سامن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سامن
سامه
SamenKhangholiTower.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان همدان
شهرستان ملایر
بخش سامن
مردم
جمعیت

بخش ۳۴،۴۹۳ نفر

شهر ۴۴۲۶ نفر [۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۲۱۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۸۷۸ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۸ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۵۰ روز
اطلاعات شهری
ره‌آورد کشمش، خیارشور، انگور، عسل،
قالی ابریشم و منبت‌کاری
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۵۲
وبگاه سایت شهر سامن

تاریخ سامن:

  • متون جغرافیایی وکتابهای المسالک و الممالک ، در طول هفت قرن اول هجری از وجود شهری به نام رامن در میانۀ راه همدان – وروگرد پرده بر می دارند و کمابیش آن را توصیف می کنند. برخی از نویسندگان محل این شهر را با سامن امروزی که شهری در 17 کیلومتری جنوب غربی ملایر است ، تطبیق کرده و حتی یاقوت حموی و گای لسترنج مستشرق نامی را متهم به خبط و خطا در ثبت نام آن می کنند و مدعی هستند که آنها به جای سامن اشتباهاً رامن نوشته اند.
  • « رامن شهرکی است کم مردم و بسیار کشت و برز و به براکوه نهاده است.» و پس از آن شهری را بدین صورت توصیف می کند که : « شهری بزرگ است و آبادان و با نعمت و مردم بسیار و جای بازرگانان و از وی زعفران خیزد و پنیر... کی به همه جهان ببرند.»کلمات «رام» و «رامن» واژه های پهلوي است و نام فرشته اي که روز 21 ماه به او سپرده شده است و ورامين يعني شهري که بهتر از رامن است
  • هم اکنون این شهر در تقسیمات کشوری یکی از بخش های استان همدان است که در جنوب استان و در منتهی‌الیه آ ن واقع شده است.
  • آثار تاریخی و قدیمی به دست آمده در این شهر بیانگر این است که قدمت آن به هزاره قبل از میلاد مسیح بر می گردد.
  • نام شناسی:
  • سامن در <ريگ ودا> به معني <آواز ،آهنگ،سرود،سام بيد، بر طرف کننده گناه،سرودهاي ستايش بويژه متون و اشعار مقدس كه براي سرودن يا خواندن باشد،> آمده است.
  • سامن به احتمال زياد در حمله مغولان ويران مي شود،اماچون اين موضع در عهد ايلخانان بر سر راه ارتباطي شهرهاي همدان ،نهاوند،بروجرد،كرج و ابودلف(اراك)فعلي قرار مي گيرد حائز اهميت بوده ومورد عنايت قرار مي گيرد. بدين جهت آن ها در اين شهر«سامن»چند دژ يا قلعه جهت كنترل تجارت يا به قصد گرفتن (تمغا)ويا حمايت از كاروان ها و ... احداث كردند.كه با گذر زمان همه از بين رفتند وتنها معماري يادماني عصر مغول برجي است به نام« برج كربلايي غلامحسين»مصالح بكار رفته در آن خشت و چوب مي باشد وپايه هاي آن از سنگ است و ارتفاع آن 14 متروقطر آن در پايين 7متر مي باشد،در پائین صفحه شرح کامل آن موجود است.در مورد وجه تسميه سامن چند نظر وجود دارد
  • 1-سامن/سامان=سا مخفف ساو،باج و خراجي را گويند كه پادشاهان از ديگران بستانند .من/مان:پسوند مكان=مكاني كه باج مي گيرند به زبان امروزي جايي كه عوارض مي گرفتنديعني نواقلي=گمرك.
  • در زمانهاي گذشته كه صنعت پارچه بافي مكانيزه نشده بود در اين شهر و روستاهاي اطراف آن صنعت كرباس،جاجيم و...بافي رواج داشته ونياز منطقه را بر طرف مي ساخته ومواد اوليه كرباس كه پنبه بود،در محل توليد مي شد و كرباس توليد شده مرغوب وارزان به دست مصرف كننده مي رسيد حتي مازاد آن به شهرها وروستاهاي ديگر هم صادر مي شد.
  • 2-سامن=سا:نوعي پارچه+من=پسوند مكان=جاي توليد نوعي پارچه
  • 3-سامين=سام:آتش،قوص قزح،در سانسكريت به معني حديث خوش است،ين پسوند مكان ونسبت و...در فارسي جاي آتش،آتشكده،نشستگاه سام يا سام ها كه غرض مزار دونوح زاده سام و حام است.
  • آب وهوای گذشته سامن:
  • حمد الله مستوفی مورخ شهیر قرن هشتم هجری قمری هنگام گذر از مسیر ملایر می نویسد: مسیرملایر را جنگلی انبوه فرا گرفته بود که وقتی از ملایر به نهاوند رفتم به علت انبوهی جنگل آفتابی دیده نمی شد. همچنین در کتاب نادر شاه افشار آمده است از ملایر تا نهاوند جنگل ها به قدری انبوه بوده اند که آفتاب کمتر مشاهده می شده است. به طور نسبی آب و هوای سامن در زمستان ها سرد و پر برف و در تابستان ها سبز و پر آب و پوشیده از جنگل بوده است..
  • آثارتاریخی بر جای مانده:

