشنهاد و به تصویب هیئت پذیرش می‌رسد.
  • قرارداد اختیار معامله: تفاوت این اوراق با معاملات آتی در این است که در قرارداد آتی دو طرف متعهد به خرید و فروش دارایی در سررسید هستند اما در این اوراق یک نفر متعهد است (فروشنده اختیار که پول آن را گرفته‌است) و دیگری دارای اختیار (خریدار اختیار که پول آن را به فروشنده داده است). فروشنده اوراق متعهد می‌شود در صورت درخواست خریدار، تعداد مشخصی از دارایی پایه را به قیمت اعمال (قیمت معین معامله در آینده که الان تعیین شده است) معامله کند. برای جلوگیری از امتناع فروشنده اختیار از انجام تعهدش، فروشنده مبلغی را به عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بورس قرار می دهد و متناسب با تغییرات قیمت اوراق اختیار معامله، آن را تعدیل کند. اوراق اختیار در بازار ثانویه قابل خرید و فروش می‌باشند. اوراق اختیار معامله می‌تواند به دو نوع اختیار فروش یا اختیارخرید تقسیم گردد. در اختیار خرید، خریدار حق خرید یک کالا را در آینده از فروشنده اختیار دارد و فروشنده اختیار متعهد است در صورت درخواست خریدار کالا را به قیمت توافق شده به او بفروشد. در اختیار فروش، خریدار حق فروش یک کالا را در آینده به فروشنده اختیار دارد و فروشنده اختیار متعهد است در صورت درخواست خریدار کالا را به قیمت توافق شده از او بخرد.

· بازار مالی[ویرایش]

  • قرارداد سلف موازی استاندارد: فروشنده کالا در قالب این اوراق، همانند قرارداد سلف بهای کالایی را که در آینده تحویل خواهد داد، به صورت نقد دریافت می‌کند. این اوراق برخلاف قرارداد سلف، بازار ثانویه دارد و دارنده اوراق می‌تواند قبل از سررسید این اوراق را در بورس به فروش رساند.
  • گواهی سپرده کالایی: گواهی سپرده کالایی ورقه بهاداری است که موید مالکیت دارنده آن بر مقدار معینی کالای سپرده شده به انبار پذیرش شده در بورس کالا است و پشتوانه آن قبض انبار صادر شده توسط انباردار است. انباردار پس از ارزیابی کمی و کیفی کالای مشتری برای وی قبض انبار صادر می‌نماید. مشتری با سپرده کردن این قبض نزد اتاق پایاپای، می‌تواند این گواهی سپرده کالایی را که به پشتوانه قبض انبار صادر می‌شود در بازار ثانویه معامله نماید. مالک گواهی در طول مهلت نگهداری کالا، هر زمان که خواست می‌تواند به انبار مراجعه و کالا را از انبار تحویل گیرد.
  • صندوق سرمایه‌گذاری کالایی: صندوق کالایی با جذب سرمایه از طریق فروش واحدهای سرمایه‌گذازی، منابع جذب شده را بر روی اوراق‌بهادار مبتنی بر کالا سرمایه‌گذاری می‌کند. صندوق كالايي به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که به جای خرید و نگهداری کالای مورد نظر و تحمل هزینه‌های حمل و نقل، انبارداری و خسارت‌های احتمالی آن، اوراق این صندوق‌ها را خریداری نمایند. به عبارت دیگر، این صندوق‌ها بخش قابل ملاحظه‌ای از وجوه گردآوری شده خود را به سرمایه‌گذاری در کالایی خاص اختصاص می‌دهند و علاقه مندان به سرمایه‌گذاری در آن کالای خاص اقدام به خرید واحدهای این صندوق‌ها می‌کنند.

