قیمت بنزین در ایران
قیمت بنزین در ایران از مهمترین موضوعات اقتصادی و سیاستگذاری کشور بهشمار میرود. این محصول حیاتی انرژی تحت تأثیر سیاستهای یارانهای، سهمیهبندی و اصلاحات اقتصادی قرار دارد و تغییرات آن، علاوه بر تأثیر مستقیم بر بازار انرژی، بر هزینههای زندگی و رفتار مصرفکنندگان نیز اثرگذار است.[۱]
در حال حاضر (۲۰۲۴–۲۰۲۵)، بنزین معمولی در ایران با دو نرخ عرضه میشود: نرخ یارانهای حدود ۱۵۰۰ تومان و نرخ آزاد حدود ۳۰۰۰ تومان؛ همچنین بنزین سوپر با قیمت تقریبی ۳۵۰۰ تومان در دسترس است.[۲] این قیمتها نسبت به قیمتهای جهانی پایینتر هستند، اما با توجه به تورم و کاهش قدرت خرید، تأثیر قابلتوجهی بر هزینههای زندگی خانوارها دارند.
رئیسجمهور ایران در سال ۲۰۲۴ سیاستهای یارانهای سوخت را «غیرمنطقی» ارزیابی کرده و بر لزوم اصلاح این سیاستها تأکید نمود.[۳]برخی گزارشها حاکی است که دولت برای سال ۱۴۰۵ در حال بررسی اجرای نرخ سوم یا حتی چهارم بنزین است.[۴] ولی همزمان معاون وزیر نفت اظهار کرده که «هیچ گزینهای از سهنرخی شدن روی میز نیست».[۵]
مصرف بنزین در ایران روند افزایشی داشته است. بر اساس گزارش شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، مصرف روزانه در خرداد ۱۴۰۴ به حدود ۱۴۲ میلیون لیتر رسید که افزایش قابلتوجهی نسبت به سالهای پیشین نشان میدهد.[۶] این افزایش مصرف، همراه با سیاستهای مدیریت مصرف و سهمیهبندی، تأثیرات گستردهای بر اقتصاد کشور داشته است.[۷]
افزایش قیمت بنزین در ایران همچنین به ناآرامیهای اجتماعی منجر شده است. اعتراضات آبان ۱۳۹۸ که در پی افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت سوخت رخ داد، نمونهای از حساسیت بالای جامعه نسبت به تغییرات قیمت سوخت و اثر آن بر هزینههای زندگی است.[۸]
در کنار مباحث مربوط به یارانه و سیاستهای قیمتی، مسئلهٔ قاچاق سوخت نیز به یکی از چالشهای ساختاری نظام توزیع انرژی در ایران تبدیل شدهاست. برآوردها نشان میدهند که روزانه حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتر سوخت از کشور خارج میشود که چنین حجمی از قاچاق، بهسختی میتواند بدون پشتوانهٔ شبکههای سازمانیافته انجام گیرد.[۹] بر اساس گزارشهای رسمی، بخش قابلتوجهی از قاچاق سوخت از مسیر حوالهها و مجوزهای سازمانی انجام میشود. برای نمونه، دادستان کرمان اعلام کردهاست که حدود ۴۹٫۸ درصد از سوخت قاچاق مربوط به حوالههای سازمان صنعت، معدن و تجارت و ۲۸٫۵ درصد آن مربوط به بخش جهاد کشاورزی است، در حالی که سهم خودروهای شخصی تنها حدود پنج درصد برآورد میشود.[۱۰]
از ۲۲ آذر ۱۴۰۴ طرح سهنرخی شدن بنزین با قیمتهای ۵۰۰۰ تومان اجرا میشود، رویدادی که با نگرانی حکومت از تکرار ناآرامیهای مشابه اعتراضات ۱۳۹۸ و هشدار جامعهشناسان درباره پیامدهای اجتماعی آن همراه است.[۱۱]
تاریخچه قیمت بنزین در ایران
[ویرایش]| سال | نرخ آزاد به ریال | نرخ سهمیهای به ریال | درصد افزایش | رئیس دولت | |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۳۵۷ | ۱۰ | هیچ | ۲۵٪ | آموزگار | |
| ۱۳۵۹ | ۳۰ | ٪۲۰۰ | بنیصدر | ||
| ۱۳۶۹ | ۵۰ | ۶۶٪ | هاشمی | ||
| ۱۳۷۴ | ۱۰۰ | ٪۱۰۰ | |||
| ۱۳۷۶ | ۱۶۰ | ۶۰٪ | |||
| ۱۳۷۷ | ۲۰۰ | ۲۵٪ | خاتمی | ||
| ۱۳۷۸ | ۳۵۰ | ۷۵٪ | |||
