خدافراگیردانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خدا

مفاهیم عمومی
ندانم‌گرایی • بی‌خدایی • تراخداباوری • خدانامهم‌دانی • ناخداباوری
دادارباوری • یکتاپرستی • یک‌ازچندپرستی • خداناشناس‌دانی
یکتاپرستی گزینشی • دوگانه‌پرستی • سه‌گانه‌پرستی • چندخدایی
خدافراگیردانی • خداباوری • همه‌خدایی • ضدخدایی


مفاهیم اختصاصی
واجب‌الوجود • خالق • معمار • عقل فعال •
حامی و رزّاق • لرد • پدر • موناد
یگانگی • وجود برتر •
شخصی • وحدت وجود • ثنویت
سه‌گانگی (تثلیث)
در ادیان ابراهیمی
(در بهاییت، در مسیحیت، در اسلام، در یهودیت)
در یافالی • در بوداییسم • در هندوییسم
در جینیسم • در آیین سیک • در آیین زرتشتی


ویژگی‌ها
عالم مطلق • قادر مطلق
حضور در همه جا در آن واحد • خیر اعلی • بسیط
مجرد • شخص‌وار • بزرگترین موجود قابل تصور


خدا و انسان
ایمان • نماز • عقیده • وحی
عرفان • توکل • متافیزیک
تصوف • جادو • علوم خفیه


خدافراگیردانی یا پاننتئیسم (به انگلیسی: Panentheism) یک سیستم باورمند است با این مفهوم که خدا در تمام اجزای جهان، جریان و نفوذ دارد. در پان‌تئیسم (همه خدایی)، اعتقاد بر این است که «خدا در همه چیز هست»، امّا پاننتئیسم بر این اصل که «همه چیز خداست» استوار است. در منظر یک پاننتئیست، کائنات در نگاهی سطحی، خودِ خدا است، امّا در نگاهی عمیق‌تر، کائنات و خدا در مفهومِ هستی‌شناسانه، یکسان نیستند. در پاننتئیسم خدا لزوماً فقط به عنوان آفریدگار و پرودگار دیده نمی‌شود؛ بلکه نیروی جان‌بخش بی‌منتهایی است در پس کائنات. در برخی دیگر از متون مرتبط با پاننتئیسم، کائنات چیزی نیست، مگر بازنمونِ وجود خدا.

در بعضی از انواع پاننتئیسم، کیهان و گیتی در درون خداست و نیروی درون کائنات هم خودِ اوست. پاننتئیسم از ادّعای مبنی بر یکی بودن خدا و کائنات دفاع می‌کند و مدّعی است که در حقیقت خدا بسیار بزرگ‌تر است و کائنات بخشی از اوست. هندوئیسم باوری است بسیار شبیه به همه‌خداییِ پان‌تئیسم و پاننتئیسم.

در اسلام[ویرایش]

صوفیان، مقدّسین (اولیاءالله) و بسیاری از متفکّرین مسلمان و مخصوصاً ابن عربی، از کسانی هستند که عقایدشان تا حدّی نزدیک به پان‌تئیسم و پاننتئیسم است. این باور در قرون بعد تحت عنوان روش وحدت وجود شکل پذیرفت و بالید. متفکّرین و فلاسفه‌ی شیعیان دوازده امامی نیز گرایش بسیاری به پاننتئیسم و وحدت وجود دارند و اشخاصی نظیر سید حیدر آملی و ملاصدرا که هر دو تحت نفوذ و مجذوب ابن عربی هستند، نمونه‌های بارز این تفکّر در نزد باورمندان شیعه‌ی دوازده امامی هستند.[نیازمند منبع]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]