تویسرکان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تویسرکان
تویسرکان
Mir Razi mausoleum Tuysercan Iran.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان همدان
شهرستان تویسرکان
سال شهرشدن سال ۱۳۱۶
مردم
جمعیت ۴۴،۵۱۶ نفر در سال ۱۳۹۰[۱]

تویسرکان یکی از شهرهای استان همدان در ایران است. این شهر مرکز شهرستان تویسرکان است و ۴۲٬۵۲۰ نفر جمعیت دارد. بیشتر مردم تویسرکان را لرها و لک‌ها تشکیل می‌دهند.[۴] تویسرکان در جنوب کوه الوند و شهر همدان واقع شده‌است. این شهر به خاطر تعدد و بزرگی درخت‌های گردویش بسیار معروف است. آب و هوای شهر معتدل کوهستانی است. این شهر بر روی ویرانه‌های شهر قدیمی رودلاور (رودآور) که بر اثر حمله مغول ویران شده، ساخته شده‌است. در واقع پس از ویرانی رودآور، از ادغام توی و سرکان، تویسرکان به وجود آمده‌است.

نام شهر[ویرایش]

نام این شهر از دو بخش توی و سرکان تشکیل شده، و علت نامگذاری هر یک را چنین بیان می‌کنند:

در برخی نواحی ایران محل‌هایی به نام توی هست، برای این‌که اشتباهی رخ ندهد در هر جا چنین محلی باشد به‌نام نزدیکترین محل به آن خوانده می‌شود؛ (مانند توی دروار در دامغان) که نزدیک به قریه دربار است و (توی کازرون) و این توی چون در یک فرسنگی سرکان است به تویسرکان مشهور است.

جغرافی‌دانان سده سوم و چهارم هجری غالباً تویسرکان را (توی رودلاور) و (توی همدان) نوشته‌اند و این توی احتمالاً با زبان قومی که پیش از مادها در این سرزمین می‌زیسته‌اند، مرتبط است.

در بسیاری از زبان‌های ایرانی کلمه «سر» به معنی بزرگ و مهتر است و «گان» در زبان پهلوی به معنی جا و مکان آبادانست و قبل از استیلاء اعراب نام بسیاری از شهرها و قصبات ایران به گان ختم می‌شد.

به این ترتیب سرکان ممکن است به معنای محلی باشد که بزرگان و خوانین در آن سکونت دارند و در واقع تویسرکان محل سکونت ییلاقی بزرگان شهر رودآور بوده است.[۵] تویسرکان از دو قسمت توی و سرکان تشکیل نشده است. سرکان شهر ییلاقی با حدود ده هزار نفر جمعیت در فاصله هشت کیلومتری شمال غرب تویسرکان است. و تویسرکان شهری تاریخی. و باستانی و مرکز شهرستان تویسرکان با حدود شصت هزار نفر جمعیت است و سرکان در شمار شهرهای کوچک تابع تویسرکان است.

پیشینه تاریخی[ویرایش]

تبدیل تویسرکان به شهرستان[ویرایش]

تویسرکان در گذشته و براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۲۶ ه. ش از بخشهای تابعه شهرستان ملایر در استان پنجم کشور بود که در سال ۱۳۲۸ ه. ش از ملایر منفک و به شهرستان ارتقاء یافت.[۶][۷]

زبان و مذهب[ویرایش]

زبان مردم شهرستان تویسرکان فارسی است و ریشه بسیاری واژه‌های محلی فارسی پهلوی می‌باشد. گویش مردم تویسرکان با زبان پارسی میانه نزدیکی دارد.[۸]

یا آمیزه‌ای از این‌ها صحبت می‌کنند .[۹]

ترابری[ویرایش]

فاصله تویسرکان تا تهران ۴۰۰ کیلومتر می‌باشد که از مسیر ملایر - شازند - اراک - قم - تهران عبور می‌کند. بزرگترین آرزوی مردم تویسرکان در بخش راه است. به طوری که رگ حیات تویسرکان را در احداث تونل تویسرکان به همدان از مسیر سرکان به دره مراد بیک می‌دانند. وتحقق این تونل امید دیرین تویسرکانی‌های ساکن تویسرکان وحتی مقیم سایر نقاط کشور وجهان است.[۱۰]