| ۱۳۷۹ | ۳۸۵ | ۱۰٪ | |||
| ۱۳۸۰ | ۳۸۰ | ۱۷٪ | |||
| ۱۳۸۱ | ۵۰۰ | ۱۱٪ | |||
| ۱۳۸۲ | ۶۵۰ | ۳۰٪ | |||
| ۱۳۸۳ | ۸۰۰ | ۲۳٪ | |||
| ۱۳۸۶ | ۱۰۰۰ | ۲۵٪ | احمدینژاد | ||
| ۱۳۸۷ | ۴۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ٪۳۰۰ | ||
| ۱۳۸۹ | ۷۰۰۰ | ۴۰۰۰ | ۷۵٪ | ||
| ۱۳۹۳ | ۱۰۰۰۰ | ۷۰۰۰ | ۴۳٪ | روحانی | |
| ۱۳۹۴ | ۱۰۰۰۰ | هیچ | – | ||
| ۱۳۹۸ | ۳۰۰۰۰ | ۱۵۰۰۰ | ٪۲۰۰ | ||
| ۱۴۰۴ | ۵۰۰۰۰ | ۳۰۰۰۰ | ۱۵۰۰۰ | ۶۶٪ | پزشکیان |
دهه ۱۳۵۰
[ویرایش]- در سال ۱۳۵۵، هر لیتر بنزین با نرخ ۶ ریال به فروش میرسید.[۱۵]
- در سال ۱۳۵۶، قیمت بنزین به ۸ ریال افزایش یافت.[۱۶]
- در سال ۱۳۵۷، قیمت به ۱۰ ریال رسید.[۱۷]
دهه ۱۳۶۰
[ویرایش]- در سال ۱۳۵۹، قیمت بنزین به ۳۰ ریال افزایش یافت و این نرخ تا سال ۱۳۶۸ ثابت بود.[۱۸]
- در سال ۱۳۶۹، قیمت هر لیتر بنزین به ۵۰ ریال رسید.[۱۹]
- در سال ۱۳۷۴، قیمت به ۱۰۰ ریال افزایش یافت.[۲۰]
دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰
[ویرایش]- سال ۱۳۷۵: ۱۳۰ ریال
- سال ۱۳۷۶: ۱۶۰ ریال[۲۱]
- سال ۱۳۷۷: ۲۰۰ ریال
- سال ۱۳۷۸: ۳۵۰ ریال
- سال ۱۳۷۹: ۳۸۵ ریال
- سال ۱۳۸۰: ۳۸۰ ریال
- سال ۱۳۸۱: ۵۰۰ ریال
- سال ۱۳۸۲: ۶۵۰ ریال
- سال ۱۳۸۳: ۸۰۰ ریال[۲۲]
دهه ۱۳۹۰
[ویرایش]- سال ۱۳۹۳: ۱۰٬۰۰۰ ریال
- سال ۱۳۹۴: بدون تغییر
- سال ۱۳۹۸: ۳۰٬۰۰۰ ریال برای نرخ آزاد و ۱۵٬۰۰۰ ریال برای نرخ سهمیهای[۲۳]
دهه ۱۴۰۰
[ویرایش]- سال ۱۴۰۴: ۵۰٬۰۰۰ ریال برای نرخ آزاد و ۱۵٬۰۰۰ ریال برای نرخ سهمیهای اول و ۳۰٬۰۰۰ ریال برای نرخ سهمیهای دوم [۲۴][۲۵]
- قرار است از ۲۲ آذر ۱۴۰۴ طرح جدید سهنرخی شدن بنزین اجرا شود که بر اساس آن، نرخ اول بنزین ۱۵۰۰ تومان (برای سهمیه ۶۰ لیتری ماهانه)، نرخ دوم ۳۰۰۰ تومان (تا سقف ۱۰۰ لیتر پس از پایان سهمیه اول) و نرخ سوم ۵۰۰۰ تومان برای هر لیتر (برای مصرف مازاد، خودروهای فاقد کارت سوخت و سوختگیری با کارت جایگاه) تعیین شده است. این تصمیم که بزرگترین تغییر در سیاست سوخت پس از اعتراضات آبان ۱۳۹۸ بهشمار میرود، با نگرانی برخی از کارشناسان و نمایندگان مجلس درباره احتمال بروز ناآرامیهای گسترده همراه شده است و هشدار داده شده که اجرای افزایش قیمت بنزین میتواند شرایط مشابه اعتراضات پیشین را ایجاد کند. شماری از جامعهشناسان و تحلیلگران هشدار دادهبودند که افزایش دوباره قیمت بنزین در شرایط وخیم اقتصادی میتواند بستر شکلگیری اعتراضاتی مشابه سال ۱۳۹۸ را فراهم کند و تبعات اجتماعی «غیرقابل تصور» بههمراه داشته باشد.[۱۱][۲۶][۲۷]
مصرف و مدیریت مصرف
[ویرایش]- تخمینها نشان میدهد در صورت عدم تغییر سیاستهای مدیریت مصرف، مصرف روزانه بنزین در ایران طی سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۲ به حدود ۲۴۰ میلیون لیتر در روز میرسید، اما با اجرای سیاستهای مدیریت مصرف، میزان واقعی به حدود نصف کاهش یافت.[۲۸]
سهمیهبندی بنزین
[ویرایش]سهمیهبندی بنزین یکی از سیاستهای دولت ایران برای مدیریت مصرف سوخت و جلوگیری از مصرف بیرویه بنزین است.[۲۹] این سیاست نخستینبار در تیر ۱۳۸۶ (۲۰۰۷ میلادی) و در دولت محمود احمدینژاد آغاز شد.[۳۰] در آن زمان، هر لیتر بنزین سهمیهای با نرخ ۱۰۰ تومان و بنزین آزاد با نرخ ۴۰۰ تومان عرضه شد.
