میدان‌های نفتی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نقشه میادین نفتی و گازی ایران

میدان‌های نفتی ایران مشتمل بر مخازن، حوضه‌ها و میدان‌های نفتی واقع در قلمرو خاکی و آبی کشور ایران است. برخی از این میادین در حال حاضر فعال و تعدادی نیز غیرفعال و یا در حال توسعه می‌باشند. مالکیت کلیه میادین نفت و گاز ایران، در اختیار شرکت ملی نفت ایران است، که هم‌اکنون عملیات تولید از این میادین توسط چهار شرکت تابعه آن؛ بنام‌های: شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت فلات قاره ایران، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان انجام می‌گیرد.

بر اساس آمار رسمی منتشر شده وزارت نفت ایران مجموع ذخایر استحصال شدنی نفت خام و میعانات گازی ایران بیش از ۱۵۴٫۸ میلیارد بشکه برآورد می‌شود.[۱] که این میزان معادل ۱۰٪ درصد از مجموع کل ذخایر نفت خام موجود در جهان محسوب می‌شود.[۲] بنابر اظهارات کارشناسان شرکت ملی نفت ایران، مخازن نفتی ایران تا سال ۱۴۵۳ می‌توانند قابل بهره‌برداری باشند.[۳]

بزرگترین میدان‌های نفتی[ویرایش]

میدان نفتی گچساران با ذخیره درجای ۶۶٫۷ میلیارد بشکه و ذخیره نهایی ۲۳٫۷ میلیارد بشکه نفت خام، بزرگترین میدان نفتی ایران بشمار می‌آید و هم‌اکنون بطور متوسط روزانه ۴۸۰ هزار بشکه نفت خام از مخازن آسماری و بنگستان میدان گچساران تولید می‌شود.[۴] میدان نفتی مارون، دومین میدان بزرگ نفتی ایران است. میدان نفتی اهواز با در اختیار داشتن ٣٧ میلیارد بشکه نفت خام درجا، سومین میدان نفتی ایران محسوب می‌شود. میدان نفتی آزادگان با ذخیره درجای ۳۲ میلیارد بشکه، چهارمین میدان نفتی ایران و بزرگترین میدان مشترک کشور می‌باشد. میدان آزادگان، در لایه اصلی خود یعنی سروک، با میدان مجنون عراق مشترک است. میدان نفتی آغاجاری نیز با ذخیره ۲۸ میلیارد بشکه نفت درجا، بعنوان پنجمین میدان بزرگ نفتی ایران شناخته می‌شود.

تعداد[ویرایش]

بر اساس آخرین اخبار نفت و گاز، در حال حاضر تعداد ۱۴۵ میدان هیدروکربنی و ۲۹۷ مخزن نفتی و گازی در ایران کشف شده است، که تعداد ۱۰۲ میدان نفتی و ۴۳ میدان گازی می‌باشند. از تعداد کل مخازن، ۲۰۵ مخزن نفتی و ۹۲ مخزن گاز طبیعی می‌باشند. تعداد ۷۸ میدان از این میادین، فعال می‌باشند، که ۶۲ میدان در خشکی و ۱۶ میدان در دریا قرار دارند. شمار ۶۷ میدان نیز در حال حاضر غیرفعال می‌باشند. در حال حاضر سازند آسماری که متعلق به دوره الیگو میوسن است، بهترین تولید کننده نفت در ایران می‌باشد و سازند سروک نیز که شکل گیری آن، به کرتاسه میانی بازمی‌گردد، از نظر حجم ذخایر، دارای نفت قابل بازیافت مهمی می‌باشد.[۵]

موقعیت جغرافیایی میدان‌ها[ویرایش]

از این میزان ذخیره نفت ایران، ۱۰۶ میلیارد بشکه در خشکی و ۳۱٫۶ میلیارد بشکه در دریا واقع شده‌است.[۶] بیشتر میادین کشف شده (۱۴۰ میدان) در حوضه زاگرس و خلیج فارس (جنوب غربی ایران) می‌باشند. همچنین میدان‌هایی در حوضه شمال ایران مرکزی، خزر جنوبی و کپه‌داغ کشف شده و یا در حال اکتشاف می‌باشند.[۵]

دریای خزر علی‌رغم دارا بودن منابع نفت و گاز قابل توجه برای کشورهای ساحلی آن، هیچگاه در برنامه‌های وزارت نفت ایران، در خصوص استخراج نفت، جای نداشته است؛ که دلیل این امر را در وجود ذخایر عظیم نفت و گاز ناحیه جنوب ایران بر می‌شمارند، که همواره منبع قابل اتکایی در امر درآمدزایی برای ایران بوده است. ایران از سال ۱۳۴۶ فعالیت خود را برای اکتشاف نفت در دریای خزر آغاز کرد. سه‌ چاه اکتشافی در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ در این دریا حفر شد، اما به‌دلیل آنچه اقتصادی‌نبودن پروژه نامیده شد، این عملیات نیمه‌تمام ماند. شرکت نفت خزر در سال‌های اخیر توانسته با پیشرفت کُند، در زمینه استخراج نفت از میادین این منطقه، سرانجام در سال ۱۳۹۱، نخستین چاه حفرشده‌اش را به نفت رسانده و نخستین گام را در جهت برداشت عملیاتی از میدان‌های این حوضه، بردارد.[۷]