امروزه، مردم تویسرکان با اینکه می‌دانند «رگ حیات» شهر در نزد دولت عدالت محور نسبت به «تویسرکان کوچک» سهمگین است، به این باور هستند که فقط دولت این راه میانبر شمال به جنوب کشور را که نماد رگ حیات تویسرکان است، احداث نمایند دیگر ما باقی پیشرفت و توسعه شهر را به ما واگذارید که سند بارز آن کارآفرین برتر ایران حاج محمد کاظم فضلی که بنیانگذار کارخانه گلرنگ و غیره است و مردم یاد دارند که در دور سوم سفرهای استانی هیأت دولت، نزدیک دو سال پیش تصویب شد که تویسرکان را به راه آهن غرب کشور که پروژه‌ای ملی است، متصل خواهند کرد و به راحت‌ترین شکل، انجام نشد، در حالی که توسعه ریلی حق شهرهای بن‌بست استان همدان بود. در نهایت، مردم تویسرکان «بی ادعا»، مکرراً خواهان پیگیری هر چه سریعتر مسئولین برای احداث تونل «تویسرکان، سرکان به همدان» هستند تا قطعه‌ای از خاک ایران تاریخ ساز برای همیشه به تاریخ نپیوندد.[۱۱] تونل الوند (راه شمال جنوب استان همدان): راهی است که از جنوب همدان دره مرادبیک به سرکان و از تویسرکان به نهاوند متصل می‌شود و مسیر همدان به نهاوند را چهل وپنج دقیقه کوتاه می‌کند.[۱۲] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=۱۳۹۰۰۷۱۷۰۰۰۴۷۵[۱۳]

محصولات کشاورزی[ویرایش]

گردو –بادام-سماق-آلو بخارا-توت-آلبالو- اما متاسفانه این روز بسیاری از باغات گردوی تویسرکان بدلیل کم ابی خشک شده او اکثر رودخانه‌هایش خشک و یا بسیار کم اب شده‌اند که دلیلش استفاده بیرویه از چاه هاو سفره‌های زیر زمینی است

گردو[ویرایش]

تویسرکان با کیفیت ترین گردوی جهان را تولید می‌کند گردو را غذای مغز می‌دانند ومغز گردو شبیه ترین میوه به مغز انسان است.

صنعت[ویرایش]

تعداد کار خانه‌های تویسرکان فقط هفت واحد است. تعداد واحدهای تولیدی در شهرستان هفت فقره است. کارخانه سیم و کابل با ظرفیت ۲ هزار تن، شرکت فیلتر سرکان با ظرفیت ۳ میلیون عدد، شرکت فاران شیمی با تولید اسید سالیسلیک اسید در ظرفیت ۴۰۰ تن و محلول همودیالیز با ظرفیت یک میلیون گالن، شرکت سرکان شانه‌بل بهره‌برداری ۲۵ هزار و ۵۰۰ لیتر، شرکت حمیل با تولید روزانه ۱۰۰ تن و شرکت نادرلبن ۳۲ تن روزانه علاوه بر تأمین داخل شهرستان شهرهای کشور را نیز پوشش می‌دهد. شرکت صنایع غذایی هوبره دشت تویسرکان تولید کننده میوه و سبزیجات خشک و سبزیجات منجمد[۱۴]

-

شخصیت‌های معروف[ویرایش]

حیقوق پیامبر[ویرایش]

آرامگاه حیقوق در تویسرکان

حیقوق پیامبر یکی از پیامبران صاحب کتاب بنی اسراییل و معاصر با دانیال نبی است. وی حدود ۲۶۰۰ سال پیش می‌زیسته و نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است. حدود سال ۵۹۰ قبل از میلاد، بخت‌النصر، پادشاه کلده به اورشلیم حمله کرد و یهودیان زیادی را به قتل رساند و نزدیک به بیست هزار نفر از آنان را اسیر و به شهر بابل پایتخت کلده که نزدیک بغداد فعلی قرار داشت انتقال داد. حیقوق در بین این زندانیان بود و مدت طولانی در زندان به سر برد.

در سال ۵۴۸ قبل از میلاد کورش کبیر پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی طولانی لشکریان کلده را شکست داد، بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسرا و زندانیان یهود را صادرنمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، حیقوق به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان (رودآور) ساکن شد و در همین شهر درگذشت.