مرحله دوم سهمیهبندی و افزایش قیمت بنزین در ۲۸ آذر ۱۳۸۹ همزمان با اجرای هدفمندسازی یارانهها در ایران آغاز شد و قیمت بنزین سهمیهای به ۴۰۰ تومان و آزاد به ۷۰۰ تومان افزایش یافت.[۳۱]
در سال ۱۳۹۳ و با اجرای مرحله دوم طرح هدفمندی یارانهها در دولت تدبیر و امید، قیمت هر لیتر بنزین سهمیهای به ۷۰۰ تومان و آزاد به ۱۰۰۰ تومان افزایش یافت. در سال ۱۳۹۴ با تکنرخی شدن بنزین، قیمت هر لیتر به ۱۰۰۰ تومان رسید و پرونده بنزین سهمیهای موقتاً بسته شد.[۳۱]
در آبان ۱۳۹۸ (۲۰۱۹ میلادی)، دولت حسن روحانی بار دیگر سیاست سهمیهبندی را اجرا کرد. در این مرحله قیمت بنزین سهمیهای ۵۰ درصد افزایش یافت و به ۱۵۰۰ تومان رسید و قیمت بنزین آزاد از ۱۰۰۰ تومان به ۳۰۰۰ تومان افزایش یافت.[۳۱] این تغییرات همراه با اعتراضات سراسری در ایران بود.[۲۹]
طبق طرح جدید، هر ایرانی ماهانه مقدار مشخصی بنزین با قیمت یارانهای دریافت میکند و مصرف بیشتر از سهمیه تعیینشده با نرخ آزاد محاسبه میشود.[۳۲]
در سالهای اخیر سقف برداشت روزانه با کارت سوخت شخصی نیز کاهش یافته است؛ بهعنوان نمونه در مهر ۱۴۰۳ سقف برداشت از هر نوبت از ۶۰ لیتر به ۵۰ لیتر کاهش یافت.[۳۳]
این سیاست در زمانهایی که اقتصاد ایران با مشکلات مالی مواجه بوده است، ابزاری برای کنترل مصرف و مدیریت منابع ملی تلقی میشود؛ با این حال همواره با چالشهای اجتماعی و اقتصادی همراه بوده است، از جمله صفهای طولانی در جایگاهها پس از انتشار خبر سهمیهبندی.[۳۴]
تولید، واردات و زیرساخت بنزین در ایران
[ویرایش]ایران دارای ذخایر گسترده نفت خام و گاز طبیعی است و ظرفیت پالایش نفت خام کشور تا خرداد ۱۴۰۴ به حدود ۲٫۴ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است.[۳۵]
تولید روزانه بنزین در ایران در اردیبهشت ۱۴۰۴ به حدود ۱۲۰ میلیون لیتر رسید، در حالی که گزارشهایی از مصرف بیش از ۱۴۰ میلیون لیتر در روز نیز ثبت شدهاند.[۳۶][۳۷]
علیرغم رشد تولید، واردات بنزین همچنان بخشی از تأمین مصرف داخلی را تشکیل میدهد. برای نمونه، گزارش شده است که روزانه حدود ۹ میلیون لیتر بنزین وارد کشور می‑شود.[۳۸]
در زمینه زیرساخت، پروژههای ارتقای پالایشگاهها و بهبود کیفیت سوخت (از جمله ارتقاء به استاندارد یورو) در حال اجرا هستند تا کارایی تولید و عرضه بنزین کشور افزایش یابد.[۳۹]
با توجه به مقادیر تولید، واردات و پروژههای زیرساختی، بازار بنزین ایران تا حدی قابلیت تأمین نیاز داخلی را دارد، اما شکاف بین تولید و مصرف، وابستگی به واردات و چالشهای زیرساختی همچنان در تصمیمگیریهای سیاستگذاری قیمت، یارانه و سهمیهبندی اثرگذار هستند.
تأثیرات اقتصادی و اجتماعی افزایش قیمت بنزین
[ویرایش]افزایش قیمت بنزین در ایران آثار قابل توجهی بر اقتصاد کلان و سطح رفاه خانوارها داشته است و به ویژه در دورههایی که تغییرات ناگهانی در قیمت رخ داده است، پیامدهای ملموسی بر هزینههای زندگی و الگوی مصرف ایجاد کرده است.[۴۰]
تأثیرات اقتصادی
[ویرایش]یارانهٔ سوخت یکی از بزرگترین اقلام یارانههای پنهان در اقتصاد ایران بهشمار میرود. بر پایهٔ گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، میزان یارانهٔ پنهان انرژی در ایران بسیار بالاست و این مسئله بهعنوان یکی از چالشهای اصلی بودجهٔ عمومی مطرح میشود.[۴۱]
بهرغم اثر کوتاهمدت قیمت پایین بنزین بر کاهش هزینههای خانوار، در بلندمدت این سیاست به افزایش مصرف، فشار مالی بر بودجه دولت، و کاهش کارایی اقتصادی منجر شدهاست. بر اساس تحلیل روزنامهٔ دنیای اقتصاد، توزیع یارانههای پنهان عمدتاً به نفع دهکهای پردرآمد است؛ بهگونهای که دهک دهم درآمدی حدود ۲۵ برابر دهک اول از این یارانهها بهرهمند میشود.[۴۲]
آمار رسمی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران نشان میدهد مصرف روزانهٔ بنزین در سال ۱۴۰۴ از ۱۲۱ میلیون لیتر فراتر رفتهاست.[۴۳] این رشد مصرف، فشار مضاعفی بر تولید داخلی و منابع ارزی کشور وارد کرده و در برخی دورهها منجر به واردات بنزین شدهاست.[۴۴]
یکی از پیامدهای دیگر سیاست قیمتگذاری پایین بنزین، قاچاق سوخت است. بنا بر گزارش خبرگزاری تسنیم، شبکههای سازمانیافته قاچاق سوخت در جنوب و شرق کشور سالانه میلیونها لیتر بنزین و گازوئیل را به خارج از کشور منتقل میکنند. در پاسخ به این پدیده، وزارت نفت و پلیس با اجرای سامانههای برخط تخصیص سوخت بر اساس اسناد حمل، تلاش کردهاند مسیرهای قاچاق را مسدود کنند.[۴۵][۴۶]
بهطور کلی، ساختار کنونی قیمتگذاری بنزین در ایران اگرچه در کوتاهمدت از فشار تورمی بر خانوارها میکاهد، اما در بلندمدت پیامدهایی چون افزایش مصرف، قاچاق سوخت، فشار مالی بر بودجهٔ دولت و توزیع نامتعادل یارانهها را بهدنبال دارد. بسیاری از کارشناسان پیشنهاد کردهاند اصلاح تدریجی قیمتها همراه با پرداختهای جبرانی هدفمند و توسعهٔ سیستمهای نظارتی میتواند راهحلی برای کاهش این پیامدها باشد.[۴۷]
