شهرستان نهاوند

نهاوند ناوَن
کشور	ایران
استان	همدان
شهرستان	نهاوند
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	ماه بصره
مردم
جمعیت	١٨١،٧١١ تن
زبان‌ گفتاری	فارسی گویش نهاوندی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱۴۶۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۱۶۴۴
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	12،7 +
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۸۵۲
وبگاه	http://www.nahavand.org
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به نهاوند گاهواره تاریخ و تمدن ایران زمین خوش آمدید
نهاوند روی نقشه ایران °۴۸٫۳۶۵۸شرقی °۳۴٫۱۹۱۹شمالی / ۴۸٫۳۶۵۸;۳۴٫۱۹۱۹

شهرستان نهاوند، واقع در جنوب استان همدان توسط رشته کوههای زاگرس احاطه شده‌است. مرکز این شهرستان شهر نهاوند است که از شهرهای تاریخی ایران است.

جمعیت

جمعیت این شهرستان ١٨١،٧١١ نفر است و دارای ۴ بخش شامل: بخش مرکزی و خزل و زرین دشت و کیان و۱۳ دهستان شامل: شعبان- طریق الاسلام- گاماسیاب- فضل - گرین - کیان - سراب - خرل شرقی می‌باشد.

زبان

گویش مردم شهر نهاوند، نهاوندی و باقیمانده زبان‌های کهن ایران است که از گویش پهلوی برآمده است.اکثر مردم شهرستان نهاوند و روستاهای آن به زبان نهاوندی صحبت میکنند که گویش اول شهرستان نهاوند است.^{[نیازمند منبع]}

نگاهی به گویش‌نامه‌های ایرانی. دکتر علی‌اشرف صادقی. فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مرکز نشردانشگاهی. تهران 1379. 161 ص.

این کتاب مجموعه‌ای است از 26 نقد (درباره کتابهای مربوط به گویشهای گوناگون) که همه آنها به جز یکی در مجلّه زبانشناسی چاپ شده است. البته کتب مربوط به لهجه‌ها و گویشهای ایرانی اعم از آنهایی که ایرانیان نوشته و جمع‌آوری کرده‌اند یا خارجیان بسیار بیش از این تعداد است ولی آقای صادقی کتابهایی را که در خلال ده بیست سال اخیر در این زمینه چاپ شده و به دستشان رسیده است نقد کرده‌اند. این نقدها شامل کتابهای مربوط به گویشهای زیر است:

سنگسری، تاتی و تالشی، اردستانی، شوشتری، سمنانی، سیستانی، نائینی، گیل و دیلم، بختیاری، گویشهای اطراف اصفهان، قاینی، نهاوندی، مازندرانی، یزدی، همدانی، ساوجی، بخارایی، بویراحمدی، بیرجندی، هروی، زرند کرمان، جیرفتی و کهنوجی.

موقعیت جغرافیایی

شهرستان نهاوند با مساحتی در حدود ۱۴۶۰ کیلومتر مربع، با مختصات جغرافیایی ۳۴ درجه و ۱ دقیقه طول شرقی در جنوب غربی استان همدان، به فاصله ۴۴۰ کیلومتری جنوب غرب شهر تهران و ۱۶۰ کیلومتری جنوب شهر همدان واقع شده است. این شهرستان از شمال به شهرستان تویسرکان، از شمال غرب و غرب به استان کرمانشاه، از جنوب و جنوب شرق به استان لرستان و از شرق به شهرستان ملایر محدود می گردد.

دشت نهاوند و ارتفاعات پیرامون آن (محدوده طبیعی نهاوند) یک حوضه بازاست. علاوه بر این‌که‌شبکه‌های جاری داخل این حوضه به خارج از آن زهکشی می شوند، هم‌چنین دارای جریان‌های ورودی ازحوضه‌های مجاور نیز می‌باشد، که عبارت‌اند از: رودخانهٔ خرم آباد ملایر و قُلقُل رود تویسرکان. هر دو رود ازشمال با برشی که در ارتفاعات شمالی نهاوند ایجاد کرده‌اند وارد دشت نهاوند شده و به رودخانهٔ گاماسیاب می پیوندند.

محدودهٔ طبیعی نهاوند با مساحتی در حدود ۳۸/۱۷۰۶ کیلومتر مربع، دارای مختصات جغرافیایی ۳۳درجه و ۵۷ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۷ درجه و ۵۳ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۳۷ دقیقه طول‌شرقی است. مرکز حوضه دارای مختصات جغرافیایی ۳۴ درجه و ۱۵ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۱۵ دقیقه‌طول شرقی می باشد. ارتفاع شهر نهاوند از سطح دریا در حدود ۱۶۶۷ متر است. در سال ۱۳۶۹ بر اساس مصوبهٔ وزارت کشور دهستان خزل غربی از محدودهٔ سیاسی شهرستان نهاوند جدا و به محدودهٔ سیاسی شهرستان کنگاور الحاق گردید. بنابراین وسعت حوزهٔ سیاسی شهرستان نهاوند با جدا شدن‌این دهستان از آن کاهش یافته و محدودتر گردیده است.

آب و هوا

آب و هوای منطقهٔ نهاوند تحت تأثیر عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، جهت و امتداد کوه‌ها و وزش‌بادهای محلی مختلف قراردارد. براساس آمار، میانگین سالانهٔ دما در منطقه در حدود ۷٫۱۲+ درجه سانتی‌گراد است. سردترین ماه، دی ماه با میانگین ۵٫۰- درجه سانتی‌گراد و گرم‌ترین ماه، تیرماه با میانگین ۶٫۲۵+ درجه سانتی گراد است. رژیم افزایش دما تقریباً دارای نوسان منطقی است به طوری که از دی‌ماه تا تیرماه روند صعودی و افزایش دارد و از تیر به دی ماه بالعکس روند نزولی پیدا کرده و کاهش می یابد.