آرامگاه حیقوق پیامبر در تویسرکان طی قرون متمادی چندین بار بازسازی شده‌است و آخرین بار توسط مرحوم استاد محمدعلی‌خان میرزایی (ملک جمشید) در سال ۱۳۴۰ هجری شمسی بازسازی شده است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود. هم اکنون آرامگاه این پیامبر زیارتگاه اهالی شهرستان تویسرکان و اقلیتهای دینی سایر شهرهای ایران می‌باشد.[۱۵][۱۶]

رضی‌الدین آرتیمانی[ویرایش]

رضی‌الدین آرتیمانی شاعر معروف عصر صفوی است. مدفن این شاعر بزرگ در قسمت شمالی شهرستان تویسرکان در حوالی میدان هلال احمر واقع شده و دارای استراحتگاه نیز می‌باشد ساقی نامه معروف او با این بیت آغاز می‌شود:

الهی به مستان میخانه‌ات به عقل آفرینان دیوانه‌ات

رضی الدین آرتیمانی داماد شاه عباس صفوی می‌باشد و در محلی به نام همینه در بالای محله جولستان دفن گردیده است.. محله جولستان از قدیمی‌ترین محلات شهرستان تویسرکان می‌باشد.

شب، طلبه جوان رضی الدین در اتاق خود در حوزه علمیه مشغول مطالعه بود به ناگاه دختری وارد اتاق او شد در را بست و با انگشت به طلبه بیچاره اشاره کرد که ساکت باشد. دختر گفت: شام چه داری؟ طلبه آنچه را که حاضر کرده بود آورد و سپس دختر در گوشه‌ای از اتاق خوابید و رضی به مطالعه خود ادامه داد. از آن طرف چون این دختر فراری شاهزاده بود و بخاطر اختلاف با زنان دیگر از حرمسرا فرار کرده بود لذا شاه دستور داده بود تا افرادش شهر را بگردند ولی هر چه گشتند پیدایش نکردند. صبح که دختر از خواب بیدار شد و از اتاق خارج شد ماموران شاهزاده خانم را همراه رضی الدین آرتیمانی به نزد شاه بردند شاه عصبانی پرسید چرا شب به ما اطلاع ندادی و ... . رضی گفت: شاهزاده تهدید کرد که اگر به کسی خبر دهم مرا به دست جلاد خواهد داد. شاه دستور داد که تحقیق شود که آیا این جوان خطائی کرده یا نه؟ و بعد از تحقیق از رضی پرسید چطور توانستی در برابر نفست مقاومت نمائی؟ رضی ۱۰ انگشت خود را نشان داد و شاه دید که تمام انگشتانش سوخته و ... . لذا علت را پرسید طلبه گفت: چون او به خواب رفت نفس اماره مرا وسوسه می‌نمود هر بار که نفسم وسوسه می‌کرد یکی از انگشتان را بر روی شعله سوزان شمع می‌گذاشتم تا طعم آتش جهنم را بچشم و بالاخره از سر شب تا صبح بدین وسیله با نفس مبارزه کردم و به فضل خدا، شیطان نتوانست مرا از راه راست منحرف کند و ایمان و شخصیتم را بسوزاند.

شاه عباس از تقوا و پرهیز کاری او خوشش آمد و دستور داد همین شاهزاده را به عقد رضی الدین آرتیمانی در آوردند و به او لقب میرداماد داد و امروزه تمام علم دوستان از وی به عظمت و نیکی یاد کرده و نام و یادش را گرامی می‌دارند. از مهمترین شاگردان وی می‌توان به ملا صدرا اشاره نمود.