تورم و افزایش هزینههای زندگی
[ویرایش]افزایش قیمت بنزین در ایران تأثیر قابل توجهی بر نرخ تورم و هزینههای زندگی خانوارها داشته است. مطالعات اقتصادی نشان میدهند که افزایش قیمت سوخت، بهویژه بنزین، میتواند بهطور مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت سایر کالاها و خدمات اثرگذار باشد و موجب افزایش هزینههای زندگی گردد.[۴۸][۴۹]
بر اساس گزارش بانک مرکزی و تحلیلهای اقتصادی، افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ به طور متوسط حدود ۴ تا ۵.۲ واحد درصد بر نرخ تورم سالانه اثر گذاشته است. این اثر شامل افزایش هزینههای حملونقل، کالاهای اساسی و خدمات عمومی است و فشار اقتصادی بر خانوارهای کمدرآمد را افزایش میدهد.[۵۰][۵۱]
افزایش قیمت بنزین همچنین موجب افزایش هزینههای حملونقل و توزیع کالاها میشود، که این امر به نوبه خود بر قیمت نهایی کالاها و خدمات تأثیر میگذارد. این فرآیند فشار اقتصادی بر خانوارها، بهویژه اقشار کمدرآمد، را افزایش داده و ممکن است منجر به تغییر در الگوی مصرف گردد.[۵۲]
اثر بر حملونقل و سایر کالاها
[ویرایش]افزایش قیمت بنزین هزینههای حملونقل عمومی و خصوصی را افزایش میدهد و این موضوع میتواند منجر به رشد هزینه تولید و توزیع کالاها شود. بررسیهای اقتصادی نشان میدهد که افزایش هزینه حملونقل تأثیر قابل ملاحظهای بر قیمت نهایی محصولات و خدمات مصرفی دارد.[۵۳]
تأثیرات اجتماعی
[ویرایش]تغییرات قیمت بنزین در ایران پیامدهای اجتماعی قابل توجهی دارد. بهعنوان نمونه، گزارش خبری از خبرگزاری ایرنا دربارهٔ اعتراضات آبان ۱۳۹۸ مینویسد که فشار اقتصادی بر مردم و موضوع عدالت اجتماعی از مهمترین عوامل این اعتراضات بودهاست.[۵۴]
افزایش قیمت سوخت همچنین بر رفتار خانوارها تأثیر گذاشتهاست؛ تحلیل منتشرشده در دنیای اقتصاد نشان میدهد که سهم بنزین از هزینههای خانوارهای ایرانی قابل توجه است و افزایش قیمت بنزین میتواند فشار بر هزینههای زندگی را افزایش دهد.[۵۵]
از سوی دیگر، گزارشهای رسمی و رسانهها نشان میدهند که نبود توزیع عادلانه یارانههای پنهان موجب افزایش حس نابرابری اجتماعی شدهاست. گزارش خبرگزاری تسنیم میگوید که قاچاق سوخت و انحرافات در توزیع آن، ابعاد اجتماعی–اقتصادی این مسئله را تشدید کردهاست.[۵۶]
در مجموع، هرگونه اصلاح قیمت بنزین بدون سیاستهای حمایتی هدفمند میتواند منجر به «اعتراض عمومی»، «تغییر رفتار مصرفی خانوار» و «تشدید نابرابری اقتصادی–اجتماعی» شود.
ناآرامیها و واکنشهای اجتماعی
[ویرایش]اعتراضات آبان ۱۳۹۸، که پس از افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت بنزین رخ داد، نمونهای از تأثیر تغییرات قیمت سوخت بر رفتار اجتماعی و ثبات اجتماعی محسوب میشود.[۵۷] این رویدادها نشاندهنده حساسیت جامعه نسبت به افزایش هزینههای انرژی و اثر آن بر رفاه اقتصادی خانوارها است.[۵۸] بامداد ۲۴ آبان ۱۳۹۸ شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران، بدون اعلام قبلی از تغییر قیمت بنزین غیرسهمیهای به ازای هر لیتر ۳ هزار تومان خبر داد.[۵۹] ساعاتی بعد حسن روحانی دلیل این افزایش را تقسیم درآمد حاصله بین شصت میلیون ایرانی عنوان کرد[۶۰] و گفت این تصمیم به نفع مردم و قشرها تحت فشار جامعه است.[۶۱] شامگاه ۲۴ آبان تجمعات اعتراضی در چند شهر برگزار شد[۶۲] اما بهسرعت به ۲۸ استان مختلف سرایت پیدا کرد و تا حدود یک هفتهٔ بعد از آن، شهرهای مختلف ایران صحنهٔ درگیری، اعتراض و آشوبهای بسیار گسترده بود.[۶۳]
براساس اعلام شرکت ملی پخش فراوردههای نفتی ایران، قیمت هر لیتر بنزین سهمیهای لیتری ۱۵۰۰ تومان و میزان سهمیهٔ خودروهای مختلف به شرح زیر است:[۶۴]
| ردیف | کاربری | میزان سهمیهٔ بنزین ماهانه | |
| ۱ | سواری شخصی | بنزینی | ۶۰ لیتر |
| دوگانه سوز | ۳۰ لیتر | ||
| ۲ | تاکسی | بنزینی | ۴۰۰ لیتر |
| دوگانه سوز | ۲۰۰ لیتر | ||
| ۳ | موتورسیکلت | بنزینی | ۲۵ لیتر |
| ۴ | وانت کم مصرف | بنزینی | ۲۰۰ لیتر |
| دوگانه سوز | ۶۰ لیتر | ||
| ۵ | وانت پرمصرف | بنزینی | ۳۰۰ لیتر |
| دوگانه سوز | ۱۲۰ لیتر | ||
| ۶ | آمبولانس | بنزینی | ۵۰۰ لیتر |
پیامدها
[ویرایش]- ۶۰ هزار صیاد به علت افزایش قیمت بنزین بیکار شده و وضعیت معیشتی آنها بحرانی شد. آنها مجبور هستند روزانه ۵۰ تا۱۵۰ لیتر بنزین را با قیمت لیتری سه هزار تومان تهیه کنند.[۶۵]
- اعتراضات گستردهای در بیش از ۱۰۰ شهر ایران به راه افتاد که به اعتراضات آبان ماه ۹۸ معروف است.
