خط لوله گوره–جاسک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خط لولهٔ گوره–جاسک
Goreh-Jask Pipeline.svg
نقشه خط لولهٔ گوره–جاسک
مکان
کشورایران
استاناستان بوشهر
استان فارس
استان هرمزگان
مختصات۲۹°۵۳′۵۹″ شمالی ۵۰°۲۷′۵″ شرقی / ۲۹٫۸۹۹۷۲°شمالی ۵۰٫۴۵۱۳۹°شرقی / 29.89972; 50.45139 (Goreh Pumping Station) ۲۵°۵۰′۹″ شمالی ۵۷°۲۰′۳۰″ شرقی / ۲۵٫۸۳۵۸۳°شمالی ۵۷٫۳۴۱۶۷°شرقی / 25.83583; 57.34167 (Kuh Mobarak)
جهت کلیغرب به شرق
آغاز ازتلمبه‌خانه گوره
پایان درکوه مبارک
اطلاعات کلی
گونهنفت خام
وضعیتتکمیل شده در ۳۱ تیر ۱۴۰۰
اطلاعات فنی
قطر لوله۴۲ in (۱۰۶۷ mm)
شمار ایستگاه‌های پمپاژ۵ عدد

خط لولهٔ گوره-جاسک طولانی‌ترین خط لولهٔ انتقال سوخت‌های فسیلی در خاورمیانه به طول تقریبی ۱۰۰۰ کیلومتر است که در صورت تکمیل، قادر است افزون‌بر نفت ترش، میعانات گازی را نیز از نزدیکی گوره در استان بوشهر به نزدیکی بندر جاسک به منظور صادرات، منتقل سازد. سرمایه‌گذاری اجرای این پروژه بالغ بر ۱٫۵ میلیارد دلار در نظر گرفته شده‌است.[۱] مسئولان ایران این طرح را پروژه‌ای تماماً ایرانی اعلام کردند که شرکت لوله سازی اهواز تولید کنندهٔ اصلی لوله‌های این پروژه عنوان شده‌است.[۲]

در فاز اول این پروژه این خط لوله می‌تواند روزانه بالغ بر ۳۵۰ هزار بشکه نفت خام را از گوره به جاسک منتقل کند. در فارهای بعدی این پروژه قرار بر این است تا این خط لوله روزانه ۱ میلیون بشکه نفت خام را منتقل بکند.[۳]

در ایجاد زنجیرهٔ تولید لولهٔ NACE، تبدیل تختال به ورق و سپس لوله که برای نخستین بار در ایران اتفاق افتاده‌است، لوله‌سازی اهواز، فولاد مبارکه اصفهان، فولاد اکسین خوزستان، و ایران آروین و دو شرکت لوله‌ساز دیگر فعالیت کردند. در این طرح حلقهٔ اول توسط شرکت فولاد مبارکه تولید می‌شود و در حلقهٔ دوم ورق مورد نیاز توسط شرکت فولاد اکسین تولید، و سپس لوله‌سازی اهواز این ورق‌ها را تبدیل به لوله کرد.[۴]

در ۳۱ تیرماه و در حالی که چند روز بیشتر به پایان دولت آقای روحانی باقی نمانده، او در مراسم افتتاح از راه دور و از طریق ویدئو این طرح را «دستاوردی بزرگ» و «روزی تاریخی برای ملت ایران» دانست که به پایان رسانده‌است.[۵]

پیشینه[ویرایش]

طرح این خط لوله از دهه ۱۹۸۰ مطرح بود ولی هیچ وقت به جدیت دولت دوازدهم گرفته نشد. ایران معتقد بود که تنگه هرمز به رغم اینکه عملاً بخش مهمی از آن در کنترل امنیتی ج.ا. ایران است اما موضوعی است که می‌تواند تنگه‌ای مبتی بر صلح و همکاری باشد.