بناهای تاریخی

‏===ترکان ترکان===

این مکان در دو کیلومتری نهاوند در جاده کرمانشاه بروجرد در شمال کوهانی در چند صد متری دانشگاه ازاد واحد نهاوند قرار دارد.باغ های زیبا و چند خانه ویران شده و یک درخت چنار بزرگ با قدمت بسیار زیاد وجود دارد اب این منطقه به شکل قنات است که متاسفانه به این منظقه توجه نمیشود.

قناتهای نهاوند

در سال ۱۳۲۸ آب شهر از چند رشته قنات و چشمه تامین می‌شود:

• ۱ - قنات قیصریه که دارای ۴ سنگ آب است و از قنوات قدیمی شهر بوده در قیصریه خرابه مظهر شده خانه‌های چهار باغ و راسته میرزا آقا را مشروب مینماید.
• ۲ - قنات چشمه عبدل که دارای یک سنگ آب است در علیای محله سادات مظهر شده قسمتی ازمحله سادات میرزا آقایی و چهار باغ را مشروب می‌نماید.
• ۳ - قنات پهلوان محمدصادق که فعلاً دارای یک سنگ آب است و قسمتی از محله چهارباغ را مشروب مینماید.
• ۴ - قنات گلشن در محله گلشن مظهر و آن محل را مشروب می‌نماید. علاوه بر اینها چند چشمه نیز به نام چشمه علی، دو خواهران، چاله اولاد و چشمه ملامحمد طاهر مورد استفاده‌است.

حمام حاج آقا تراب

حمام حاج‌آقا تراب یکی از بناهای تاریخی شهرستان نهاوند است که در سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است. این حمام با صرف هزینه‌ای بالغ بر ۴۰۰ میلیون ریال به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده و در روز جهانگردی افتتاح می‌شود. بگزارش البرز به نقل ازمیراث «محمود یاری» مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان با اعلام خبر تبدیل شدن این حمام به موزه گفت: «با تفکیک دو بخش زنانه و مردانه و تزئین آنها با ماکتهای مجزا، در بخش مردانه مراسم شستشو به نمایش گذاشته شده و در بخش زنانه مراسم حنابندان یک عروس به تصویرکشیده شده‌است.» وی افزود: «با افتتاح این موزه در پنجم مهرماه (روز جهانگردی) مردم نهاوند و گردشگران غیر بومی می‌توانند بخشهای مهمی از زندگی مردم پیشین منطقه به همراه آداب و رسوم و لباسهای محلی را ببینند.» حمام حاج آقا تراب که در بافت قدیمی شهر نهاوند قرار دارد از دو بخش مردانه و زنانه تشکیل شده‌است. بنای این ساختمان مربوط به دوران قاجار بوده و یکی از معدود جاذبه‌های تاریخی و قابل بازدید در نهاوند است. تزئینات بین بنا شامل گج بری، کاشی کاری و نقاشی یکی از نبردهای شاهنامه‌است. این حمام علاوه بر دو قسمت ماکتها حمام سرد و گرم، حجره شاه نشین و خزینه نیز دارد

معبد سلوکی (لائودیسه)

معبد «لااودیسه» در داخل شهر نهاوند که کتیبه‌ای از «آنتیوکوس سوم» و نیز تعدادی مجسمه برنزی خدایان یونانی در این کاوش کشف گردید.

رودخانه گاماسیاب

رودخانه گاماسیاب اصلی‌ترین رودخانه و زهکش طبیعی منطقه و هم‌چنین ملایر و تویسرکان است. این رودخانه از چشمه‌های آهکی واقع در ۲۱ کیلومتری جنوب شرقی نهاوند از دامنه‌های شمالی ارتفاعات‌گرین به نام سراب گاماسیاب سرچشمه می گیرد و پس از طی چند کیلومتر در نواحی کوهستانی وارد دشت می‌شود ودر وسط دشت نهاوند در جهت جنوب شرقی - شمال غربی جاری می شود.

کوه چهل‌نابالغان

کوه چل (چهل) نابالغان با ارتفاع ۴۰۰۰ متر بلندترین کوه شهرستان نهاوند می‌باشد. در این کوه حداقل شش ماه از سال برف هست.گفته میشدکه وجه تسمیه ان بدین علت است که بعدازورودسپاه اعراب انان 40تن ازشاهزادگان جوان.ونوجوان.ایرانی رابدانجابرده وبقتل رسانده اند

کوه آردشان

ارتفاعات شمالی نهاوند به موازات رشته کوههای زاگرس امتداد یافته که کوه آردشان با ارتفاع ۲۵۳۳ متر در شمال غربی شهر نهاوند و در دهستان طریق الاسلام واقع شده‌است.

• بخش مرکزی
  • دهستان شعبان
  • دهستان طریق الاسلام
  • دهستان گاماسیاب

نقطه شهری: نهاوند

• بخش خزل
  • دهستان خزل شرقی
  • دهستان سلگی

نقطه شهری: فیروزان

• بخش زرین‌دشت
  • دهستان فضل
  • دهستان گرین

نقطه شهری: برزول

• بخش گیان
  • دهستان سراب
  • دهستان گیان

نقطه شهری: گیان

نهاوندیها

مقالهٔ اهالی مشهور این شهر را در رده:اهالی نهاوند ببینید.

جستارهای وابسته

• جنگ نهاوند
• برزول
• گیان
• فیروزان
• چولک

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳، ص ۱۹۱