لالجین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لالجین
Haj gholam.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان همدان
شهرستان بهار
بخش لالجین
نام(های) دیگر لَلین، لالون
مردم
جمعیت ۱۴٬۷۲۴ نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۳۱ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه ۱۳۶٬۳ روز
اطلاعات شهری
شهردار امیر پاکرقم
ره‌آورد ظروف سفالی
پیش‌شماره تلفنی ۴۵۲ ۰۸۱۲
وبگاه سایت شهرداری لالجین
شناسهٔ ملی خودرو ۲۸
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به قطب تولید سفال ایران خوش آمدید.

لالِجینْ (لاله‌جینْ) یکی از شهرهای شمالی استان همدان است که در بخش لالجین شهرستان بهار واقع شده‌است. این شهر در طول جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۸ دقیقهٔ شرقی و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۵۸ دقیقهٔ شمالی قرار گرفته و ۱۷۳۱ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

برپایهٔ سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی، لالجین جمعیتی بالغ بر ۱۴٬۷۲۴ نفر را در خود جای داده و به عنوان دومین شهر شهرستان بهار شناخته می‌شود. قحطی سال ۱۲۸۸ هجری (1250 شمسی) و شورش مردم علیه غلامعلی خزایی (خان وقت) در سال ۱۳۳۱ خورشیدی از وقایع مهم این شهر محسوب می‌شود.[۱]

لالجین در محاورات مردم استان همدان اغلب به‌صورت «لَلین» و «لالون» تلفظ می‌شود [۲]. ساکنان این شهر به زبان ترکی آذربایجانی سخن گفته و پیرو مذهب شیعهٔ دوزاده‌امامی هستند. لالجین در ۵ کیلومتری بهار و ۱۷کیلومتری همدان قرار گرفته‌است.

وجه تسمیه[ویرایش]

به اعتقاد برخی از محققان، نام کنونی شهر لالجین تغییریافتهٔ واژهٔ «لاچین» است که نام پرنده‌ای شکاری و عنوان یکی از قبیله‌های ترک بوده‌است. از همین روی به احتمال زیاد در گذشته قبیلهٔ مذکور این منطقه را برای سکونت برگزیده و ساکن آن شده‌است. به همین جهت شهر لالجین به این نام مشهور گشته و به‌عنوان سرزمین ترکان لاچین شناخته شده‌است.[۳] شهری به نام لاچین در جمهوری آذربایجان واقع شده که اکنون در نواحی اشغالی تحت کنترل ارمنستان قرار دارد. به اعتقاد گروهی دیگر از محققان، واژهٔ لاله‌جین (لالجین) از دو بخش «لاله» و «جین» تشکیل یافته‌است. جین پسوند مکان برای برخی از شهرها و روستاهای استان همدان نظیر توی‌جین، دیوجین، فارس‌جین، گنده‌جین و وفرجین است؛ برهمین اساس، لاله‌جین (لالجین) به معنای آبادی لاله است.[۳] به اعتقاد برخی از اهالی شهر، لشکر چنگیزخان مغول به هنگام گذر از همدان وارد لالجین شده و گروهی از اهالی این شهر را به چین فرستاده تا از هنرمندان آن سرزمین سفالگری را بیاموزند. این افراد پس از آموختن سفالگری به لالجین برگشته‌اند و از همین روی این روستا «لاله‌چین» نام گرفته‌است.[۳] اما «لاله‌جین» تحریر و تلفظ فارسی نام این شهر بوده و نام صحیح آن به شکل ترکی آذری یعنی «لَلین» یا «لالون» است. اهالی لالجین نام شهر خویش را «لَلین» تلفظ می‌کنند؛ اما مردم غیربومی بویژه اهالی بهار نام این شهر را از دوران کهن به صورت «لالون» تلفظ کرده‌اند. در اصل هر دو اصطلاح «للین» و «لالون» گویش یک کلمه با دو لهجهٔ متفاوت است.