محصولات معامله‌شده در بورس کالای ایران[ویرایش]

عنوان بازار نوع محصول یا ابزار کالاهای شاخص
بازار فیزیکی محصولات صنعتی و معدنی فولاد، مس، آلومینیوم، سنگ آهن، روی، كنسانتره
محصولات کشاورزی جو، ذرت، گندم، شکر، روغن خام، کنجاله‌ها، مرغ منجمد
محصولات پتروشیمی شیمیایی، پلیمر، گازها و خوراک‌ها
محصولات فرآورده‌های نفتی روغن، قیر، وکیوم باتوم، گوگرد، لوب‌کات، سلاپس واکس، عایق رطوبتی
بازار فرعی بازار فرعی انواع محصولات تک‌محموله‌ای از قبیل: فولاد، ضایعات، پلیمر، شیمیایی، روی، معدنی، سولفات، آهک، صنعتی، خوراک، مس
بازار مشتقه قراردادهای آتی سکه طلا
قراردادهای اختیار معامله سکه طلا
بازار مالی سلف موازی استاندارد سیمان، فولاد، پلی‌اتیلن، سنگ‌آهن، کنسانتره سنگ‌آهن، مرغ منجمد، گندم، اوره، پی وی سی
گواهی سپرده کالایی سکه طلا، زعفران، ذرت، جو، پسته
صندوق سرمایه‌گذاری سکه طلا

قوانین مرتبط با معاملات در بورس کالای ایران[ویرایش]

1. قانون بازار اوراق‌بهادار جمهوری اسلامی ایران: این قانون که در سال 1384 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده‌است مبنای عمل در بازار سرمایه ایران می‌باشد که بورس کالای ایران نیز به عنوان بخشی از بازار سرمایه تابع آن می‌باشد.

2. ماده 17 قانون "توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی: خرید و فروش کالاهای پذیرفته شده در بورس‌های کالایی که با رعایت مقررات حاکم بر آن بورسها مورد دادوستد قرار می‌گیرند توسط وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، نهادها و دستگاه‌های دولتی و عمومی و دستگاه‌های اجرایی نیاز به برگزاری مناقصه یا مزایده و تشریفات مربوط به آن‌ها ندارد.

3. ماده 18 قانون "توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی: دولت مکلف است کالای پذیرفته شده در بورس را از نظام قیمت‌گذاری خارج نماید. تبصره – دارو از شمول این ماده مستثنی است.

4. ماده 6 قانون "توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی: معادل ده درصد (10%) از مالیات بردرآمد حاصل از فروش کالاهایی که در بورس‌های کالایی پذیرفته شده و به فروش می‌رسد با تأیید سازمان بخشوده می‌شود.

5. ماده 33 قانون افزايش بهره‌وري بخش کشاورزي و منابع طبیعی: از تاریخ تصویب این قانون، علاوه بر اجراء قانون خرید تضمینی محصولات کشاورزی، در قالب بودجه هایسنواتی و اعتبار مصوب، سیاست قیمتتضمینی نیز برقرار می‌شود. تولیدکنندگان محصولاتکشاورزی می‌توانند محصولات خود را در بازار بورس تخصصی کالای کشاورزی عرضه نمایند. در صورت کاهش قیمت بورس نسبت به قیمت تضمینی اعلامشده از سوی دولت، مابه التفاوت آن توسط دولت به تولیدکنندگان پرداخت می گردد. وزارت جهاد کشاورزی مکلف است هر ساله متناسب با شرایط تولید و بازار، محصولات تحت سیاست خرید و قیمت تضمینی را انتخاب و اعلام نماید. آیین‌نامه اجرایی این ماده حداکثر شش ماه پس از تصویب این قانون به پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی به تصویب هیأت وزیران می رسد.

6. تبصره 4 ماده 6 قانون افزايش بهره‌وري بخش کشاورزي و منابع طبیعی: به منظور حمایت از بهره‌برداران و مصرف‌کنندگان و شفافیت قیمت‌ها و ایجاد تعادل در بازار محصولات و تولیدات کشاورزی، خرید و فروش نهاده‌ها و محصولات تولیدی، در صورتی که از اقلام قابل معامله در بورس کالا باشد، باید از طریق شرکت در بورس کالا انجام شود.