برج خانقلی مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان ملایر، بخش سامن، شهر سامن، خیابان امام، خیابان فارابی، محله چاله خانقلی، برج خانقلی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱] این برج خشتی وگلی , در محله چال خانقلی شهر سامن واقع شده وقدمت آن به حدود ۷۰۰سال قبل می رسد وقطر پایه های آن در حدود ۱۵ متر می باشد .ارتفاع این برج در ابتدا در ۴ طبقه بوده است که در زمان جنگ جهانی اول در حمله روسها ,طبقه بالائی آن با توپ تخریب شده است . این بنا یکی از چهاربرج دیده بانی ودفاعی شهر سامن بوده است که در فواصل مختلف در اطراف شهر ساخته شد ه است این برج دارای ۴ طبقه است که طبقات اول ودوم از چینه که نوعی مصالح بومی است ساخته شده ودارای سقف طاقی شکل میباشدطبقات سوم وچهارم ازخشت خام وگل میباشد وپوشش مسطح تیر چوبی دارند.بدنه این طبقات دارای سوراخهای مشبک است که علاوه برجنبه تزیینی جهت تیراندازی به سوی دشمنان تعبیه شده است . در زمان جنگ جهانی اول طبقه بالایی آن در حمله روسها با توپ تخریب شده است. ایلخانان یا ایلخانیان نام سلسله‌ای است که از سال ۶۵۴ تا ۷۵۰ ه‍. ق. معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ میلادی در ایران حکومت می‌کردند و فرزندان چنگیزخان مغول بودند.

  • شهر زیر زمینی سامن:

کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌ای زیرزمینی در شهر سامن واقع در جنوب شهرستان ملایر منجر به کشف شهری پنهان شد که در یک بستر سنگی و به صورت دستکند ساخته شده است. این شهر زیرزمینی احتمالاً به دوره پیش از اشکانی تعلق دارد و از برخی فضاهای آن برای تدفین مردگان استفاده شده است. در حال حاضر تاریخ دقیق استفاده و یا ساخت این فضاهای معماری دست‌کند در دست نمی‌باشد و به همین منظور نمونه‌هایی از سفال‌های به دست آمده به همراه برخی مواد فرهنگی برای آزمایش کربن ۱۴ و تاریخ‌گذاری دقیق انتخاب شده‌اند.بر اساس یافته‌ها می‌توان احتمال داد که نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترائیسم، مورد استفاده بوده و شواهد حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‌گرفته است . ۵۴ مورد اسکلت انسانی در اتاق‌های شهر پنهان کشف شده که این اسکلت‌ها به صورت بقایای انسانی کامل و یا توده‌ای جمع‌آوری شده اند. شهر پنهان یا زیرزمینی سامن که احتمالاً شهری مخفی در دوره پیش از اشکانی بوده و بعدها نیز از آن به عنوان گورستان استفاده می‌شده، در شهر سامن در ۱۵ کیلومتری ملایر در استان همدان قرار دارد کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌ای زیرزمینی در شهر سامن، منجر به کشف شهری پنهان شد که در یک بستر سنگی و به صورت دست کند ساخته شده است. این شهر زیرزمینی احتمالاً به دوره پیش از اشکانی تعلق دارد و از برخی فضاهای آن برای تدفین مردگان استفاده شده است. حدود ۲۵ اتاق از این شهر زیرزمین کاوش شده و در این اتاق‌ها مقادیر زیادی اسکلت متعلق به دوره اشکانی وجود دارد که دست‌نخورده در جای خود باقی‌مانده‌اند. در کنار اسکلت‌ها هدایای قبور گذاشته شده است و اسکلت‌ها به صورت چمباتمه‌ای تدفین شده‌اند. احتمال می‌رود تدفین‌ها به دوره تاریخی به خصوص دوره اشکانی مربوط است. براساس مطالعات باستان‌شناسی، شهر پنهان بیش از ۳ هکتار وسعت دارد و بخشی از این شهر باستانی به خاطر وجود رطوبت زیاد هنوز مورد کاوش قرار نگرفته است. احتمالاً بخشی از این شهر در زیر خانه مردم قرار گرفته و به همین دلیل تصور می‌شود که در آن بخش‌ها فاضلاب شهری وارد شهر پنهان شده باشد. این شهر زیرزمینی، هنگامی که مخابرات استان همدان قصد کشیدن فیبرهای نوری از زیر زمین را داشت کشف شد. بر همین اساس طی مجوزی ازسوی پژوهشکده باستان‌شناسی، هیاتی متشکل از انواع کارشناسان شامل باستان‌شناس، انسان‌شناس، کارشناسان مرمت و ... کاوش‌های خود را در این شهر به انجام رساندند که منجر به کشف فضاهای دست‌کند با حدود ۲۵ اتاق، سالن و راهروهای ارتباطی شد. شواهد اولیه حاکی از پیدایش این فضاها در دوره پیش از اشکانی بود. بر اساس این یافته‌ها می‌توان احتمال داد که نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترائیسم، مورد استفاده بوده است. این شواهد حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‌گرفته است. بر این اساس احتمال داده می‌شود که در دوره اشکانی از این فضاها به عنوان محل تدفین مردگان استفاده شده است و از اتاق‌ها به عنوان گوردخمه استفاده کرده‌اند. شهر زیرزمینی سامن در عمق ۳ تا ۶ متری زمین کشف شد و کانال‌های حفر شده درون آن به مرور در دوره‌های تاریخی کنده شده‌اند و اطراف آن‌ها نیز اتاق‌های متعدد وجود دارند. این کانال‌ها از نظر ساختار معماری، بسیار جالب هستند و کاربری خاصی داشته‌اند. در این کانال‌ها پس از پاک‌سازی، ۶۰ اسکلت شناسایی شدند که درون ۹ اتاق قرار داشتند و با توجه به بررسی‌های انسان‌شناسی شواهدی وجود دارند که تدفین‌هایی به‌صورت تدفین باز انجام شده‌اند. علاوه بر این شواهد، ۶ مورد بقایای انسانی نیز وجود دارند که به‌طور دقیق نشان می‌دهند، این اتاق‌ها در کاربری نهایی به‌صورت محل تدفین استفاده می‌شدند، به‌طوری که استخوان‌ها را جمع می‌کردند و دوباره تدفین‌های جدیدی انجام می‌دادند. از ۶۰ اسکلت یافت شده، ۱۶ مورد مرد، ۲۶ مورد زن، ۱۴ مورد کودک و یک نوزاد شناسایی شده‌اند و جنسیت ۳ مورد از آن‌ها نیز تشخیص داده نشده است.لازم به توضیح می باشد که در حال حاضر بعلت کندی عملیات عمرانی و پاکسازی این شهر زیر زمینی باز دید برای عموم امکان پذیر نمی‌باشد و امیدواریم که با مساعدت سازمان میراث فرهنگی و همکاری و هم فکری دیگر عزیزان این امکان میسر شده و این مکان به یک قطب گردشگری تبدیل گردد.