مردم[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن مرکز آمار ایران، جمعیت لالجین در نخستین سرشماری رسمی ایران در سال ۱۳۳۵ خورشیدی بالغ بر ۵٬۴۶۸ نفر بوده که این تعداد در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به ۷٬۰۴۳ نفر، در سال ۱۳۵۵ خورشیدی به ۷٬۸۹۳ نفر، در سال ۱۳۶۵ خورشیدی به ۱۲٬۲۶۱ نفر و در سال ۱۳۷۵ خورشیدی به ۱۳٬۹۳۶ نفر افزایش یافته‌است.[۴]

براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت لالجین در این سال بالغ بر ۱۴٬۶۸۹ نفر بوده که از این تعداد، ۷٬۵۹۲ نفر مرد و ۷٬۰۹۷ نفر زن بوده‌اند؛ همچنین برپایهٔ همین سرشماری، شمار افراد باسواد این شهر ۱۱٬۰۳۱ نفر و شمار افراد بی‌سواد ۲٬۴۹۰ نفر بوده‌است.

جمعیت لالجین پس از سال ۱۳۲۹ خورشیدی روبه افزایش نهاده‌است؛ به گونه‌ای که بیش‌ترین میزان رشد جمعیت این شهر مربوط به سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ خورشیدی است که طی این مدت جمعیت لالجین سالیانه به‌طور میانگین ۴٫۵ درصد افزایش یافته‌است. رشد جمعیت این شهر در بیست سال گذشته کاهش یافته‌است.[۵]

زبان[ویرایش]

توزیع جغرافیایی مناطقی که در آن‌ها به زبان ترکی آذربایجانی سخن گفته می‌شود.

ساکنان لالجین به لهجه‌ای خاص از زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند که نسبتاًً با گویش مردم آذربایجان متفاوت بوده و از نظر لحن تکلم به زبان قشقایی‌های استان فارس و شاهسون‌های استان‌های قم و مرکزی نزدیک است. پیشینه و چگونگی ورود زبان ترکی به این ناحیه هنوز به درستی مشخص نیست. برطبق اسناد به‌دست آمده از حفاری‌های چهارراه مرکزی لالجین، همچون سنگ قبرهای متعلق به قرن پنجم هجری که هم‌اکنون در موزهٔ تپهٔ هگمتانهٔ همدان نگهداری می‌شوند، پیشینهٔ استقرار و سکونت در این ناحیه، فراتر از سدهٔ پنجم هجری است.

آب و هوا[ویرایش]

شهر لالجین ایستگاه مستقل هواشناسی نداشته و تنها ایستگاه باران‌سنجی در این شهر ایجاد شده‌است. البته باتوجه به نزدیکی لالجین به ایستگاه‌های هواشناسی همدان و بهار که اختلاف چندانی از لحاظ فاصله و ارتفاع باهم ندارند، میانگین دمای سالانهٔ منطقه ۱۰٫۵ درجهٔ سانتی‌گراد بالای صفر است که میانگین بیش‌ترین دمای سالانه مربوط به تیرماه با ۲۴ درجهٔ سانتی‌گراد بالای صفر و میانگین کم‌ترین دمای سالانه مربوط به دی‌ماه با ۵ درجهٔ سانتی‌گراد زیر صفر است. میانگین روزهای یخبندان منطقه نیز ۱۳۶٫۳ روز بوده که از آذرماه آغاز شده و تا فروردین ادامه می‌یابد.

مالکیت[ویرایش]

چهار دانگ از کل زمین‌های لالجین متعلق به خان لالجین (غلامعلی خزایی) بوده و دو دانگ دیگر آن نیز به نصرت‌الملک علی‌خان پسر رستم‌خان قراگزلو تعلق داشته‌است. نصرت‌الملک این دو دانگ را مهریهٔ همسرش زبیده (دختر فتحعلی شاه) قرار داد.

امروزه دو دانگ سهم نصرت‌الملک علی‌خان پسر رستم‌خان قراگزلواز شهر لالجین موقوفه بوده و این امر مشکلات بسیاری را درپی داشته‌است؛ البته سازمان اوقاف و امور خیریه، مدرک معتبری مبنی بر موقوفه‌بودن زمین‌ها به مسئولان و معتمدان این شهر (از جمله شورای شهر لالجین) ارائه نکرده‌است.

مراکز دولتی و غیردولتی[ویرایش]

از جملهٔ مراکز دولتی و غیردولتی لالجین می‌توان به انجمن معتادان گمنام، باشگاه بیلیارد، باشگاه ورزشی مسعود، بانک تجارت، بانک رفاه، بانک سپه، بانک صادرات، بانک کشاورزی، بانک ملت، بانک ملی ایران،شرکت لاله سیر لالجین ، بخشداری لالجین، بنیاد قرآن، پاسگاه نیروی انتظامی، پست‌بانک، خدمات ارتباطی، دفتر امام جمعه، شرکت مخابرات، شرکت نفت، شهرداری لالجین، شورای شهر لالجین، صندوق قرض‌الحسنهٔ مهدیه، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، کتابخانهٔ دولتی علامه طباطبایی، کمیتهٔ امداد,موبایل صبوری، مؤسسهٔ مالی و اعتباری مهر، مجموعهٔ فرهنگی آوینی و نظام مهندسی لالجین وعکاسی اینه اشاره کرد.

