قرآنیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قرآن نگاشته شده در قرن پنجم هجری به خط کوفی. این نسخه هم‌اینک در گنجینه موزه بریتانیاقرار دارد.

قرآنیان، قرآنیون، یا اهل قرآن مکتب و شاخه‌ای از مسلمانان است که قرآن را تنها کتاب و مرجع مستند برای ایمان، انجام مناسک و اعمال دینی خود، قبول دارند. اینان حدیث و گاه سنت را که عموم مسلمانان و روحانیان رسمی بعنوان مرجع مورد قبول برای انجام مناسک و ملاک ایمان و اعتقاد میدانند، رد کرده و در رفتار دینی خود الزامی به رعایت آن ندارند.[۱] این امر مغایر اعتقاد عموم مسلمانان اهل سنت و شیعه است که سنت و حدیث را از اصول اولیه اعتقاد دینی بشمار می‌آورند.

تاریخچه[ویرایش]

اعتقاد برگشت به اصل کتاب، در دیگر ادیان نیز وجود دارد مثلاً در دین یهود پیروان مکتب Karaism فقط کتاب تنخ (تورات عبری) راقبول دارند و یا پروتستان‌های پیرو Sola Scriptura اعتقاد دارند که هرچه برای یک مسیحی واقعی برای عبادت و انجام مناسک لازم است در انجیل تنها وجود دارد.[۲]

اصول عقاید[ویرایش]

قرآنیان خود را تنها بعنوان «مسلم» می‌نامند و از انتساب خود به سنی و شیعه اجتناب می‌نمایند. هرچند گروهی از آنان از احادیث نبوی استفاده می‌کنند، ولی ملاک ایمان و رفتار دینی خود را بر قرآن تطبیق می‌کنند.

آنان اظهار می‌دارند که در قرآن اطاعت از احادیث بطور وضوح تاکید نشده و احادیث و روایات، حدود ۲۰۰ سال پس از پیامبر جمع آوری و نوشته شده‌است و دارای تناقضاتی است که بدلیل آن تناقضات نمی‌توان رفتار و ایمان دینی را بر آن استوار کرد.[۳] قرآنیان تفاوت‌های عمده‌ای در استنباط دینی در موضوع هائی مثل زکات، روش برپائی نماز، شهادتین، ختنه، طرز لباس، استلام حجرالاسود و نماز جمعه با مسلمانان سنتی دارند.[۴] پیامبر در طی 23 سال از حیات نبوی خود اجازه نوشتن حدیث را به هیچ کس نداد و دلیل ان را جلو گیری از تحریف قران عنوان کرده بود در اواخر عمر ایشان عده ای به وی گفته بودند که سخنانت را فراموش می کنیم وی نیز برای چنین افرادی اجازه دادند و این اجازه به شرطی بود که فقط برای خود فرد نوشته استفاده داشته باشد.نوشتن احادیث به صورت کتاب و برای استفادة عموم و تدوین کتاب‌های حدیث در زمان خلفای راشدین همانند زمان پیامبر ممنوع بود.عبدالله بن عباس اولین کسی است که اقدام به پخش روایات نوشته شده خود در بین مسلمانان می کند. قابل توجه است وقتی که ابن عباس به عنوان اولین فردی که خبر فوت پیامبر را به مسلمانان بدهد عمر بن خطاب خشمگین شده فریاد میزند این سخن منافقان است.در دوره خلافت هر چهار خلیفه تاکید بیشتر بر خواندن قران و استفاده از استدلال قرانی برای حل مشکلات بوده که عمر بن خطاب دلیل این امر را برکت و نوری عنوان می کند که در قران است و از استفاده از روایات پیامبر نهی می شد تا جایی که در زمان خلیفه چهارم وی به صراحت اعلام می کند که هر کس روایتی از پیامبر بگوید که من نشنیده باشم او را زیر تازیانه خواهم گرفت .بیشترین روایات نوشته شده متعلق به ابن عمروعاص وابن عباس و ابو هریره است.[۵]

درمیان اهل سنت[ویرایش]

نمی‌توان همه اصلاحگران دینی را در قرآنیان خلاصه کرد، در حقیقت طیف وسیعی از این اصلاح گران وجود داشته‌اند. همه آنان خواهان زدودن خرافات و بازگشت به اصل دین بودند. افراد زیر می‌توانند درآن طیف وسیع قرار گیرند: حسن البنا - محمد عبده - محمود شلتوت - طه حسین - احمد امین - نصر حامد ابوزید - سید احمد خان - محمد شحرور - غلام احمد پرویز - فضل‌الرحمن ملک -ناصر سبحانی - ادیپ یوکسل - احمد صبحی منصور و دیگران..[۶]

در میان شیعه[ویرایش]