  • مخروبه قلعه یزدگرد آخرین شاه ساسانی:کوه یزدگرد، آخرین پناهگاه یزدگرد سوم شاه ساسانی در
  • 11کیلومتری سامن ،کوهی به نام کوه یزدگردوجود دارد که آثار قلعه ی مخروبه آن هنوز باقی است.

ناهمواری‌ها:

سامن منطقه ای کوهستانی است که از دره و کوه پایه‌های زاگرس تشکیل شده‌است. منطقه سامن در بین شهرهای ملایر، نهاوند، بروجرد،گرفته‌است.

آب وهوای سامن:

آب وهواي سامن ، تحت تاثير عرض جغرافيايي، ارتفاع، مكان، امتداد كوه ها و فاصله از درياست.به طور كلي آب وهواي سامن به شدت متغير است.زمستان هاي اين شهر سرد، پربرف و باران و در تابستان ها دما معتدل است. توده هاي هوايي كه سامن را تحت تاثير قرار مي دهند: 1-توده هاي غربي: اين توده های هوا در ماه هاي مرطوب سال یعنی از آبان تا خرداد، از غرب، جنوب غرب وشمال غرب وارد كشور شده وموجب کاهش نسبي دما در سامن و بارندگي درسامن می شود. 2-توده هاي شمالي: اين توده هوا در ماه هاي سرد سال از عرض هاي شمالي وارد سامن می شوند و باعث كاهش دما و باعث ایجاد بارندگي به صورت برف درسامن می شوند.3-توده هاي جنوبي : اين توده هوا در ماه هاي گرم سال از عرض هاي جنوبي وارد سامن شده و موجب افزايش دما وكاهش يا قطع بارندگي مي شود.

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی:

شهرسامن دارای مراکز دانشگاهی و آموزش عالی است این مراکز عبارتند از

1-دانشگاه پیام نور مرکز سامن

2-دانشگاه آزاد اسلامی مرکز سامن

  • سوغاتی

سوغات سامن شامل کشمش، باسلوق، شیره وانگور و عسل و خشکبار(گردو و بادام) است. ترشیجات و شوریجات آن در سطح کشور شناخته شده است.

منابع و پیوند به بیرون[ویرایش]

  1. معرفی شهر زیر زمینی سامن به دو زبان
  2. گالری تصاویر شهر زیر زمینی سامن
  3. سایت شهر سامن
  4. شهر زیر زمینی سامن در وب سایت رسمی این شهر

پانویس[ویرایش]