کشاورزی[ویرایش]

شهر لالجین در دشت نسبتاً همواری واقع شده و روخانهٔ قوری‌چای در شمال و رودخانهٔ یکه‌چای در جنوب آن جریان دارد. این منطقه از لحاظ آب‌های زیرزمینی بسیار غنی بوده و ساکنان آن به ایجاد چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق روی آورده‌اند.

موتورهای آب موجود در پیرامون لالجین، آب موردنیاز کشاورزی در این منطقه را فراهم آورده و اغلب ساکنان به کشت انگور، جو، چغندر، سیب‌زمینی، سیر، و گندم اشتغال دارند. پیش‌تر آبیاری باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی شهر از طریق چشمه‌ها، رودخانه‌ها و کاریزها صورت می‌گرفته که هنوز هم برخی از کاریزهای تاریخی مربوط به دورهٔ صفویه در شمال و شمال غرب شهر دیده می‌شوند.

پیشینه[ویرایش]

لالجین در طول تاریخ دوبار به‌شدت ویران گشته‌است؛ یکی در حمله مغول‌ها و دیگری در یورش افغان‌ها. یورش افغان‌ها به سرکردگی محمود افغان از رئیسان طایفهٔ غلجایی که در اواخر دورهٔ صفویه به شهرهای بزرگ و کوچک ایران همچون اصفهان، قزوین و کاشان تاخته و به کشتار و چپاول مردم پرداختند، ویرانگرتر از سایر موارد بوده‌است؛ چراکه هنوز هم کلمات اوغان (افغان) و ازبک در ذهن سالخوردگان تداعی ترس را به همراه دارد.

علاوه بر مغول‌ها و افغان‌ها، لالجین توسط مردآویج و خوارزمشاه نیز ویرانی‌هایی را بر خود دیده‌است؛ به گونه‌ای که راوندی در راحةالصدور راجع به همدان و روستاهای پیرامون آن می‌نویسد:

خوارزمشاه در سال ۵۹۰ ه‍. ق به دارالملک همدان رسید و عراقیان را که در همدان استقرار یافته بودند، خوار و خاکسار داشت... و آثار آبادانی نگذاشت و لشکر از دهات خاک برگرفتند و در میان دیزج و قاسم‌آباد کوشک‌ها بنا کردند.

حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب راجع به لالجین می‌نویسد:

همدان ولایتش پنج ناحیت دارد. اول فریوار در حوالی شهر است تا دو فرسنگی (در سمت اسدآباد) هفتاد و پنج پاره دیه‌است و شهرستانه و لالجین و فخرآباد و قاسم‌آباد و کوشک‌باغ و... از حساب فریوار است.

آن‌گونه که از نوشتهٔ مستوفی برداشت می‌شود، لالجین در سدهٔ هشتم هجری از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین دهستان‌های منطقهٔ همدان به‌شمار می‌رفته‌است؛ چراکه نویسنده تنها به نام لالجین و چهار روستای بزرگ دیگر از میان ۷۵ روستای بخش فریوار اشاره کرده‌است.

عموم مردم لالجین جایگاه پیشین این شهر را سمت شمال و شمال غربی آن می‌دانند؛ چنانچه هنوز هم در این منطقه از شهر به هنگام کند و کاو زمین، آثاری از تنور، چاه، خشت و سفال به‌دست می‌آید. به اعتقاد برخی از محققان، لالجین قدیم در سمت جنوب غربی شهر امروزی قرار داشته‌است؛ البته ریش‌سفیدان این مطلب را تأیید نکرده و منطقهٔ مذکور را خرابه‌های روستای موسی‌آباد (میس‌یووا) می‌دانند؛ به‌طوری که در تاریخ مفصل همدان نیز از این روستا سخن به میان آمده‌است.