7. بند 2 تبصره 4 ماده 19 قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور: در مورد معاملات بانک‌ها و مؤسسات مالی و یا اعتباری مجاز، هر گاه مال مورد وثیقه به مبلغ پایه کارشناسی رسمی دادگستری مرضی الطرفین خریداری نداشته باشد، به تقاضای بستانکار و ضمن اخطار به تسهیلات گیرنده و راهن، مهلت دو ماهه داده می‌شود تا طلب بانک یا مؤسسه مالی و یا اعتباری را پرداخت کند و یا ملک مورد وثیقه را با پرداخت تمام یا بخشی از طلب بانک تا سقف مبلغ پایه مزایده فک رهن کند. چنانچه ظرف مدت مذکور طلب بستانکار پرداخت نشود، مال مورد مزایده به بالاترین مبلغ پیشنهادی مشروط بر اینکه کمتر از هفتاد درصد (۷۰%) مبلغ پایه مزایده نباشد، به فروش رسیده و طلب بستانکار وصول می‌شود. در صورتی که در مزایده اول، مال مورد مزایده به فروش نرسد، تکرار مزایده با قیمت کارشناسی جدید بلامانع است. هر گاه ارزش مال مورد وثیقه بیشتر از ارزش مورد مطالبه بانک باشد، تملک دارایی مورد وثیقه به اختیار بانک می‌باشد و الزامی در تملک ندارد. درصورت عدم وصول کامل طلب از این طریق، حق پیگیری وصول باقی‌مانده مطالبات از روش‌های قانونی برای بستانکار محفوظ است. در اجرای این تبصره استفاده از سازوکارهای بورس کالا در اولویت قرار دارد.

8. بند الف ماده 32 قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران: به منظور کاهش التهابات بازار کالاهای اساسی کشاورزی و کاهش نوسان غیرعادی فصلی محصولات کشاورزی و به‌منظور کاهش بار مالی دولت برای تأمین نقدینگی در گردش و هزینه تبعی مورد استفاده در سیاست‌های تنظیم بازار و تأمین ذخایر محصولات راهبردی (استراتژیک)، شرکت بازرگانی دولتی ایران یا هریک از شرکت‌های دولتی مسئول تنظیم بازار هر محصول به تشخیص وزارت جهاد کشاورزی، حسب مورد، براساس برآوردهای ماهانه، فصلی و سالانه عرضه داخلی و تقاضای هر یک از محصولات، نسبت به اتخاذ موقعیت مناسب خرید یا فروش در قراردادهای سلف و ابزارهای مالی موضوع بند (24) ماده (1) قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب 01/09/1384 بر روی هر یک از دارایی‌های مشمول صدر این بند در چارچوب مقررات بازار سرمایه اقدام می‌نمایند.

سیاست قیمت تضمینی در بورس کالای ایران[ویرایش]

یکی از سیاست‌های حمایتی دولت برای کشاورزان، جایگزینی سیاست خرید تضمینی با سیاست قیمت تضمینی است که در ماده 33 قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی به آن اشاره شده‌است. بر این اساس تولیدکنندگان محصولات‌کشاورزی می‌توانند محصولات خود را در بورس کالای ایران عرضه نمایند. در صورت کاهش قیمت بورس نسبت به قیمت تضمینی اعلام‌شده از سوی دولت، مابه‌التفاوت آن توسط دولت به تولیدکنندگان پرداخت می‌گردد.

علی‌رغم تصویب قانون مذکور در سال 1388، اجرای آزمایشی این سیاست در سال 1394 در بورس کالای ایران بر روی دو محصول جو دامی استان کرمانشاه و ذرت دانه‌ای استان خوزستان آغاز شد. در سال 1395 با توجه به نتایج حاصل از تجربه موفق اجرای آزمایشی سال 1394، جو دامی و ذرت دانه‌ای کل کشور در قالب سیاست قیمت تضمینی در بورس کالای ایران معامله شد. در سال 1396 علاوه بر جو دامی و ذرت دانه‌ای کل کشور، گندم استان‌های اردبیل، مرکزی، خراسان جنوبی و زنجان نیز وارد طرح قیمت تضمینی شد.

جهت اجرای ماده 33 قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی، 73 انبار محصولات کشاورزی در سال 1395 در استان‌های تهران، قزوین، کردستان، کرمانشاه، فارس و خوزستان برای معامله محصولات جو دامی و ذرت دانه‌ای از طریق گواهی سپرده کالایی پذیرش کرده‌است.