قاچاق سوخت در ایران
[ویرایش]قاچاق سوخت در ایران به دلیل اختلاف قیمت سوخت داخلی با کشورهای همسایه و وجود یارانه گسترده، یکی از چالشهای مهم بازار انرژی است. قاچاق سوخت سالانه حدود ۶ تا ۸ میلیارد دلار از منابع کشور را هدر میدهد.[۶۶]
روزانه بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق میشود و حجم کشفیات کمتر از یک درصد کل قاچاق برآورد شده است.[۶۷][۶۸]
قاچاق سوخت عمدتاً از مناطق مرزی غرب، جنوب و شرق کشور صورت میگیرد و موجب کاهش منابع دولت، اختلال در بازار داخلی و کاهش اثرگذاری سیاستهای یارانهای میشود. تلاشهای دولتی شامل کنترل مرزها، افزایش نظارت و اصلاح قیمت سوخت است تا میزان قاچاق کاهش یابد.[۶۹]
فساد و قاچاق سوخت در نظام دونرخی
[ویرایش]وجود نظام دونرخی برای بنزین، شامل سوخت یارانهای و آزاد، یکی از عوامل اصلی ایجاد رانت، فساد اقتصادی و قاچاق سازمانیافته در شبکهٔ توزیع سوخت ایران دانسته میشود. اختلاف قابلتوجه میان قیمتهای داخلی و خارجی، انگیزهٔ بالایی برای قاچاق سوخت به کشورهای همسایه ایجاد کرده است. این مسئله بهویژه در استانهای مرزی بیشتر مشاهده میشود و معمولاً از طریق شبکههای سازمانیافته و استفاده از سهمیهها و حوالههای غیرقانونی صورت میگیرد.[۷۰]
دادستان کرمان نیز با اشاره به نقش نهادهای دولتی در این روند اعلام کردهاست که بخش قابلتوجهی از قاچاق سوخت از مسیر حوالهها و سهمیههای رسمی انجام میشود؛ بر اساس آمار ارائهشده، حدود ۴۹.۸ درصد از سوخت قاچاق مربوط به حوالههای سازمان صنعت، معدن و تجارت و ۲۸.۵ درصد مربوط به بخش جهاد کشاورزی است، در حالی که سهم خودروهای شخصی تنها حدود پنج درصد برآورد میشود. این دادهها نشان میدهد که قاچاق سوخت بیش از آنکه ناشی از فعالیت قاچاقچیان خرد باشد، ماهیتی سازمانیافته دارد. وی همچنین بر لزوم اصلاح ساختار سهمیهبندی و واریز مستقیم یارانهٔ سوخت به حساب شهروندان تأکید کرده است.[۷۱]
کارشناسان حوزهٔ انرژی معتقدند که تداوم دونرخی بودن بنزین، علاوه بر افزایش فساد اداری و رانت، باعث ناترازی مصرف و کاهش کارایی یارانههای سوخت میشود. پیشنهادهایی مانند یکسانسازی قیمتها، اتصال کارتهای سوخت به سامانههای بانکی و پایش برخط توزیع سوخت، از جمله راهکارهای مطرحشده برای کاهش این آسیبها بهشمار میرود.[۷۲]
ابعاد فساد و قاچاق
[ویرایش]مطابق با گزارشهای موجود، روزانه مقادیر قابل توجهی سوخت از کشور قاچاق میشود. برخی منابع از قاچاق روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتر گازوئیل خبر دادهاند که بخش عمدهای از آن از استانهای مرزی مانند سیستان و بلوچستان صورت میگیرد.[۷۳]
این حجم بالای قاچاق علاوه بر آسیب به اقتصاد ملی، موجب کاهش درآمدهای دولت از فروش سوخت و افزایش فشار بر منابع انرژی کشور شده است.