اما در دهه‌های بعد از آن، از سوی آمریکا و همچنین برخی از کشورهای منطقه‌ای آنقدر به ایران فشار وارد کرده‌اند که مجبور شد در مقوله واکنشی مسیرهای انتقال انرژی خود را متنوع سازی کند که منجر به راه اندازی طرح انتقال نفت از گوره به جاسک شد.[۶]

اهمیت راهبردی[ویرایش]

بخش پایانی خط لولهٔ گوره-جاسک

حضور ایران در یکی از مهم‌ترین و پرتنش‌ترین مناطق جهان سبب شده موقعیت‌های فراوان جغرافیایی و زمینهٔ دسترسی به ظرفیت ژئوپلیتیک همواره مهیا باشد. یکی از شاهراه‌های عبور نفت در جنوب ایران در تنگهٔ هرمز واقع شده که بخشی از سرزمین ایران به حساب می‌آید.[۷]

هزینهٔ انتقال نفت و زمان انتقال آن با استفاده از این خط لوله به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد؛ به طوری که هزینهٔ انتقال هر بشکه نفت با استفاده از نفتکش نزدیک به ۶۰ سنت است که با اجرای این طرح هزینهٔ انتقال هر بشکه نفت به ۴۰ سنت کاهش می‌یابد.[۸]

با توجه به قابلیت انتقال نفت خام و میعانات گازی از این خط لوله، افزون‌بر تمرکززدایی از صادرات نفت ایران از پایانهٔ نفتی خارگ و دور زدن تنگهٔ هرمز به عنوان یک نقطهٔ راهبردی آسیب‌پذی جهت صادرات نفت در منطقهٔ خاورمیانه، امکان صادرات گاز میدان گازی پارس جنوبی از این پایانه و مسیر کوتاه‌تر برای کشتی‌های ترابری LNG و امکان رقابت با کشور قطر فراهم می‌شود.[۹]

تمرکززدایی از پایانه نفتی خارک[ویرایش]

با توجه به قابلیت انتقال نفت خام و میعانات گازی از این خط لوله، افزون بر تمرکززدایی از صادرات نفت ایران از پایانهٔ نفتی خارک و دور زدن تنگهٔ هرمز به‌عنوان نقطهٔ راهبردی آسیب‌پذیر صادرات نفت در منطقهٔ خاورمیانه، امکان صادرات گاز میدان گازی پارس جنوبی از این پایانه و مسیر کوتاه‌تر برای کشتی‌های ترابری ال‌ان‌جی و امکان رقابت با کشور قطر نیز با احداث این خط لوله فراهم می‌شود.[۷]

الزامات[ویرایش]

گفته می‌شود برای اجرای هزار کیلومتر خط لوله الزامات زیرساختی زیر نیز تهیه شد:

ساخت یک واحد تلمبه‌خانه و دو ایستگاه توپک‌رانی، احداث دو پست برق و ۲۳۰ کیلومتر خط انتقال برق، ساخت داخلی ۸۰ دستگاه شیرآلات بین راهی چند ۱۰ تنی برای نخستین بار در ایران، ساخت پمپ‌های بسیار عظیم دو و نیم مگاواتی سازگار با سرویس ترش برای نخستین بار در ایران، احداث پایانهٔ صادراتی و گوی شناور برای بارگیری نفت خام از سواحل مکران از جمله ظرفیت‌های ایجادشده برای تحقق این طرح راهبردی بود که اشتغال‌زایی برای بیش از هزار نفر را با خود به همراه داشت.[۱۰]

استانداردهای ویژه[ویرایش]

مراحل ابتدایی طرح خط لولهٔ گوره-جاسک

در همه بخش‌های خط لوله گوره به جاسک و همهٔ تأسیسات مرتبط، از استانداردهای ملی (ایران) و بین‌المللی از جمله استاندارد IPS و API استفاده شده‌است.

در ابتدای کار قراردادی برای تأمین ۴۰۰ هزار تن ورق «نیز» که یک ورق مخصوص مقاوم به نفت ترش است با خرید از شرکت‌های خارجی منعقد شد، همچنین در آغاز کار مقرر بود از پمپ‌های ۶ مگاواتی استفاده شود اما تأمین این اقلام برای ایران به علت تحریم‌ها با دشواری همراه که در نهایت با مشارکت شرکت‌های ایرانی تهیه شد.[۱۰]

زمینِ تحصیل‌شده[ویرایش]

در این طرح ۵ هزار هکتار زمین تحصیل شده‌است. یک‌هزار و ۱۰۰ هکتار آن برای ساخت اسکلهٔ تجاری به سازمان بنادر و دریانوردی تحویل داده شده‌است.

