شهرستان بهار

برای دیگر کاربردها، بهار (ابهام‌زدایی) را ببینید.

شهرستان بهار
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	همدان
شهرستان بهار
مردم
جمعیت	١٢٣،٨۶٩ نفر
زبان‌های گفتاری	ترکی آذربایجانی
مذهب	شیعه
داده‌های دیگر
وب‌گاه	سایت شهربهار
شهرها
شهر بهار
تعداد بخش‌ها
بخش مرکزی شهرستان بهار، لالجین، صالح آباد

شهرستان بهار به مرکزیت شهر بهار، یکی از شهرستان‌های استان همدان و جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ١٢٣،٨۶٩ تن بوده است. شهرستان بهار از نظر طبیعی دارای آب و هوای خشک بوده، رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه‌ای است. شهر بهار مرکز بخش بهار ( سیمینه‌رود ) و در نوزده کیلومتری شمال غرب شهرهمدان واقع است. این بخش از دو دهستان سیمینه‌رود و خدابنده‌لو تشکیل یافته و مجموعاً دارای ۳۱۱ آبادی است.

تقسیمات کشوری

• بخش مرکزی
  • دهستان سیمینه‌رود
  • دهستان آبرومند

نقاط شهری: بهار

بخش‌های شهرستان بهار

• بخش لالجین
  • دهستان سفالگران
  • دهستان مهاجران

نقاط شهری: لالجین

• بخش صالح آباد
  • دهستان دیمکاران
  • دهستان صالح‌آباد

نقاط شهری: صالح آباد

شهرستان بهار یکی از شهرستانهای هشت‌گانهٔ استان همدان با وسعتی معادل ۱۳۳۴ کیلومترمربع، حدود هفت‌درصد از وسعت استان را شامل می‌شود. این شهرستان دارای سه بخش مرکزی، لالجین و صالح‌آباد و شش دهستان و سه شهر بهار، لالجین و صالح‌آباد و هفتاد روستای دارای سکنه است. این شهرستان از نظر طبیعی دارای آب و هوای خشک بوده، رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه‌ای است.

مهاجران (ماران) مرکز دهستان مهاجران بخش لالجین، بزرگترین روستای این فرمانداری است که به‌رغم جمعیتی بالغ بر هشت‌هزار تناست.

مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان بهار

• شهر لالجین
• آرامگاه شیخ محمد بهاری
• تپه و پل مهاجران (ماران)
• کاروانسرای تاج‌آباد
• تپه سیمین زاغه

فعالیت عمده صنایع دستی شهرستان بهار در زمینه بافت قالی و ساخت سفال و سرامیک است. در این دو صنعت- هنر در سال ۱۳۸۲ به ترتیب ۱۱۱۲۱ و ۳۵۸۰ نفر مشغول به فعالیت بوده‌اند.

پیشینه تاریخی بهار

شهربهار یکی از شهرهای استان همدان و در پانزده کیلومتری شمال شهر همدان قرار دارد. تانیم قرن اخیر قصبه‌ای معتبر و مرکز بخش سیمینه‌رود بود. حمدالله مستوفی در ذیل همدان غیر‌مستقیم از منطقهٔ بهار و توابع آن به‌اضافه قسمتی دیگر از اراضی مجاور شهر همدان از ناحیه فریوار نام برده است. اصطلاح فریوار در قرن پنجم هـ.ق. از زبان راوندی آمده است.

دشت بهار

کاربرد اراضی بهار به سبب مشاغل مردم این خطه که اصالتاً باغ‌دار و بوستانکار بودند، شکل گرفته بود. یعنی زمین‌های حاشیه شهرستان تماما تاکستان بود و پرورش باغ‌انگور بهار را حقیقتاً هیچ یک از اقوام ایرانی بلد نبودند. اینک بخاطر جایگزین کشت سیب زمینی حدود ۹۸ درصد باغات بهار محو و نابود گشته است.

دشت‌های بهار که متعاقب باغات آغاز و امتداد می‌یافت در گذشته برای کشت هندوانه و خربزه بکار گرفته می‌شد، تخصص فوق‌العاده و منحصر بفرد زارعین بهار در کشت بُستان یعنی به عمل‌آوری هندوانه و خربزه بی‌نظیر بود. به ظن قوی پرورش باغ و بوستان هنر نیاکان بسیار بسیار کهن این دیار بود که متأسفانه دانش آن در این سه چهار دههٔ اخیر نابود گشت.

یکی از اصول تغییر‌ناپذیر بوستانکاری سنتی، اختصاص زمین بایر ( بُعن - بُعت ) بود که بقول اساتید این فن زمینی که یکبار کشت هندوانه یا خربزه در آن انجام می‌پذیرفت دیگر قابل کشت این دو محصول نمی‌بود. این موضوع باعث می‌شد برای تهیه زمین مناسب بستانکاران بهاری اطراف و اکناف ایران را در‌نوردند و تواماً امتزاج فرهنگی ایجاد کنند. در گذشته مردان گمنامی همچون سعی‌مراد، علی‌بهاری و رضا بهاری از پیشکسوتان ارتباط با اقوام دیگر بویژه کرد ها بودند.