اقدامات مقابلهای
[ویرایش]دولت و نهادهای مرتبط اقداماتی را برای کاهش قاچاق و فساد در سیستم سوخت اتخاذ کردهاند. از جمله این اقدامات میتوان به توسعه سامانههای هوشمند توزیع سوخت، نظارت دقیقتر بر فرآیندهای توزیع و فروش، و افزایش قیمت سوخت در برخی مناطق مرزی اشاره کرد.[۷۴]
جایگاه مجلس در موضوع بنزین
[ویرایش]مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۹۵ با تصویب مادهٔ ۳۹ قانون برنامه ششم به دولت اجازه دادهبود که تا سال ۱۴۰۰، قیمت همهٔ حاملهای انرژی از جمله بنزین را با رعایت ملاحظات اجتماعی و اقتصادی و به تدریج، به بالاتر از سطح نود درصد قیمت فوب خلیج فارس برساند.[۷۵][۷۶] اما در سالهای بعد، مجلس و دولت مانع از اجرای تدریجی این مصوبه شدند. در سال مالی ۱۳۹۶ مجلس اجازه داد قیمت بنزین به ۱۵۰۰ تومان افزایش پیدا کند، اما دولت این مصوبه را به خاطر اعتراضات سال ۱۳۹۶ اجرا نکرد. در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ هم، مجلس با افزایش قیمت بنزین مخالفت کرد.[۷۷]
با افزایش سه برابری و یکشبهٔ قیمت بنزین با مصوبهٔ شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا و آغاز اعتراضات، شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و کارشناسان حقوقی نسبت به تداخل وظایف این شورا با امور مجلس انتقادهایی را مطرح کردند.[۷۸] آنها معتقد بودند افزایش قیمت بنزین در مجلس تصویب نشده و به همین دلیل غیرقانونی است.[۷۹] حتی تعدادی از نمایندگان اعلام کردند که در اعتراض به بیاعتنایی دولت به نظر آنها در مورد افزایش قیمت بنزین استعفا خواهند کرد.[۸۰]
در دومین روز اعتراضات (۲۵ آبان) فراکسیون امید مجلس طرح فوریتی «بازگشت قیمت بنزین به قیمت قبل» را تهیه کرد و بنا بود یک روز بعد، آن را تقدیم هیئت رئیسهٔ مجلس کند.[۷۹] اما پس از سخنرانی خامنهای در ۲۶ آبان و تأکید او بر حمایت از تصمیم سران قوا، سخنگوی این فراکسیون اعلام کرد به دلیل «تاکیدات رهبر جمهوری اسلامی» طرح مزبور از دستور کار خارج شدهاست.[۷۹] همزمان محمود صادقی گفت که رهبر ایران با ارسال یادداشتی خطاب به نمایندگان، آنها را از مخالفت با مصوبهٔ سران قوا برحذر داشتهاست.[۸۱] علی لاریجانی هم در ۱۰ آذر طی نشستی خبری گفت که در راس امور قرار داشتن مجلس به معنای دخالت در همه تصمیمها نیست و جایگاه مجلس «ریلگذاری پس از رهبر انقلاب» است.[۸۰] او در مورد وجود نهادهای تصمیمگیرندهٔ موازی مجلس گفت که بعضی از این نهادها در زمان روحالله خمینی هم وجود داشتهاند، برخی هم بعداً اضافه شدهاند و این موضوع جدیدی نیست.[۸۲]
در ۷ آذر سخنگوی کمیسیون اصل ۹۰ مجلس از تهیهٔ یک طرح دوفوریتی دیگر برای تکنرخی شدن بنزین به قیمت هر لیتر ۱۵۰۰ تومان و حذف قیمت ۳۰۰۰ تومانی خبر داد.[۸۳] از دیدگاه منتقدان، این طرح نمایندگان مجلس، سیاسی و تلاشی برای توفیق در مبارزات انتخاباتی مجلس در اسفند ۱۳۹۸ است.[۷۹][۸۴][۸۵]
جستارهای وابسته
[ویرایش]- بحران بنزین ایران
- طرح تثبیت قیمتها و آثار آن
- سهمیهبندی سوخت در ایران
- فساد در جمهوری اسلامی ایران
- اعتراضات به گران شدن قیمت بنزین
منابع
[ویرایش]- ↑ "مروری بر تاریخچه قیمت سوخت خودرو در ایران + جدول و نمودار". Borna.News. 2023-05-12. Archived from the original on 2025-09-23. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "Iran gasoline prices, liter, 15‑Sep‑2025". GlobalPetrolPrices. 2025‑09‑15. Retrieved 2025-09-23.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "Iran's president says subsidised fuel prices are irrational". Reuters. 2024-08-27. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "نرخ سوم بنزین در راه است؟ جزئیات طرح جدید دولت برای اصلاح قیمت سوخت". سرمایه و بورس. 2025-11-12. Retrieved 2025-11-16.
- ↑ "وزارت نفت، تکلیف قیمت بنزین را روشن کرد – معاون وزیر نفت درمورد قیمت بنزین چه گفت؟". خبر ناب. 2025-05-10. Retrieved 2025-11-16.
- ↑ "Iran gasoline consumption up". MEES. 2025-01-12. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "Fuel oil smuggling network rakes in $1 billion for Iran and its proxies". Reuters. 2024-12-03. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "Iran protests: Dozens killed in fuel price demonstrations". BBC. 2019-11-18. Archived from the original on 2019-11-19. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "پشتپرده قاچاق ۲۵ تا ۲۷ میلیون لیتر در روز نمیتواند غیر سازمانیافته باشد". شهرخبر. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "افشاگری از فساد گسترده در قاچاق سوخت". نفتما. 2025-01-27. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «بنزین پنج هزار تومانی؛ واکنشها به «تصمیم سخت» دولت ایران». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۱-۲۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۱.
- ↑ Behnegarsoft.com. «قیمت بنزین از سال 57 تا اکنون+ جدول». پایگاه خبری الف. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۱-۱۵.
- ↑ «همه تغییرات قیمت بنزین در 15 سال گذشته+ جدول». پایگاه خبری جماران - امام خمینی - انقلاب اسلامی. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۱-۱۵.