قوانین یک طرفه بر ضد خریداران در آتی سکه طلا[ویرایش]

در تاریخ 1397/02/01 بورس کالا با انتشار اطلاعیه‌ای با تغییر دادن مشخصات قرارداد آتی سکه طلا سقف موقعیتهای باز خریداران حقیقی را از 1,000 قرارداد به ازای هر مشتری به 400 قرارداد کاهش داد. همچنین سقف موقعیتهای باز خریداران حقوقی را با سقف مشتریان حقیقی برابر کرد. پیش از این مشتریان حقوقی می‌توانستند نسبت به سرمایه ثبتی شرکت تا به اندازه 10% موقعیتهای باز موجود در هر سر رسید موقعیت باز خرید داشته باشند (17,000 موقعیت باز در روز اعلام این قانون جدید). در این اطلاعیه خریداران موظف شدند ظرف سه روز کاری تمامی موقعیتهای مازاد خود را ببندند در غیر اینصورت کارگزاران مکلف به بستن موقعیتهای تعهدی مازاد مشتریان خود در روز چهارم بودند. این در حالی بود که سقف مجاز موقعیتهای معاملاتی باز فروش چه برای مشتری حقیقی و چه برای مشتری حقوقی تغییری نکرد. [۴]

همچنین در تاریخ 1397/02/20 بورس کالا با انتشار اطلاعیه‌ دیگری مجدداً سقف موقعیتهای باز خرید برای مشتریان حقیقی و حقوقی را کاهش داد. به این ترتیب هر مشتری که قبلاً می‌توانست تا 400 قرارداد باز خرید داشته باشد پس از این قانون فقط میتوانست ۱۰۰ موقعیت باز خرید را نگه دارد. در این اطلاعیه خریداران موظف شدند ظرف یک روز کاری تمامی موقعیتهای مازاد خود را ببندند در غیر اینصورت کارگزاران مکلف به بستن موقعیتهای تعهدی مازاد مشتریان خود در روز دوم بودند. این در حالی بود که سقف مجاز موقعیتهای معاملاتی باز فروش چه برای مشتری حقیقی و چه برای مشتری حقوقی تغییری نکرد. [۵]

به این ترتیب بورس کالا با وضع قوانین یک طرفه بر ضد خریدار آن‌ها را مجبور کرد که تا ۹۰٪ موقعیتهای باز خرید خود را ببندند. در حال حاضر سقف موقعیتهای تعهدی باز به شرح زیر می‌باشد:

مشتری نوع موقعیت سقف کل موقعیتهای باز سقف کل موقعیتهای باز در هر نماد
اشخاص حقیقی فروش 1,000 500
خرید 100 50
اشخاص حقوقی فروش 10% موقعیتهای تعهدی باز بازار 500 و قابل افزایش تا 10% موقعیتهای تعهدی باز نماد
خرید 100 50


کارگزاران عضو شرکت بورس کالای ایران[ویرایش]

اولین گام برای خرید و فروش کالا در بورس کالای ایران مراجعه مشتری به یکی از شرکت‌های کارگزاری پذیرفته شده در بورس کالای ایران و ارائه درخواست پذیرش برای فروش کالا از طریق کارگزار به بورس و درخواست اخذ کد مشتری توسط کارگزار از بورس و یا اتاق پایاپای برای خرید کالا می‌باشد. پس از پذیرش کالای متقاضی فروش و اخذ کد برای متقاضی خرید، خریدار و فروشنده پس از تودیع تضامین لازم، سفارشات خرید و فروش خود از طریق کارگزار خود به بازار منتقل می‌نمایند. تا پایان سال 1395 تعداد 83 کارگزاری به­شرح جدول ذیل از سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز فعالیت در بورس كالاي ايران را اخذ نموده‌اند. این شرکت‌های کارگزاری جمعاً دارای 683 مجوز فعالیت در بخش‌های فلزات، فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی، كشاورزي، سيمان، قرارداد آتي، سلف موازی استاندارد فلز، سلف موازی استاندارد پتروشیمی، سلف موازی استاندارد کشاورزی، سلف موازی استاندارد سیمان، معاملات برخط قرارداد آتی، گواهی سپرده کالایی فلزی، گواهی سپرده کالایی کشاورزی، گواهی سپرده کالایی فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی، گواهی سپرده کالایی سیمان و مشاور پذیرش می‌باشند.

