دولت موقت ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دولت موقت انقلاب)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
دولت موقت بازرگان
هیئت دولتِ موقت
پرچم موقت ایران
نخست‌وزیر ایران
کابینه مهدی بازرگان
کابینه مهدی بازرگان
تاریخ تشکیل ۱۵ بهمن ۱۳۵۷[۱]
تاریخ انحلال ۱۴ آبان ۱۳۵۸[۱]
کسان و سازمان‌ها
رییس دولت مهدی بازرگان
پیشینهٔ رییس دولت معاون وزیر فرهنگ (۱۳۳۰)
جانشین رییس دولت نداشت
رییس کشور محمدرضا پهلوی (تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷)
سید روح‌الله خمینی (از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷)
شمار وزیران ۱۸ وزیر + ۴ وزیر مشاور
وزیران کناررفته
(درگذشت/استعفا/برکناری)
۵ + ۱
شمار همهٔ وزیران ۲۳ + ۵
کابینهٔ مخالفان دولت شاپور بختیار (تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷)
پیشینه
انتخابات(ها) بدون انتخابات
دوره(های) مجلس بدون مجلس
پیشنهاد و تایید بدون رأی اعتماد
توسط سید روح‌الله خمینی
پیشین دولت شاپور بختیار
پسین کابینه موقت شورای انقلاب

دولت موقت ایران که با نام دولت موقت انقلاب اسلامی ایران[۱] هم شناخته می‌شود، دولتی در ایران بود که پس از انقلاب از سال ۱۳۵۷ و به منظور رسیدگی به اوضاع به فرمان سید روح‌الله خمینی تشکیل شد[۲] و تا ۱۳۵۸، پیش از اعلام استعفای مهدی بازرگان به مدت ۹ ماه (به‌طور دقیق ۲۷۵ روز) بر سر کار بود.

با پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، سید روح‌الله خمینی حکم نخست‌وزیری دولت موقت را به نام مهدی بازرگان صادر کرد. او به مدت ۹ ماه (به‌طور دقیق ۲۷۵ روز) سمت نخست وزیری موقت را بر عهده داشت. پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان در ۱۳ آبان وی و دولت او به‌طور کامل استعفا دادند. بازرگان بعد از استعفا از نخست‌وزیری در اولین دوره مجلس به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد.

تشکیل دولت موقت[ویرایش]

سخنرانی بازرگان پس از دریافت حکم نخست‌وزیری

پس از ورود سید روح‌الله خمینی در روز ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ به ایران، او طی سخنانی در بهشت زهرا وعده تشکیل دولتی انقلابی را داد.[۳] او در نطق تاریخی خود گفت:

من تو دهن این دولت می‌زنم، من دولت تعیین می‌کنم، من به پشتیبانی این ملت دولت تعیین می‌کنم، من به واسطه اینکه ملت مرا قبول دارد (تکبیر حضار).[۴]

در شامگاه ۱۴ بهمن طی جلسه‌ای که با حضور اعضای شورای انقلاب اسلامی در اقامتگاه آیت‌الله خمینی در دبستان علوی شماره ۲ برگزار شد مهدی بازرگان به عنوان نخست وزیر دولت موقت تعیین شد. حکم نخست وزیری بازرگان در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ مصادف با ۶ ربیع‌الاول ۱۳۹۹ ابلاغ شد و در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۵۷ ذر آمفی تاتر مدرسه علوی در خیابان ایران ( خیابان عین الدوله سابق) به او اعطا شد. در حکم نخست وزیری بازرگان آمده بود:

بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، بر حسب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آرای اکثریت قاطع قریب به اتفاق ملت ایران که طی اجتماعات عظیم و تظاهرات وسیع و متعدد در سراسر ایران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده‌است و به موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را بدون در نظر گرفتن روابط و حزبی بستگی به گروهی خاص، مأمور تشکیل دولت موقت می‌نمایم تا ترتیب اداره امور مملکت و خصوصاً انجام رفراندوم و رجوع به آرای عمومی ملت دربارهٔ تغییر نظام سیاسی کشور به جمهوری اسلامی و تشکیل مجلس مؤسسان از منتخبین مردم جهت تصویب قانون اساسی نظام جدید و انتخاب مجلس نمایندگان ملت بر طبق قانون اساسی جدید را بدهید.[۵]