یدالله مایل تویسرکانی[ویرایش]

یدالله مایل تویسرکانی روزنامه نگار، شاعر، متخلص به مایل متولد ۱۲۶۳ یا ۱۲۶۵ قمری در تویسرکان در استان همدان است. در زادگاهش و در همدان به تحصیل عقلی و نقلی پرداخت و از کشیشی فرانسوی زبان فرانسه را آموخت. زبان‌های عربی و روسی را نیز فراگرفت. در سال ۱۲۸۳ شمسی در تویسرکان مدرسه‌ای به سبک نوین دایر کرد اما عده‌ای از عوام به تحریک مرتجعین آن را تخریب کردند. در سال ۱۲۹۸ شمسی به تهران رفت و ضمن تدریس به همکاری با مطبوعات پرداخت. یک سال و نیم بعد به ریاست فرهنگ بابل منصوب شد. در ۱۳۰۲ شمسی سرپرستی مدارس ایرانی در قفقاز را عهده‌دار گردید. پس از سوء قصد به جان وی، مدارس قفقاز از سوی دولت ایران تعطیل شد و ناچار به تهران بازگشت. در سال ۱۳۰۶ به ریاست معارف مازندران منصوب شد و در سال ۱۳۱۴ با همین منصب به کرمان رفت. چند سالی نیز روزنامه شفق سرخ را اداره کرد. شعرش در قالب‌های سنتی است. حدود ۲۰۰۰۰ بیت شعر سروده است و چند اثر ترجمه نیز از او چاپ شده‌است. او در سال ۱۳۲۹ شمسی درگذشت.[۱۷]

مکان‌های توریستی[ویرایش]

صنایع دستی[ویرایش]

فرش و قالی تویسرکان[ویرایش]

در روستاهای تویسرکان به دلیل وجود زمستانهای پر برف و دهات دور از دسترس و وجود پشم و پنبهٔ فراوان، از قدیم قالی بافی وجود داشته‌است. وجود فرشهای بالنسبه مرغوب با نقوش و رنگ آمیزی‌های زیبا که متجاوز از ۱۰۰ سال عمر دارند نشان از فرش‌بافی مطلوب و با ارزشی، حداقل در برخی روستاها یا مناطقی که دارای خان و ارباب بوده‌اند، می‌دهد.

منبت کاری[ویرایش]

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظریف کاری و منبت کاری از دیرباز در منطقه شهری تویسرکان رواج داشته و اخیراً شمار زیادی از اهالی روستاهای توابع شهرستان نیز به این صنعت روی آورده‌اند. این شهرستان با دارا بودن بیش از ۳۶۸۰ هکتار سطح زیرکشت درختان مثمر و بارده و ۷۱۰هکتار نهال گردو، بالاترین سطح زیرکشت در استان همدان و یکی از قطب‌های تولید گردو در کشور محسوب می‌شود، نقل و نبات، کلوچه، نان قندی، عسل، کشمش، برگه آلو و زردآلو و... نیز از دیگر سوغات شهرستان تویسرکان به شمار می‌رود. (خاستگاه اصلی نقل و نبات، کلوچه محلی و نان قندی شهرستان تویسرکان است) این گزارش توسط حسین زاهدی از شهرستان تویسرکان تهیه شده است.

غذاهای تویسرکان[ویرایش]

تویسرکان خاستگاه نقل است واز غذاهای محلی آن می‌توان به آش ماست، آش بادمجان، آش ترخینه و اش سماق که همگی بسیار خوشمزه هستند اشاره کرد

تقسیمات شهری[ویرایش]

محله‌های شهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: محله‌های تویسرکان
  • محله‌های قدیمی تویسرکان

تویسرکان قدیم از پنج محله اصلی تشکیل شده بود به نام‌های جولستان , صادقیه، پایین محله، [[زرهان] دستجرده، باغوار.

محله جولستان[ویرایش]

مسجدجولستان در محلهٔ جولستان شهر تویسرکان توسط فردی به نام مرحوم حاج بیک محمد که جد خانواده‌های: صدیق، مقدم، گلمحمدی و نیکو است بنا نهاده شد. از حاج بیک محمد موقوفات متعددی از جمله مسجد، قنات، حمام و غسالخانه محله جولستان و یخچال پایین محله وپل رودخانه سرابی حد فاصل قلعه قاضی وشاهزید را می‌توان نام برد.الگو:کتاب تویسرکان انتشارات اقبال چاپ دوم ۱۳۸۷ صفحه۲۷۹تا۲۸۱[۱۸]http://dlib.ical.ir/site/catalogue/445384

محله باغوار[ویرایش]