همان طیف وسیع اصلاح گران در شیعه وسیع تر نیز بوده و از قرآنیان خالص تا اصلاح‌گران درونی را شامل می‌شوند. احتمال اینکه در طول تاریخ شیعه افرادی تمایلات قرآنی صرف داشته‌اند بسیار است ولی بواسطه احتیاط و ترس از طرد توسط روحانیان رسمی تقیه می‌نمودند. شاید بتوان گفت سید جمال الدین اسدآبادی اولین کسی بود که لزوم بازگشت به اصل دین را مطرح نمود او می‌گفت: «تنها راه علاج بیماری ملت‌های اسلامی آن است که مانند گذشته نخست به قواعد اصلی دین خویش برگردند»[۷]

اصلاح‌گری در شیعه بطور عمده با اهداف اولیه مبارزه با خرافات آغاز شده و با عصر روشنگری جنبش مشروطه همزاد است. هرچند این اصلاح‌گری گاه ره به بیراهه برده، ولی نتایج مثبتی نیز داشته‌است. سه مشخصه عمده آنهاعبارتند از: قرآن گرائی، فاصله گرفتن از مرجعیت رسمی، و نوعی خرد ورزی غربی.

در این طیف وسیع می‌توان از سید جمال الدین اسدآبادی - اسدالله خرقانی - شریعت سنگلجی - شیخ محمد خالصی زاده - احمد کسروی - حیدرعلی قلمداران - ابوالفضل برقعی - سید صادق تقوی - یوسف و جعفر شعار - محمد جواد غروی - محمد صادقی تهرانی و گروه معتدل تر مثل علی‌شریعتی - مهدی بازرگان - محمد مجتهد شبستری و عبدالکریم سروش و دیگران نام برد.[۸]

سازمان‌ها[ویرایش]

  • اهل القرآن عبداله چاکرالاوی Chakralawi
  • طلوع اسلام غلام احمد پرویز [۹]

مخالفان[ویرایش]

قرآنیان مخالفان زیادی در میان روحانیان رسمی و پیروان آنان دارند. گاه این مخالفت‌ها از ردیه نویسی و مخالفت کلامی گذشته و به صدور فتواهای تکفیر و اعلام ارتداد رسیده‌است. از جمله در مخالفت‌های خود به قرآن نیز استناد می‌کنند مانند آیات زیر:

لَّقَدۡ کَانَ لَکُمۡ فِی رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٌ۬ لِّمَن کَانَ یَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡیَوۡمَ ٱلۡأَخِرَ وَذَکَرَ ٱللَّهَ کَثِیرً۬ا
وَکَذَٲلِکَ جَعَلۡنَـٰکُمۡ أُمَّةً۬ وَسَطً۬ا لِّتَڪُونُواْ شُہَدَآءَ عَلَی ٱلنَّاسِ وَیَکُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَیۡکُمۡ شَهِیدً۬ا ۳۳:۲۱
ونیز:
لَقَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَی ٱلۡمُؤۡمِنِینَ إِذۡ بَعَثَ فِیہِمۡ رَسُولاً۬ مِّنۡ أَنفُسِهِمۡ یَتۡلُواْ عَلَیۡہِمۡ ءَایَـٰتِهِۦ وَیُزَڪِّیہِمۡ وَیُعَلِّمُهُمُ ٱلۡکِتَـٰبَ وَٱلۡحِڪۡمَةَ وَإِن کَانُواْ مِن قَبۡلُ لَفِی ضَلَـٰلٍ۬ مُّبِینٍ ۳:۱۶۴

مخالفان اظهار میدارندکه بسیاری از احادیث در زمان خود پیامبر گفته و نوشته شده‌است و نمی‌تواند درست نباشد..[۱۰] مفتی اعظم پاکستان محمد رفیع عثمانی در خطبه «منکران حدیث» می‌گوید:

قرآن کتابی که به آن استناد میکننددر مورد پیامبر می‌گوید:
« نه به پروردگارت سوگند که ایمان ندارند تا تو را در آنچه میانشان گفت وگو و اختلاف است، داور کنند و آنگاه در جانهای خویش از آنچه که داوری کرده‌ای هیچ دلتنگی نیابند و براستی بر آن گردن نهند». ۴:۶۵

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • The Quranists Path. ۲۰۱۲. http://www.quranists.com. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۲. 
  • بازگشت به قرآن. «انتشارات حوزه». ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۲. 
  • Aziz، Ahmed. Islamic Modernism in India and Pakistan. Oxford University Press، ۱۹۶۷. 
  • Abū Ruqayyah Farasat Latif، in Scrib. «The-Quraniyoon-of-the-Twentieth-Century». ۱۳۸۹. 
  • اهل القرآن، محمدصادق. «The Shahadah and Abu Hurairah». ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۲. 
  • Kurzman، Charles. «Liberal Islam web-links». ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۲. 
  • جعفریان، رسول. جریان‌های مذهبی و سیاسی ایران. مؤسسه خانه کتاب، ۱۳۸۷. 
  • طلوع اسلام. «بزم طلوع اسلام». ۲۰۰۰. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۲. 
  • Pat Fisher، Marry. Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths. Tauris Publishers، 1997.