ردیف نام کارگزاری ردیف نام کارگزاری ردیف نام کارگزاری ردیف نام کارگزاری
1 آبان 22 بانک پاسارگاد 43 پارس ایده بنیان 64 سهام گستران شرق
2 آپادانا 23 بانک تجارت 44 پارس نمودگر 65 سهم آشنا
3 آتی ساز بازار 24 بانک توسعه صادرات 45 پارسیان 66 سیماب گون
4 آراد ایرانیان 25 بانک خاورمیانه 46 پگاه یاوران نوین 67 سی و لکس کالا
5 آرمان تدبیر نقش جهان 26 بانک دی 47 پیشگامان بهپرور 68 سینا
6 آریا نوین 27 بانک رفاه کارگران 48 تامین سرمایه نوین 69 شهر
7 آرمون بورس 28 بانک سامان 49 تدبیر گران فردا 70 صبا جهاد
8 آفتاب درخشان خاورمیانه 29 بانک سپه 50 تدبیرگر سرمایه 71 فارابی
9 آگاه 30 بانک صادرات 51 توازن بازار 72 فولاد مبنا
10 آینده نگر خوارزمی 31 بانک صنعت و معدن 52 توسعه اندیشه دانا 73 کالای خاورمیانه
11 اردیبهشت ایرانیان 32 بانک کارآفرین 53 توسعه سرمایه دنیا 74 گنجینه سپهر پارت
12 ارگ هومن 33 بانک کشاورزی 54 توسعه فردا 75 مبین سرمایه
13 اطمینان سهم 34 بانک مسکن 55 توسعه کشاورزی 76 مدبر آسیا
14 اقتصاد بیدار 35 بانک ملت 56 حافظ 77 مشاوران سهام
15 امین آوید 36 بانک ملی 57 خبرگان سهام 78 مفید
16 امین سهم 37 باهنر 58 راهنمای سرمایه‌گذاران 79 ملل پویا
17 ایساتیس پویا 38 برهان سهند 59 رضوی 80 مهرآفرین
18 بازار سهام 39 بورس ابراز 60 سپهر باستان 81 نماد شاهدان
19 بانک آینده 40 بورس بیمه ایران 61 ستاره جنوب 82 نواندیشان بازارسرمایه
20 بانک اقتصاد نوین 41 بورسیران 62 سرمایه و دانش 83 نهایت نگر
21 بانک انصار 42 بهمن 63 سهام پژوهان شایان

مدیریت[ویرایش]

این شرکت از نوع سهامی عام است و اداره آن بر عهده هیئت مدیره‌ای غیرموظف مرکب از هفت شخص است که مجمع عمومی عادی با توجه به اساسنامه، قانون تجارت و ضوابط سازمان بورس و اوراق بهادار برای مدت دو سال انتخاب می‌کند.

قراردادهای قابل معامله در بورس کالا[۶][ویرایش]

همه داد و ستدها در بورس کالا در قالب قراردادهای استاندارد انجام می‌گیرد. به‌طور کلی، قراردادهای زیر برای داد و ستد هر کالا وجود دارد:

