قوری راسل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

قوری راسل، که آن را «قوری چای آسمانی» نیز خوانده‌اند، تمثیلی است که ابتدا توسط فیلسوف معاصر برتراند راسل (۱۸۷۲–۱۹۷۰ میلادی) بیان شد، که توضیح می‌دهد که بار اثبات فلسفی به دوش شخصی است که ادعای ابطال‌ناپذیر می‌کند، نه که بار ردکردن ادعا به دوش دیگران منتقل شود.

راسل به‌خصوص تمثیل خود را در زمینه دین اعمال کرد.[۱] او نوشت: اگر قرار بود که او، بدون ارائه اثبات، مدعی شود که یک قوری چایِ بیش از حد کوچک که نمی‌توان آن را توسط تلسکوپ‌ها دید، در جایی در فضای میان زمین و مریخ، به دور خورشید می‌گردد، نمی‌توانست از کسی انتظار داشته باشد تا او را صرفاً چون مدعایش را نمی توان رد کرد ، باور کند.

قوری چای راسل همچنان در مباحثات در مورد وجود خدا مورد توسل قرار می‌گیرد، و در حوزه‌ها و رسانه‌های گوناگون مؤثر واقع شده‌است.

منظور از آن، ردّ نظری بود که ارائهٔ دلیل بر نبود خدا یا بار اثبات فلسفی را بر عهدهٔ شکاکان می‌داند. راسل، توضیح می‌دهد که بار اثبات ادعایی غیرقابل ابطال، بر عهده مدعی است و نه دیگران.

شرح

راسل، در مقاله‌ای تحت عنوان «آیا خدایی هست؟»، که به سفارش مجله ایلوستریتد در ۱۹۵۲ میلادی نوشت و هرگز منتشر نشد― چنین نوشت:

مردم ارتدکس [ارتاکیش] بسیاری طوری صحبت می‌کنند که انگار این وظیفهٔ شکاکان است که دگماهای [عقاید جزمی] پذیرفته‌شده را رد کنند، به جای اینکه وظیفهٔ جزم‌اندیش باشد که آن‌ها را اثبات کند. این، البته، یک اشتباه است. اگر قرار بود مدعی شوم که در منظومه شمسی، میان زمین و مریخ، یک قوری چینی، در مداری بیضوی دور خورشید می‌گردد، هیچ‌کس قادر نبود مدّعای مرا رد کند مشروط به آنکه حواسم می‌بود که در ادامه بگویم که این قوری، بیش‌ازحد کوچک است تا که حتی با قوی‌ترین تلسکوپ‌هایمان قابل رویت نباشد. اما اگر تا آنجا پیش می‌رفتم که می‌گفتم چون مدعای من نمی‌تواند ابطال شود، این پررویی تاب‌ناپذیر از جانب عقل بشر است که به آن شک کند، به حق به یاوه‌گویی متهم می‌شدم. با این حال، اگر وجود چنین قوری‌ای، در کتب باستان تصدیق شده‌بود، هر یکشنبه در کلیسا به عنوان حقیقت مقدس تعلیم داده می‌شد، و در مدارس، آن را به اذهان کودکان فرومی‌کردند، تردید در باور به وجود آن، نشانهٔ نامتعارف بودن تلقی می‌شد و شخص شکاک را در عصری روشنگری‌شده، مشمول عنایات روان‌پزشک، یا در دوره‌ای پیش از آن مفتش مذهبی، می‌کردند.[۲][۳]

در ۱۹۵۸ میلادی، راسل دربارهٔ تمثیل توضیحات بیش‌تری می‌دهد:

بایستی خود را ندانم‌گرا بخوانم؛ اما، برای تمام مقاصد عملی، خداناباور هستم. فکر نمی‌کنم که وجود خدای مسیحی هیچ بیش از خدایان الیمپوس یا والهالا محتمل باشد. برای آوردن بیانی دیگر از راه مثال: هیچ‌کس نمی‌تواند ثابت کند که میان زمین و مریخ قوری چینی‌ای نیست که در مداری بیضوی بگردد، اما هیچ‌کس فکر نمی‌کند که این به اندازه کافی محتمل است که در عمل به حساب آورده‌شود. فکر می‌کنم خدای مسیحی هم درست همین‌طور نامحتمل است.[۴]

تمثیل «قوری چای‌باوری» راسل، در مقابله با مذهب، کماکان مبنای بسیاری از مناظره ها بین مؤمنان و دگراندیشان است. ریچارد داوکینز از این قیاس، در کتاب معروف خود، یعنی کشیش شیطان، استفاده کرده‌است.

داوکینز، به خاطر استفاده از قیاس قوری چای‌باوری، مورد انتقاد برخی از مذهبیان-از جمله آلیستر مک گرات در کتاب " توهم داوکینز"-قرار گرفت.

با استقبال از مفهوم «قوری چای‌باوری»، تقلیدهای دیگری انجام گرفته که از جمله می‌توان به اسب تک‌شاخ صورتی نامرئی،[۵] هیولای اسپاگتی پرنده[۶] و اژدها در گاراژ من[۷] اشاره کرد.