دولت موقت:ایستاده از راست:احمدزاده (وزیر صنایع)، تاج (وزیر نیرو)، مبشری (وزیر دادگستری)، اسلامی (وزیر پست و تلگراف)، میناچی (وزیر ارشاد)، یزدی (وزیر امورخارجه)، یدالله سحابی (وزیر طرحها و برنامه‌های انقلاب)، شریعتمداری (وزیر علوم)، امیرانتظام (معاون نخست وزیر و سخن گو)، حاج سیدجوادی (وزیر سابق کشور)، مهندس بازرگان (نخست وزیر)، فروهر (وزیر کار)، شکوهی (وزیر آموزش و پرورش)، طاهری (وزیر راه)، اردلان (وزیر دارائی)، صباغیان (وزیر کشور)، احمد بنی‌اسدی (وزیر مشاور در امور اجرایی)، محمدتقی ریاحی (وزیر جنگ) نشسته از راست: حکیمی (دفتر نخست وزیری)، ایزدی (وزیر کشاورزی)، رستگارپور (رئیس دفتر)، معین‌فر (وزیر نفت)، کتیرایی (وزیر مسکن)، سامی (وزیر بهداری)

آیت‌الله خمینی در مراسم اعطای حکم به بازرگان در سخنرانی خود، بازرگان را پیشنهاد شورای انقلاب خواند و به بختیار نخست‌وزیر دولت شاهنشاهی اخطار کرد تا با دولت موقت مخالفتی نکند.[۶]

هیئت دولت[ویرایش]