موسیاباد از آبادی‌های قدیم است که تقریباً نهصد سال قبل وجود داشته و از وجود محدثان و علما بهره‌مند بوده‌است. «ابوالعباس احمد بن محمد موسیابادی» از راویان قرن پنجم و «ابوعبدالله حسین بن جعفر بن حمدان موسیابادی واعظ» از علمای قرن پنجم... منسوب به آنجاست.

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. احمد صابری همدانی. تاریخ مفصل همدان. چاپ اول. همدان، ۱۳۷۵. 
  2. نام رسمی شهری در اسپانیا [۱] و روستایی کوچک در لهستان للین [۲] است.
  3. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Lalin وارد نشده‌است.
  4. «وضعیت بیکاری و اشتغال شهرهای کشور از ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵». وب‌گاه نظام اطلاعات بازار کار. بازبینی‌شده در ۵ ژانویهٔ ۲۰۱۰. 
  5. طرح توسعه و عمران جامع شهر لالجین. چاپ اول. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مهدی‌زاده، مختار. بررسی مسائل صنعت سفالگری در ایران مورد بررسی مسائل صنعت سفالگری لالجین همدان. ۱۳۶۳. 
  • پژوهش در خصوص هنر سفالگری لالجین همدان. همدان، ۱۳۷۲. 
  • صابری همدانی، احمد. تاریخ مفصل همدان. همدان، ۱۳۷۵. 
  • رسولی، عباسعلی. تکنیک و فرهنگ سفالینهٔ لالجین. ۱۳۷۵. 
  • کریمی، اصغر. سفالگری در لالجین. نشریهٔ هنر و مردم. 
  • رشیدیان حصاری، حسین. سفالگری لالجین همدان (پایان‌نامهٔ کارشناسی). تهران: دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۴۹. 
  • جاوید، فروغ. سفالینه‌های لالجین (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد). تهران: دانشکدهٔ هنرهای زیبا، ۱۳۵۲. 
  • طرح مطالعاتی بخش لالجین. تهران: بخشداری لالجین، ۱۳۷۶. 
  • میرشکرایی، جواد و صدفی، محمدرضا. طرح نهایی کانون سفالگری در لالجین. ۱۳۵۲. 
  • هاشمی، رضا. کوزه‌گران لالجین (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد). تهران: دانشکدهٔ هنرهای زیبا، ۱۳۴۹. 
  • انوشفر و شروه. لعاب، کاشی، سفال. تهران، ۱۳۶۳. 

کتابشناسی لالجین[ویرایش]

  • جاوید، فروغ؛ سفالینه های ده لالجین (پایان نامه لیسانس)؛ تهران، دانشگاه تهران، دانشکده هنرهای زیبا: ۱۳۵۲
  • رشیدیان حصاری، حسین؛ سفالگری لالجین (پایان نامه لیسانس)؛ تهران، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی: ۱۳۴۹
  • صدیق ایمانی، مصطفی و کریمی، اصغر؛ سفالگری در لالجین؛ هنر و مردم؛ دوره جدید، ش ۱۳
  • ندیمی، حبیب الله؛ سفالگری در همدان؛ تماشا؛ دوره ۶، ش ۲۷۶، بیستم شهریور ۱۳۵۵
  • هاشمی، رضا؛ کوزه گران لالجین (پایان نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران، دانشگاه تهران، دانشکده هنرهای زیبا: ۱۳۴۹
  • مهدی‌زاده، مختار؛ بررسی مسائل صنعت سفالگری در ایران مورد بررسی مسائل صنعت سفالگری لالجین: ۱۳۶۳
  • پژوهش در خصوص هنر سفالگری لالجین، همدان: ۱۳۷۲
  • رسولی، عباسعلی، تکنیک و فرهنگ سفالینهٔ لالجین: ۱۳۷۵
  • میرشکرایی، جواد و صدفی، محمدرضا طرح نهایی کانون سفالگری در لالجین: ۱۳۵۲

پیوند به بیرون[ویرایش]

Lalajin-An old house.jpg

بخش لالجین

مرکز

لالجین

شهرها

لالجین • مهاجران

دهستان‌ها

سفالگران • مهاجران

روستاها

آق‌بلاغ لتگاه • تازه‌کند • جمشیدآباد • چپق‌لو • حسین‌آباد لتگاه • دستجرد • دهنجرد • دینارآباد • راه‌هموار • رایگان سفلی • رایگان علیا • ساری‌قمیش • سلیمان‌آباد • کوشک‌آباد • گنبدان • گنج‌تپه • لتگاه • میرزاحصاری • هارون‌آباد