- ↑ www.entekhab.ir https://www.entekhab.ir/fa/news/474536/بنزین-در-۴۰-سال-گذشته-چقدر-گران-شده-جدول. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۱-۱۵. پارامتر
|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک) - ↑ "سالشمار ۳۰ ساله قیمت بنزین". تابناک. 2023-05-12. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "سالشمار ۳۰ ساله قیمت بنزین". تابناک. 2023-05-12. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "سالشمار ۳۰ ساله قیمت بنزین". تابناک. 2023-05-12. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "بررسی قیمت بنزین در ۳۷ سال گذشته". میژ نفت. 2022-03-10. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "بررسی قیمت بنزین در ۳۷ سال گذشته". میژ نفت. 2022-03-10. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "بررسی قیمت بنزین در ۳۷ سال گذشته". میژ نفت. 2022-03-10. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "تغییرات قیمت بنزین در ایران طی ۷۳ سال". گجت نیوز. 2021-09-01. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "تغییرات قیمت بنزین در ایران طی ۷۳ سال". گجت نیوز. 2021-09-01. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ "سیاستهای قیمتگذاری بنزین در ایران". مجیران. 2020-11-10. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ «بنزین ۵ هزار تومانی از نیمهآذر میآید/ جزییات قیمت و سهمیه بنزین اعلام شد». خبرآنلاین. ۲۰۲۵-۱۱-۲۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
- ↑ آنلاین، اقتصاد (۱۴۰۴/۰۹/۰۴ - ۱۶:۱۲). «فوری/ قیمت بنزین ۵۰۰۰ تومان شد». fa. دریافتشده در 2025-11-25. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - ↑ TABNAK، تابناک | (۲۰۲۴-۰۶-۳۰). «اتمام حجت جامعه شناس مشهور با تصمیم گیران بنزینی/ ابعاد اعتراضات غیرقابل تصور خواهد بود». fa. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۱.
- ↑ «آیا هفته آینده با آغاز گرانی بنزین، اعتراضات سراسری 96 در ایران تکرار خواهد شد؟». cpiran.net. ۲۰۲۵-۱۲-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۱.
- ↑ "سیاستهای مدیریت مصرف بنزین در ایران". تابناک. 2023-05-12. Retrieved 2025-09-23.
- ↑ ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ["Iran fuel price hike stokes anger, protests"](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50491522). BBC News. 2019-11-15. Archived from the original on [۱]. Retrieved 2023-10-17.
- ↑ یارانه بنزین با سهمیهبندی، هدفمند شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). 2007-06-27. Archived from the original on [۲]. Retrieved 2023-09-25.
- ↑ ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ["قیمت بنزین آزاد در ایران سه برابر شد"](https://www.dw.com/fa-ir/%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/a-51260963). DW. 2019-11-15. Archived from the original on [۳]. Retrieved 2023-10-17.
- ↑ ["Iran’s gasoline rationing plan: what we know"](https://www.theguardian.com/world/2019/nov/16/irans-gasoline-rationing-plan-what-we-know). The Guardian. 2019-11-16. Archived from the original on [۴]. Retrieved 2023-10-17.
- ↑ ["جزئیات سهمیهبندی جدید بنزین؛ سقف برداشت روزانه و شرایط استفاده از کارت سوخت"](https://ecokhabari.com/2024/10/07/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%87%E2%8C%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%8C%8B-%D8%B3%D9%82%D9%81-%D8%A8%D8%B1%D8%AF/). اکوخبر. 2024-10-07. Archived from the original on [۵]. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ ["سهمیهبندی بنزین؛ وزیر کشور ایران خبر تسنیم و فارس را ‘کار خطرناک’ خواند"](https://melliun.org/iran/204917). Melliun. Archived from the original on [۶]. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "ظرفیت پالایشی کشور به ۲.۴ میلیون بشکه رسید". خبرگزاری مهر. 2025-03-12. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "تولید بنزین به ۱۲۰ میلیون لیتر در روز رسید". تسنیم. 2025-02-16. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "مصرف بیش از یک میلیارد لیتر بنزین در ۷ روز". بورس امروز. 2025-08-23. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "روزانه ۹ میلیون لیتر بنزین وارد کشور میشود". خبرگزاری مهر. 2025-01-17. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "تولید ۶۰ درصد نفتگاز ایران با استاندارد یورو ۴ و ۵؛ مصرف بنزین بهروزانه ۱۱۵ میلیون لیتر رسید". سیمای انرژی. 2023-10-11. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "افزایش ۴۰ درصدی قیمت بنزین و اثرات تورمی آن". خبرگزاری مهر. 2024-11-01. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ «بررسی یارانه پنهان انرژی در ایران». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ «یارانههای پنهان در جیب چه کسانی میرود؟». دنیای اقتصاد. ۱۴۰۰/۰۷/۱۸. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - ↑ «مصرف بنزین از ۱۲۱ میلیون لیتر عبور کرد». ایرنا. ۳ فروردین ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ «تولید بنزین در کشور به ۱۲۰ میلیون لیتر در روز رسید». ایرنا. ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ «کاسبان ۲۰ میلیون لیتری قاچاق سوخت». تسنیم. ۱۱ دی ۱۴۰۳. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ «رد سوخت قاچاق؛ طرح تخصیص سوخت بر اساس اسناد حمل برخط». تسنیم. ۱۳ آذر ۱۴۰۳. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ «بررسی یارانه پنهان انرژی در ایران». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ "افزایش ۴۰ درصدی قیمت بنزین چقدر تورمزا است؟". خبرگزاری مهر. 2024-11-01. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "اثر افزایش قیمت بنزین بر هزینههای زندگی و تولید". میز نفت. 2014-10-05. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "بانک مرکزی: تأثیر افزایش قیمت بنزین بر تورم سالانه". قدس آنلاین. 2025-10-18. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "تأثیر افزایش قیمت بنزین بر تورم". شرق آنلاین. 2019-11-01. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "همتی: تأثیر افزایش قیمت بنزین در تورم ۴ واحد درصد در سال". خبرگزاری تسنیم. 2019-11-15. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "اثر افزایش قیمت بنزین بر هزینههای زندگی و تولید". میز نفت. 2014-10-05. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ «ناآرامیهای آبان ۹۸ به روایت دانشگاهیان». ایرنا. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴.