مقام نام آغاز تصدی پایان تصدی حزب سیاسی منبع
دفتر نخست‌وزیری
نخست‌وزیر مهدی بازرگان۱۵ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
رئیس دفتر نخست‌وزیر هاشم صباغیان*۱۵ بهمن ۱۳۵۷۲۴ بهمن ۱۳۵۷نهضت آزادی[۸]
 ابوالفضل بازرگان۲۴ بهمن ۱۳۵۷۳۰ خرداد ۱۳۵۸نهضت آزادی[۹]
 ابراهیم حکیمی۳۰ خرداد ۱۳۵۸تابستان ۱۳۵۸مستقل[۹]
 غلامرضا رستگارپورتابستان ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸مستقل[۹]
وزیران
وزیر آموزش و پرورش غلامحسین شکوهی۳ اسفند ۱۳۵۷۱۸ شهریور ۱۳۵۸مستقل[۷][۱۰]
 محمدعلی رجایی*۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر ارشاد ملی ناصر میناچی۳ اسفند ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸جبهه ملی[۷]
وزیر امور اقتصادی و دارایی علی اردلان۲۶ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸جبهه ملی[۱۱]
وزیر امور خارجه کریم سنجابی۲۴ بهمن ۱۳۵۷۲۶ فروردین ۱۳۵۸جبهه ملی[۷][۱۲]
 مهدی بازرگان*۲۶ فروردین ۱۳۵۸۲ اردیبهشت ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
 ابراهیم یزدی*۲ اردیبهشت ۱۳۵۸۹ اردیبهشت ۱۳۵۸نهضت آزادی[۱۳]
 ابراهیم یزدی۹ اردیبهشت ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۱۴]
وزیر بازرگانی رضا صدر۲۹ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر بهداری و بهزیستی کاظم سامی۲۴ بهمن ۱۳۵۷۷ آبان ۱۳۵۸جاما [۷][۱۵]
 کاظم یزدی*۱۳ آبان ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸مستقل[۱۶]
وزیر پست، تلگراف و تلفن محمدحسن اسلامی۳ اسفند ۱۳۵۷۱۳ آبان ۱۳۵۸جاما [۷][۱۷]
وزیر دادگستری اسدالله مبشری۲۶ بهمن ۱۳۵۷۳۰ خرداد ۱۳۵۸جبهه ملی[۱۱]
 احمد صدر حاج‌سیدجوادی۳۰ خرداد ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر دفاع ملی احمد مدنی۳ اسفند ۱۳۵۷۱۱ فروردین ۱۳۵۸جبهه ملی[۷]
 محمدتقی ریاحی۱۱ فروردین ۱۳۵۸۲۷ شهریور ۱۳۵۸جبهه ملی[۱۸]
 مصطفی چمران۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر راه و ترابری یوسف طاهری۲۴ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸مستقل[۷]
وزیر صنایع و معادن محمود احمدزاده۲۹ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر فرهنگ و آموزش عالی علی شریعتمداری۳ اسفند ۱۳۵۷۷ مهر ۱۳۵۸جاما [۷]
 حسن حبیبی*۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر کار و امور اجتماعی داریوش فروهر۲۴ بهمن ۱۳۵۷۷ مهر ۱۳۵۸ملت ایران [۷]
 علی اسپهبدی*۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر کشاورزی علی‌محمد ایزدی۲۹ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸جبهه ملی[۷]
وزیر کشور احمد صدر حاج‌سیدجوادی۲۴ بهمن ۱۳۵۷۳۰ خرداد ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
 هاشم صباغیان۳۰ خرداد ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزارت مسکن و شهرسازی مصطفی کتیرایی۲۴ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر نفت علی‌اکبر معین‌فر۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
وزیر نیرو عباس تاج۲۹ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸مستقل[۷]
وزیران مشاور
امور اجرایی محمدحسین بنی‌اسدی۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
تعلیمات و تحقیقات یدالله سحابی۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۱۹]
سرکشی دائمی به استان‌ها داریوش فروهر۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸ملت ایران [۷]
طرح‌های انقلاب یدالله سحابی۲۹ بهمن ۱۳۵۷۷ مهر ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
رئیس سازمان برنامه و بودجه علی‌اکبر معین‌فر۲۴ بهمن ۱۳۵۷۷ مهر ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
 عزت‌الله سحابی۷ مهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
معاونان نخست‌وزیر
معاون امور اداری و مالی ابوالفضل بازرگان۳۰ خرداد ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۹]
معاون امور انتقال هاشم صباغیان۲۴ بهمن ۱۳۵۷۳۰ خرداد ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷]
معاون امور انقلاب ابراهیم یزدی۲۴ بهمن ۱۳۵۷۹ اردیبهشت ۱۳۵۸نهضت آزادی[۷][۱۴]
 مصطفی چمران۹ اردیبهشت ۱۳۵۸۷ مهر ۱۳۵۸نهضت آزادی
معاون امور روابط عمومی عباس امیرانتظام۲۴ بهمن ۱۳۵۷۱۰ تیر ۱۳۵۸نهضت آزادی[۲۰]
 صادق طباطبایی۱۰ تیر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی[۲۰]
دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی علی‌اکبر معین‌فر۲۴ بهمن ۱۳۵۷۷ مهر ۱۳۵۸نهضت آزادی[۲۱]
 مصطفی کتیراییمهر ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی
رئیس سازمان اوقاف ناصر میناچی۳ اسفند ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸جبهه ملی[۲۲]
رئیس سازمان تربیت بدنی حسین فکری*۲۳ بهمن ۱۳۵۷۲۹ بهمن ۱۳۵۷مستقل[۲۳]
 حسین شاه‌حسینی۲۹ بهمن ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸جبهه ملی[۲۳]
رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست عباس سمیعیاسفند ۱۳۵۷۱۴ آبان ۱۳۵۸نهضت آزادی


استعفای دولت موقت[ویرایش]

پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و موافقت خمینی با این اقدام آنان، بازرگان و اعضای دولت وی به‌طور دسته جمعی استعفا نمودند. خمینی هم با پذیرش استعفای آنان، اداره امور کشور را تا زمان برگزاری انتخابات به شورای انقلاب سپردند.[۲۴]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ بازرگان، مهدی. «شورای انقلاب و دولت موقت». تاریخ ایرانی، ۲۹ دی ۱۳۸۹ [۲۲ بهمن ۱۳۶۰]. بازبینی‌شده در ۱۹ آبان ۱۳۹۵. 
  2. «حکم تشکیل دولت موقت به آقای مهدی بازرگان». سایت جامع امام خمینی. 
  3. «سخنرانی در بهشت زهرا (غیرقانونی بودن مجلس و رژیم)». سایت جامع امام خمینی. 
  4. http://fa.wikisource.org/wiki/سخنرانی_امام_خمینی_در_بهشت_زهرا
  5. صحیفه امام. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. جلد ششم ص. ۵۴–۵۵. شابک ‎۹۶۴-۳۳۵-۳۵۱-۶. 
  6. «سخنرانی در جمع خبرنگاران (آرمان ملت ایران- مخالفت با رژیم)». سایت جامع امام خمینی. 
  7. ۷٫۰۰ ۷٫۰۱ ۷٫۰۲ ۷٫۰۳ ۷٫۰۴ ۷٫۰۵ ۷٫۰۶ ۷٫۰۷ ۷٫۰۸ ۷٫۰۹ ۷٫۱۰ ۷٫۱۱ ۷٫۱۲ ۷٫۱۳ ۷٫۱۴ ۷٫۱۵ ۷٫۱۶ ۷٫۱۷ ۷٫۱۸ ۷٫۱۹ ۷٫۲۰ ۷٫۲۱ ۷٫۲۲ ۷٫۲۳ ۷٫۲۴ ۷٫۲۵ ۷٫۲۶ ۷٫۲۷ ۷٫۲۸ ۷٫۲۹ ۷٫۳۰ حیدری، محمد. «اخراجی‌های دولت». شهروند امروز، اردیبهشت ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۷. 
  8. شاملو، علی. «دولت موقت؛ روایت از درون». روزنامه شرق (تهران) سال سیزدهم، ش. ۲۵۱۳ (۱۵ بهمن ۱۳۹۵): ۶ و ۷. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۷. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ شاملو، علی. «روزی که نامه‌ استعفای بازرگان تحویل دفتر امام شد». روزنامه شرق (تهران) سال سیزدهم، ش. ۲۷۲۴ (۱۸ آبان ۱۳۹۵): ۷. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۷. 
  10. بهنود، مسعود. ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم، ۱۳۹۲. ۷۰۲. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ بهنود، مسعود. ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم، ۱۳۹۲. ۳۷۲. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵. 
  12. «وزیر خارجه استعفا داد». روزنامه اطلاعات (تهران: مؤسسه اطلاعات)، ۲۶ فروردین ۱۳۵۸، ۱. بازبینی‌شده در ۲۱ خرداد ۱۳۹۷. 
  13. «ابراهیم یزدی جانشین وزیر خارجه شد». روزنامه اطلاعات (تهران: مؤسسه اطلاعات)، ۲ اردیبهشت ۱۳۵۸، ۴. بازبینی‌شده در ۲۱ خرداد ۱۳۹۷. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «ابراهیم یزدی وزیر خارجه شد / استعفای سلامتیان از معاونت سیاسی وزارت خارجه». روزنامه اطلاعات (تهران: مؤسسه اطلاعات)، ۹ اردیبهشت ۱۳۵۸، ۱ و ۲. بازبینی‌شده در ۲۱ خرداد ۱۳۹۷. 
  15. بهنود، مسعود. ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم، ۱۳۹۲. ۷۸۸. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵. 
  16. بهنود، مسعود. ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم، ۱۳۹۲. ۸۰۱. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵. 
  17. بهنود، مسعود. ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم، ۱۳۹۲. ۷۹۹. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵. 
  18. «تیمسار ریاحی از وزارت دفاع ملی استعفا داد». تاریخ ایرانی. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۷. 
  19. خمینی، سید روح‌الله. «حکم انتصاب آقای یدالله سحابی به سمت وزیر مشاور در امور تحقیقات‌». در صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (س) (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها). ج. ۱۰. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۷. ۱۶۴. شابک ‎۹۶۴-۳۳۵-۶۴۷-۷. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ امیرانتظام، عباس. آن سوی اتهام: خاطرات عباس امیرانتظام. ج. ۱. ویرایش سوم. تهران: نشر نی، ۱۳۸۱. ۲۶۲. شابک ‎۹۶۴-۳۱۲-۶۲۲-۶. 
  21. رنجی‌پور، علی و مهدی زارع. «پازل پیچیده پایتخت». نمایه تهران، ش. ۴ (دی و بهمن ۱۳۹۲). بازبینی‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۷. 
  22. بهنود، مسعود. ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم، ۱۳۹۲. ۳۹۰. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵. 
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ شوقی، مصطفی. «برادر شاه از کمیته ملی المپیک ایران شکایت کرد». تابناک، ۱۷ بهمن ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۷. 
  24. «حکم اداره امور کشور به شورای انقلاب و قبول استعفای آقای بازرگان». سایت جامع امام خمینی. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]