نقد تمثیل راسل

در اصل این سخن یک مغلطه است. که با مثال زدن به چیزی ناممکن مورد مثال را نیز ناممکن می‌داند. باید در نظر داشت که مقایسهٔ مفهوم خدا و مثال قوری راسل قیاس مع الفارق بوده و سازه های بیان مثال در آن رعایت نشده‌است؛ زیرا برای فهم وجود قوری در فضا نیاز به شواهد تجربی می‌باشد در صورتی که درک مفهوم خدا با شواهد تجربی قابل دریافت نیست.[۸][۹]برایان گاروی در این باره می‌گوید:

قوری چای راسل توضیحی برای هیچ چیز نیست؛ بنابراین اگر قوری راسل وجود نداشته باشد، جهان بینی فاقد توضیح نمی‌شود. با این حال، اگر خدا وجود نداشته باشد، باید توضیح دیگری برای جهان و ویژگی‌های خاص آن ارائه شود و اینگونه تفاوت بین مثال او با مفهوم خدا آشکار می‌گردد.[۱۰]

همچنین منتقد ادبی جیمز وود می‌گوید:

اعتقاد به خدا «معقول تر از اعتقاد به قوری است» زیرا خدا "ایده بزرگ و پیچیده تری" است که "با استناد به قوری‌های آسمانی یا جاروبرقی‌ها انکار نمی‌شود زیرا آنها فاقد ظرافت و عظمت لازم هستند و خدا قابل جسمیت دادن نیست و نمی‌توان آن را به یک "امرِ صرف" تبدیل نمود.[۱۱]

در واقع عدم صحت قضیه در ریاضیات و فلسفه نیازمند اثبات است. مثل عدم توانایی قرار دادن کاشی‌های ۱ در ۴ در صفحه ۵ در ۵. در هر صورت اگر نه وجود و نه نبود خدا اثبات نشود وجود خدا نامعلوم است.[۱۲]

اریک ریتان فیلسوف آمریکایی دربارهٔ قوری راسل می‌گوید:

اعتقاد به خدا با اعتقاد به قوری متفاوت است زیرا قوری به مفهوم فیزیکی اشاره دارد که می‌توان با بررسی‌های تجربی به صحت آن دست پیدا کرد، و با توجه به آنچه از جهان فیزیکی می‌دانیم هیچ دلیل برای اینکه فکر کنیم اعتقاد به قوری راسل موجه است وجود ندارد؛ بنابر این نمی‌شود با استناد به این مسئله نبود خدا را مانند نبود قوری بدون استدلال رها کرد.[۱۳]

نمی‌توان فرض را بر این گذاشت اگر چیزی موهوم یا پیچیده باشد پس وجود ندارد. و بیان هر گزاره ای (وجود یا نبود چیزی) نیازمند اثبات است. همچنین تمثیل آن به مفهومی خاص ، بدون داشتن سازه های لازم برای مقایسه مغالطه و قیاس مع الفارق به حساب می‌آید.[۱۲][۱۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. Fritz Allhoff, Scott C. Lowe. The Philosophical Case Against Literal Truth: Russell's Teapot // Christmas - Philosophy for Everyone: Better Than a Lump of Coal. — John Wiley and Sons, 2010. — Т. 5. — P. 65-66. — 256 p. — (Philosophy for Everyone). — شابک ‎۹۷۸۱۴۴۴۳۳۰۹۰۸.
  2. Russell, Bertrand (1952). "Is There a God? [1952]". In Slater, John G. The Collected Papers of Bertrand Russell, Vol. 11: Last Philosophical Testament, 1943–68 (PDF). Routledge. pp. 542–548. ISBN 978-0-415-09409-2. Archived from the original (PDF) on 20 January 2016. Retrieved 28 May 2019.
  3. Bertrand Russell: Is There a God?
  4. Garvey, Brian (2010). "Absence of Evidence, Evidence of Absence, and the Atheist's Teapot". Ars Disputandi. 10 (1): 9–22. doi:10.1080/15665399.2010.10820011.
  5. Richard Dawkins (2006). The God Delusion. Houghton-Mifflin. ISBN 978-0-618-68000-9.
  6. Wolf, Gary (November 14, 2006). "The Church of the Non-Believers". Wired News.
  7. Sagan, Carl (June 21, 2007). "The Dragon in My Garage". http://www.richarddawkins.net. External link in |publisher= (help)
  8. «صدق و پارادوکس در استدلال ها».
  9. «Wrong example».
  10. Brian Garvey, “Absence of Evidence, Evidence of Absence, and the Atheist’s Teapot” Ars Disputandi 10 (2010), 18.
  11. «Wood, James (18 December 2006). "The Celestial Teapot". The New Republic (27)».
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «?Why Russell's Teapot Fails».
  13. «Religion Dispatches». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژوئن ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۱.
  14. «Baker Books. p. 82. ISBN 978-1-4412-3209-0».

منابع