- ↑ «سهم بنزین در هزینه خانوارهای ایرانی چند درصد است؟». دنیای اقتصاد. ۱۴۰۴/۰۷/۰۵. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - ↑ «کاسبان ۲۰ میلیون لیتری قاچاق سوخت». تسنیم. ۱۴۰۳/۱۰/۱۱. دریافتشده در ۱۴ آبان ۱۴۰۴. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - ↑ "اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و افزایش قیمت بنزین". BBC فارسی. 2019-11-15. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "تحلیل اجتماعی اعتراضات آبان ۱۳۹۸". DW فارسی. 2019-11-20. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ «بهای بنزین آزاد در ایران سه برابر شد». radiofarda.com. رادیو فردا. ۲۴ آبان ۱۳۹۸. دریافتشده در ۲۴ آبان ۱۳۹۸.
- ↑ «روحانی: پول افزایش قیمت بنزین را بین شصت میلیون نفر توزیع میکنیم». bbc.com/persian. بیبیسی فارسی. ۲۴ آبان ۱۳۹۸. دریافتشده در ۲۵ آبان ۱۳۹۸.
- ↑ «دفاع روحانی از افزایش قیمت بنزین: «به نفع مردم تحت فشار است»». radiofarda.com. رادیو فردا. ۲۴ آبان ۱۳۹۸. دریافتشده در ۲۵ آبان ۱۳۹۸.
- ↑ «سهمیهبندی بنزین؛ تجمعات اعتراضی و "تهاجم" به یک انبار نفت». bbc.com/persian. بیبیسی فارسی. ۲۵ آبان ۱۳۹۸. دریافتشده در ۲۵ آبان ۱۳۹۸.
- ↑ «اعتراضهای ایران؛ هفت تفاوت آبان ۹۸». bbc.com/persian. بیبیسی فارسی. ۶ آذر ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ «میزان سهمیهبندی ماهانه انواع خودرو». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۴ آبان ۱۳۹۸. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۹.
- ↑ گران شدن بنزین «۶۰ هزار صیاد» ایرانی را بیکار کرد
- ↑ "قاچاق سوخت سالانه تا ۸ میلیارد دلار خسارت میزند". خبرگزاری ایرنا. 2023-06-12. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "قاچاق روزانه ۲۵ میلیون لیتر سوخت". خبرگزاری مهر. 2023-12-04. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "حجم کشفیات سوخت قاچاق به کمتر از یک درصد رسید". خبرگزاری تسنیم. 2024-12-11. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "زخم عمیق قاچاق سوخت بر اقتصاد کشور". خبرگزاری مهر. 2025-03-08. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "افشاگری از فساد گسترده در قاچاق سوخت". نفتما. 2025-01-27. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "افشاگری از فساد گسترده در قاچاق سوخت". نفتما. 2025-01-27. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "دو دهه تثبیت قیمت و راهکارهایی برای آینده بنزین". ایرنا. 2025-08-22. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "گزارش حلفههای قاچاق سوخت در ایران". Ensaf News. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ "حذف کارت سوخت منطقی نیست". Tasnim News. Retrieved 2025-10-18.
- ↑ سید مسلم بهشتی نژاد (۱۳۹۸-۰۹-۰۹). «مجلس را به خاطر ماده ۳۹ قانون برنامه ششم، استیضاح کنید!». www.tabnak.ir. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۰.
- ↑ «مجوز برنامه ششم به دولت برای افزایش قیمت حاملهای انرژی / برخی دهکها توان افزایش تورم را ندارند». خبرگزاری خانه ملت. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۰.[پیوند مرده]
- ↑ «روزنامه سازندگی». sazandeginews.com. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۴.
- ↑ «علی لاریجانی: جایگاه مجلس ریلگذاری پس از رهبر است». iranintl.com. ایران اینترنشنال. ۱۰ آذر ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ ۷۹٫۰ ۷۹٫۱ ۷۹٫۲ ۷۹٫۳ «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». dw.com. دویچه وله. ۷ آذر ۱۳۹۸. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ ۸۰٫۰ ۸۰٫۱ «لاریجانی: جایگاه مجلس ریلگذاری پس از رهبر است». radiofarda.com. رادیو فردا. ۱۰ آذر ۱۳۹۸. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ «حکم حکومتی خامنهای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سهبرابری قیمت بنزین را هم ندارند». voanews.com. صدای آمریکا. ۳ آذر ۱۳۹۸. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۲۸ نوامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ «لاریجانی: دولت گمان نمیکرد اجرای سهمیهبندی اینقدر تبعات داشته باشد / برای ریاست جمهوری برنامهای ندارم». snn.ir. خبرگزاری دانشجو. ۱۰ آذر ۱۳۹۸. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ «طرح دو فوریتی برای تکنرخی شدن بنزین». donya-e-eqtesad.com. دنیای اقتصاد. ۷ آذر ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ فکری، مریم (۹ آذر ۱۳۹۸). ««انتخابات مجلس» نمایندگان را به سمت بنزین تکنرخی برد؟». khabaronline.ir. خبر آنلاین. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.
- ↑ «نماینده سابق: اعتراض امروز مجلس به گرانی بنزین برای انتخابات است نه مردم». fardanews.com. فردا نیوز. ۸ آذر ۱۳۹۸. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.