نقدها[ویرایش]

خبرگزاری فارس در گزارشی نوشت که نقد اصلی به طرح گوره جاسک از این جهت است که این طرح در پارادایم خام‌فروشی نفت تعریف شده‌است و وزارت نفت هیچ برنامه مشخصی برای استفاده از ظرفیت این خط لوله برای توسعه پتروپالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و صنایع تکمیلی در سواحل مکران ندارد. همان‌طور که می‌دانید توسعه این واحدها علاوه بر ایجاد ارزش افزوده و اشتغالزایی فراوان در این منطقه از جنبه امنیتی نیز برای ایران حائز اهمیت است، زیرا به افزایش جمعیت در مناطق ساحلی ایران در سواحل دریای عمان کمک می‌کند.

همچنین در نقدی دیگر آمده که آیا در شرایطی که ایران با محدودیت منابع مالی مواجه است، هزینه‌کرد دو میلیارد دلاری در این طرح برای تنوع در مبادی صادرات نفت خام ایران آن هم در شرایط تحریمی که صادرات نفت ایران افت شدیدی کرده، نسبت به سایر اولویت‌های کشور فوریت داشته‌است؟[۱۱]

خبرگزاری فارس همچنین نوشت که وجود ایرادات متعدد در این طرح و همچنین فقدان برنامه و طرح جامعی (Master plan) برای ایجاد هاب انرژی در منطقه جاسک، فرصت‌سوزی‌های زیادی را برای کشور به همراه داشته‌است که در ادامه به آن پرداخته می‌شود. برخی نیز وزارت نفت ایران را به برگزاری «افتتاح زود هنگام» متهم کردند و گفتند وزارت نفت به دنبال افتتاح خط لوله گوره-جاسک قبل از تکمیل پروژه است.[۱۲]

منابع[ویرایش]

  1. Welle (www.dw.com)، Deutsche. «خط لوله ۱٫۵ میلیارد یورویی گوره-جاسک؛ امنیتی یا اقتصادی؟ | DW | 21.07.2021». DW.COM. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۳.
  2. «لوله سازی اهواز تولیدکننده اصلی لوله‌های طرح گوره به جاسک». صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. ۲۹ اسفند ۱۳۹۹.
  3. «صفر تا صد اجرای خط لوله نفت گوره به جاسک/ ایران چرا تنگه استراتژیک هرمز را دور می‌زند؟ | خبرگزاری فارس». www.farsnews.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۲.
  4. «افتتاح طرح انتقال نفت خام از گوره به جاسک و پایانه صادراتی مکران توسط روحانی». ایسنا. ۲۰۲۱-۰۷-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۳.
  5. «دولت ایران می‌گوید با افتتاح خط لوله جاسک تنگه هرمز را دور زده». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۳.
  6. حسین جوادی (۲۰۲۰). «طرح گوره جاسک در جنگ سیگنال‌های متعارض امنیت انرژی خلیج فارس». Sputnik ایران.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «صفر تا صد اجرای خط لوله نفت گوره به جاسک». شانا. ۲۰۲۱-۰۴-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۳.
  8. «پایگاه اطلاع‌رسانی شرکت نفت/خط لوله گوره - جاسک؛ گام بلند برای توسعه مناطق محروم». www.nioc.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۳.
  9. دلایل استراتژیک‌بودن خط لولهٔ انتقال نفت گوره-جاسک چیست؟ خبرگزاری خانه ملت
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ 792 (۲۰۲۱-۰۷-۲۲). «بهره‌برداری از طرح خط لوله انتقال نفت خام گوره تا جاسک». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۳.
  11. «زشت و زیبای کارنامهٔ وزارت نفت در خط لوله نفت گوره جاسک». اقتصاد آنلاین. ۱۵ تیر ۱۴۰۰.
  12. «وزارت نفت به دنبال افتتاح نمایشی خط لوله گوره جاسک». خبرگزاری فارس. ۴ اسفند ۱۳۹۹.