  • قرارداد نقدی spot
  • قرارداد سلف forward
  • قرارداد نسیه credit
  • قرارداد آتی
  • قرارداد اختیار معامله option
قرارداد اختیار خرید
قرارداد اختیار فروش
  • قراردادهای صلح
  • قراردادهای خاص موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی
  • قراردادهای معاوضه swap
  1. قرارداد نقدی (spot): خریدار کل مبلغ قرارداد را به همراه کارمزد کارگزار، نقدی پرداخت می‌کند و فروشنده می‌بایست حداکثر ظرف سه روز، کالای مورد معامله را به خریدار تحویل دهد.
  2. قرارداد سلف (forward): خریدار کل مبلغ را در زمان انجام معامله پرداخت می‌کند و فروشنده متعهد می‌شود کالا را در تاریخ و زمان معین به خریدار تحویل دهد.
  3. قرارداد نسیه (credit): خریدار کالا را فوراً تحویل می‌گیرد و بهای آن در تاریخ سررسید، به فروشنده پرداخت می‌کند.
  4. قرارداد آتی: فروشنده مطابق قرارداد صلح، مقدار معینی از دارایی مشخص را در مقابل مبلغی معین به دیگری صلح می‌کند. فروشنده دارایی مورد مصالحه را در سررسید مشخص تحویل می‌دهد و خریدار نیز مبلغ مورد مصالحه را در سررسید می‌پردازد. طرفین در قالب شرط ضمن عقد به اتاق پایاپای وکالت می‌دهند که از وجه‌الضمان آن‌ها متناسب با نوسانات قیمت در بورس به طرف دیگر اباحه تصرف کند. هر یک از طرفین می‌توانند قبل از سررسید با انعقاد قرارداد صلح دیگری، شخص ثالثی را جایگزین خود در قرارداد صلح اولیه نمایند و پس از تسویه، از قرارداد خارج شوند. کلیه قراردادها در زمان سررسید مقرر تسویه خواهند شد.
  5. قرارداد اختیار معامله (option): که خود بر دو نوع اختیار خرید و اختیار فروش است: آ) قرارداد اختیار خرید: عرضه‌کننده کالا، حق خرید مقدار معینی از کالایی مشخص و منطبق با استاندارد بورس را در زمان معین و با قیمت مشخص به طرف قرارداد مصالحه می‌نماید، بدون آنکه طرف دیگر ملزم به خرید آن باشد. ب) قرارداد اختیار فروش: قراردادی است که به عنوان شرط ضمن عقد لازم که به موجب آن (خریدار) حق فروش مقدار معینی از کالایی مشخص و منطبق با استاندارد بورس را در زمان معین و با قیمت مشخص با طرف دیگر مصالحه می‌نماید بدون آنکه طرف دیگر (فروشنده) ملزم به فروش آن باشد.
  6. قراردادهای صلح
  7. قراردادهای خاص موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی: بورس کالای ایران درصدد آن است که پس از انجام مراحل کارشناسی حقوقی این نوع قراردادها را اجرا کند.
  8. قراردادهای معاوضه (swap): مبادله یک دارایی فیزیکی یا یک تعهد در برابر یک دارایی فیزیکی یا تعهدی دیگر، به منظور تمدید یا کاهش زمان سررسید معامله یا افزایش (کاهش) نرخ برگه‌های معاملاتی جهت حداکثر نمودن درآمد معاملاتی یا کاهش هزینه‌های مالی آن.

شرایط قراردادهای قابل معامله در بورس کالا[۶][ویرایش]

در انعقاد هر کدام از قراردادها موارد زیر باید تعیین شود:

  1. مشخصات کالا و نوع قرارداد مورد معامله
  2. مقدار کالای مورد معامله
  3. واحد اندازه‌گیری کالای مورد معامله
  4. زمان معامله (روز و ساعت)
  5. استاندارد و ابعاد کالا
  6. تاریخ تحویل
  7. استاندارد تحویل و نوع بسته‌بندی
  8. انبار یا محل تحویل
  9. واحد پول

مراحل داد و ستد در بورس کالا[ویرایش]

  • انتخاب کارگزار
  • تکمیل فرم ثبت سفارش نزد کارگزار و پیشنهاد قیمت
  • واریز حداقل سپرده مورد نیاز معامله به حساب کارگزار نزد اتاق پایاپای
  • انتقال سفارش مشتری به تالار معاملات توسط کارگزار
  • شرکت در حراج توسط کارگزار و انجام معامله در تالار
  • واریز باقی‌مانده وجه معامله پس از کسر سپرده اولیه به حساب کارگزار نزد اتاق پایاپای
  • تسویه اسنادی معاملات در اتاق پایاپای و صدور اسناد معاملاتی
  • تسویه مالی معاملات در اتاق پایاپای
  • نقل و انتقال وجوه پس از کسر هزینه‌ها به حساب معامله‌گران از طریق حساب بانکی

جستارهای ویژه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

دانلود کتابچه راهنمای بورس کالای ایران

درباره بورس کالا، سایت رسمی بورس کالای ایران

پیوند به بیرون[ویرایش]