دشت کوزه‌کولان

شهرت شهرستان بهار از قدیم‌لایام به دشت‌های آن بویژه «دشت قرق» و «دشت کوزه‌کولان» بود و کوزه‌کولان جلگه‌ای است منتهی به دامنه‌های کوه الوند. لازم بذکر است کهن‌ترین مسیر ارتباطی پایتخت کشور ماد به سمت مغرب و جنوب غربی ایران یعنی به سرزمین‌های ایلام ، بابل ، اکد و سومر از این ناحیه عبور می‌نمود. راه‌شاهی شوش به اکباتان پایتخت کشور ماد را که به خیال برخی مورخان به فرمان داریوش یکم احداث گشت نیز از همین ناحیه می‌گذشت. اکنون آزاد راه همدان - کرمانشاه - سنندج و سه‌راهی معروف به گلوگاه، محل تلاقی غرب کشور با مرکز، در دشت کوزه‌کولان قرار دارد.

دشت قُرق

مکانی با شرایط شکارگاه و سبزه‌زار، که تا چند دههٔ قبل چاه‌های عمیق موجود در «دشت بهار» حفر نشده بود در قرق بهار - منطقه‌ای در جنب شهر بهار- تالابی وجود داشت که یکی دو متر آب داشت، در آن گیاهان مردابی می‌ریید و محل صید ماهی و مرغابی برای شکارچیان بود.

تالاب قُرق بهار که بسیار وسیع‌تر بوده در دورهٔ هخامنشی دریاچهٔ زراومند نامیده می‌شد و در عصر ساسانیان به «بهرام‌آوند» اشتهار داشت. در رسالهٔ پهلوی شهرستان‌های ایران نیز بدان اشاره شده است. موقعیت قرق بهار را به لحاظ جغرافیایی باید درّه الوند نامید و اینجا پست‌ترین نقطهٔ شمالی جبال الوند است که اکثر آب‌هایی که از ذوبان قلل مرتفع سرازیر می‌شود در این ناحیه جمع می‌گردد.

اکنون بیش از یکصد حلقه چاه فعال و نیمه فعال کار پمپاژ آب را به شهر همدان انجام می‌دهند. همین موضوع باعث نابودی دریاچه گشت. دریاچه‌ای که در مجاورت آن مرغزار، چراگاه ، شکارگاه و باتلاقی هم ایجاد شده بود و اکو سیستم گیاهان، جانوران و پرندگان بومی و مهاجر بشمار می‌رفت. به استناد متون مکتوب بهرام گور همراه اسبش در این باتلاق عمیق فرو هشت و تلاش‌ها برای یافتن او بی‌ثمر ماند.

مردم

زبان عموم مردم این شهرستان ترکی آذربایجانی است و برخی نیز به لری و کردی تکلم می کنند. دین اسلام و مذهب شیعه است. بیشتر مردمان این شهرستان به کار کشاورزی و کشت سیب زمینی، گندم، سیر و...مشغول می باشند. شهر بهار یکی از قطب های تولید سیب زمینی کشور است، به گونه ای که میزان تولید سیب زمینی خوراکی در این استان بیش از ۸۵۰ هزار تن است که در برخی از سالها به یک میلیون تن نیز می رسد.

مشاهیر

• رضا بهاری
• مستوری
• شیخ محمد بهاری
• علی‌اصغر بهاری

تعداد شهدا و مفقودین

تعداد شهدا و مفقودین این شهرستان ۸۳۶ نفر معادل ۷٫۷ درصد کل شهدای استان می‌باشد که خانوده آنها زیر پوشش بنیاد شهید قرار دارند.تعداد آزادگان این شهرستان ۱۲۷ نفر معادل ۱۲٫۹ درصد کل تعداد آزادگان استان و تعداد جانبازان این شهرستان ۱۶۸۸ نفر معادل ۸٫۷ درصد کل جانبازان استان می‌باشد که تحت پوشش خدمات بنیاد جانبازان قرار دارند.

ویژگی‌های طبیعی

از ویژگی‌های طبیعی بهار می‌توان به تنوع آبرفتهای حاصلخیز که از فرسایش رسوبات سطحی ارتفاعات الوند به وجود آمده و نیز به نفوذ پذیری عمق خاک آن اشاره کرد. بهار به علت دارا بودن زمستان‌ها و یخبندان‌های طولانی از مناطق سردسیر کشور محسوب می‌شود. تابستان‌هایش معتدل و گرمترین ماههای سال آن، تیر و مرداد با حداکثر گرمای ۶/۳۹+ درجه سانتیگراد و سردترین ماهها دی و بهمن با حداقل درجه حرارت ۳۳- سانتیگراد است.

میانگین بارش سالانه در حدود ۳۱۵ میلی متر و حداقل بارش سال در اواخر خرداد و حداکثر آن در فروردین ماه به ثبت رسیده‌است. این شهر به دلیل اختلاف ارتفاع بین بهار و ارتفاعات الوند، منطقه‌ای بادخیز است.

شبکه آب‌ها

چاهها، قنات و رودها، شبکه آبیاری بهار را تشکیل می‌دهند و همین است که موجب توسعه و گسترش کشاورزی در این شهر و منطقه شده‌است. از مهم‌ترین رودهایی که در این منطقه جریان دارد، می‌توان از سیمینه‌رود، قره چای، فرجین و رودخانه صالح آباد را می‌توان نام برد.

جستارهای وابسته

• بهار (شهر)
• بخش مرکزی شهرستان بهار

منابع

• پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران-آمار سال ۱۳۹۰
• سایت رسمی شهرستان بهار.
• انجمن شهرستان بهار