مالکیت[ویرایش]

از تعداد میادین اکتشافی، تعداد ۲۸ میدان هیدروکربنی به صورت مشترک در مرز ایران و کشورهای مجاور (کویت، قطر، آذربایجان، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق و ترکمنستان) قرار گرفته است.[۵] شرکت ملی نفت ایران مالک اصلی کلیه میادین نفتی و گازی است، که در ایران مستقر می‌باشند.

میدان‌های مشترک[ویرایش]

کشور ایران با برخی کشورهای همسایه خود، دارای میادین نفتی مشترک است. این کشورها عبارتند از:

در حال حاضر حداقل ۱۵ مخزن نفتی مشترک بین ایران و این کشورها وجود دارد. در این بین مخازن مشترک واقع در خشکی در همجواری کشور عراق قرار دارد و سایر مخازن در خلیج فارس و دریای عمان واقع‌اند:[۸]

عراق[ویرایش]

در طول مرز مشترک ایران و عراق ۵ میدان نفتی قرار دارد، که عبارتند از: میدان نفت‌شهر (سابقاً نفت شاه)، میدان دهلران، میدان پایدار غرب، میدان نفتی آذر، میدان نفتی آزادگان و میدان نفتی یادآوران (سابقاً حسینیه-کوشک).

عربستان سعودی[ویرایش]

در طول مرز مشترک آبی ایران و عربستان سعودی، ۴ میدان نفتی اسفندیار، فروزان، فرزاد A (فارس ۱) و فرزاد B (فارس ۲) قرار دارند.

قطر[ویرایش]

در طول مرز مشترک آبی ایران و قطر، میدان نفتی رشادت قرار دارد.

کویت[ویرایش]

در طول مرز مشترک آبی ایران و کویت، میدان نفتی و گازی آرش قرار دارد.

امارات عربی متحده[ویرایش]

در طول مرز مشترک آبی ایران و امارات عربی متحده؛ میدان نفتی فرزام، میدان نفتی نصرت، میدان نفتی مبارک و میدان نفتی سلمان در مجاورت مخازن اماراتی قرار دارند.

عمان[ویرایش]

تنها میدان مشترک نفتی ایران با عمان، میدان نفتی هنگام است.

بهره‌برداری[ویرایش]

ظرفیت تولید حوضه‌های نفتی ایران بنابر آمار سال ۲۰۱۰ هر ساله به میزان ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار بشکه در روز کاهش می‌یابد. این به معنی آغار دوره پیری مخازن پربازده و کم‌هزینه ایران است. غالب منابع نفتی دست‌نخورده جزء مخازن کم‌بازده و پرهزینه ایران دسته‌بندی می‌شوند.[۹]

فهرست میدان‌های نفتی ایران[ویرایش]

مرکزی و زاگرس[ویرایش]

خلیج فارس[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. کامران مصلح، فرید دهقانی، محمدرضا الزامی، رضا میرزا ابراهیمی. «ذخایر نفتی جهان». در استفاده بهینه از منابع گازی در ایران. موسسه مدیریت انرژی افق. ویرایش فیپا. چاپ اول. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۷. ۱۰. ISBN 978-964-8427-48-6. 
  2. Jim Saxton. «IRANS OIL & GAZ WEALTH»(انگلیسی)‎. کمیته مشترک اقتصادی United States Congress، مارس ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  3. ایران فقط تا ۱۴۵۳ نفت دارد! خبرگزاری فرارو
  4. «فعالیت اتریشی‌ها برای ازدیاد برداشت از میدان نفتی گچساران». شانا، ۱۸ شهریور ۱۳۹۴. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Behrooz Esrafili-Dizaji & Farkhondeh Kiani. «Persia Land of Black Gold». Geo Expro Magazine، Volume 9, 2011. بازبینی‌شده در ۷ آوریل ۲۰۱۲. 
  6. [محمود واعظی]. «دیپلماسی انرژی ایران و قدرت‌های بزرگ در خلیج فارس». کتاب نفت و سیاست خارجی. مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، آذر ۱۳۸۹. ۱۴۸. بازبینی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۱. 
  7. صفر؛ سهم ایران از نفت خزر خبرگزاری انتخاب
  8. زیبا اسماعیلی. «میادین مشترک خط مقدم صنعت نفت». روزنامه جام جم، ۱ دی ۱۳۸۸. اقتصادی. بازبینی‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  9. الهام فرهادی. «ایران و امنیت انرژی». مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، مهر ۱۳۸۹. ۱۱. بازبینی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۱. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]