محله باغوار یکی از محله‌های شهرستان تویسرکان است. که به دلیل وجود یک چنار چند هزار ساله در حیاط مسجد محله باغوار دارای شهرت جهانی است. مسجد باغوار توسط فردی به نام باقری بنا نهاده شد. که داستان ساخت این مسجد و پیر مسجد باغوار بسیار جالب است. اینگونه که باقری سال خورده و پیر که محاسن سفیدی داشت برای زیارت امام رضا به مشهد سفر می‌کند وقتی به مشهد می‌رسد هنگام ورود به مشهد پول بازگشت از مشهد به تویسرکان را در دروازه شهر مشهد در نقطه ایی دفن می‌کند. وقتی برای بازگشت از مشهد خارج می‌شود به محل دفن کیسه پول می‌رود اما موفق به پیدا کردن کیسه پول نمی‌شود. باناراحتی بسیار به صحن امام رضا برمی گردد وبسیارناراحت و گریه وزاری می‌کند و به خواب می‌رود. در خواب امام رضا علیه السلام به خوابش می‌آید و به او می‌گوید کیسه پول در زیر خرمنی از گندم است. این پول را بردار و هزینه سفرت را کنار بزاروبقیه اش را زیره و زنجبیل بخر وبه تویسرکان ببر. باقری وقتی به تویسرکان می‌رسد، در تویسرکان وبا شیوع پیدا کرده وبسیاری از وبا می‌میرند برای درمان و شفا زیره وزنجبیل امام رضا (ع) را درب خانه اش می‌گذارد تا هرکسی که بیمار است بردارد وشفایابد وکوزه ایی در کنارش می‌گذارد تا هرکسی برحسب توان پولی در آن بیندازد. پیر ما باقری با پول این کوزه مسجد باغوار را می‌سازد. مسجدی با پول امام رضا ساخته می‌شود.

دانشگاه‌ها[ویرایش]

دانشگاه دولتی[ویرایش]

تویسرکان با توجه به تعداد بالای دانشجویانی که در خارج از شهر تحصیل می‌کنند شهره عام و خاص است. چندین سال می‌شود که دانشگاه ملی در شهر تویسرکان تاسیس شده است، اما متأسفانه رشته‌های موجود نه تنها در میان جوانان شهر طرفدار ندارد بلکه در کل کشور هم اقبالی برای تحصیل در این دانشگاه دیده نمی‌شود!

دانشگاه پیام نور[ویرایش]

در امتداد مسیر میدان امام تا جولستان (۳ کیلومتر بیشتر) است و به دلیل گستردگی رشته‌های تخصصی، استقبال مناسبی از این دانشگاه به عمل می‌آید.

دانشگاه آزاد[ویرایش]

همجوار بارگاهحضرت حبقوق نبی (ع) است و با استقبال مناسبی از طرف جوانان شهر و همچنین با استقبال فوق‌العاده‌ای از طرف جوانان سایر شهرهای نزدیک از جمله کرمانشاه رو به رو است. همچنین چند رشته ارشد نیز از جمله حقوق به ان اضافه شده است

پانویس[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: جلد ۱۶: مدخل تویسرکان، بازدید: آوریل ۲۰۱۳.
  3. [۱]
  4. http://web.archive.org/web/20080512233242/http://www.hamedanpolitic.ir/Group.aspx
  5. «وجه تسمیه تویسرکان و سرکان». همدان دروازه تاریخ. بازبینی‌شده در ۱۸ اکتبر ۲۰۰۸. 
  6. http://www.dastour.ir/Brows/?lid=24595
  7. http://alihme.wikispaces.com/file/view/divisions.pdf
  8. اشمیت، رودیگر، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ترجمه پارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: انتشارات ققنوس، ص۴۳۷
  9. جغرافیای استان همدان، سال دوم دبیرستان، وزارت آموزش و پرورش، تهران: ۱۳۷۶. ص۳۶.
  10. [۲]
  11. http://www.tabnak.ir/fa/news/228592/نگاه-شما-نقد-رگ-حیات-تویسرکان-تصاویر
  12. خبر گذاری فارس http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900717000475
  13. http://khabarfarsi.com/n/1268080
  14. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901127000184
  15. انجمن کلیمیان تهران
  16. گنجور- ساقی نامه نوشته رضی الدین آرتیمانی
  17. شریفی، محمد. محمدرضا جعفری. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ نشر نو و انتشارات معین، ۱۳۸۷. شابک ۸-۴۱-۷۴۴۳-۹۶۴-۹۷۸.
  18. یحیی صدیق

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]