گیاهان دارویی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از گیاهان دارویی و معطر)
پرش به: ناوبری، جستجو

گیاهان دارویی گیاهانی هستند که یک یا برخی از اندام‌های آنها حاوی مادهٔ مؤثره‌است. این ماده که کمتر از۱٪ وزن خشک گیاه را تشکیل می‌دهد، دارای خواص دارویی مؤثر بر موجودات زنده‌است. همچنین کاشت، داشت و برداشت این گیاهان به منظور استفاده از مادهٔ موثرهٔ آنها انجام می‌گیرد.

توضیح خواص درمانی زیره و شوید در نسخه عربی (پیرامون ۱۳۳۴ م.) از کتاب ماتریا مدیکا از نوشته‌های دیوسکورید.

موارد مهم در تولید گیاه دارویی[ویرایش]

اگر نحوهٔ آماده‌سازی داروهای گیاهی و تحویل آنها به مردم به نحو صحیح انجام نگیرد خواص درمانی گیاه از بین رفته یا تقلیل می‌یابد که این امر موجب عدم تأثیر گیاه در درمان بیماری می‌گردد.

از مواردی که باعث کاهش اثر بخشی گیاه می‌گردد:

  • کشت در زمینی که از نظر مواد خاص مورد نیاز گیاه، دچار کمبود باشد.
  • عدم مبارزهٔ صحیح با آفات و بیماریهای گیاهان دارویی کشت شده که اغلب موجب کاهش مواد مؤثر گیاه یا تغییر نسبت ترکیبات مفید گیاه می‌گردند.
  • رعایت نکردن زمان مناسب برداشت (برحسب وضعیت هوا و ساعات روز)
  • خشک کردن گیاه در شرایط نامناسب (از نظر درجه حرارت، مدت زمان خشک کردن یا سرعت خشک کردن و…)
  • عدم نگهداری صحیح و بسته‌بندی مناسب (فرّار بودن برخی ترکیبات، آلودگی گیاه برداشت شده به قارچ یا باکتری و…)
  • تقلبات دارویی (برخی از اوقات به‌عمد یا غیرعمدی، گیاهی به‌عنوان گیاه دیگر به صرف داشتن ظاهر مشابه فروخته می‌شود و این مسأله علاوه بر اینکه در سطح گونه گیاهی - به فراوانی - اتفاق می‌افتد، گاهی در حد جنس گیاه نیز صورت می‌گیرد)

ویژگی های خاص تولید گیاهان دارویی و معطر[ویرایش]

ویژگی های خاص تولید گیاهان دارویی و معطر را می توان به صورت زیر نام برد:

  1. تنوع زیادی در گیاهان و گونه های دارویی وجود دارد.
    1. مواد مؤثره ی آنها دارای اهمیت فوق العاده ای است.
    2. شرایط اگرواکولوژیکی تأثیر شگرفی بر مواد مؤثره ی آنها دارد.
    3. تجارت آنها نسبتاً کم، قیمت شان ناپایدار و در تجارت آنها رقابت جهانی وجود دارد. [۱]

شکل های مصرف گیاهان دارویی[ویرایش]

گیاهان دارویی و معطر عمدتاً به فرمهای زیر مصرف می شوند:

  1. گیاه تازه
  2. گیاه خشک شده یا کنسرو شده
  3. بصورت فرآوری شده توسط حرارت
  4. استحصال مواد موثره در صنعت [۲]

روش تهیهٔ برخی از اشکال مصرفی داروهای گیاهی[ویرایش]

  • دم کرده: مقدار تعیین شده از پودر گیاه را، در مقدار معینی از آب جوش ریخته و به بهم می‌زنند. بعد روی ظرف را پوشانده و به مدت ۳۰-۱۵ دقیقه صبر می‌کنند سپس آن را صاف می‌کنند.
  • جوشانده:
  1. جوشانده ملایم: مقدار معینی از گیاه خردشده را با ۴/۱ لیتر آب جوش مخلوط کرده، آن را کمی می‌جوشانند. سپس آن را از حرارت دور کرده، صبر می‌کنند تا دم بکشد. سپس آن را صاف می‌کنند؛
  2. جوشاندهٔ معمولی: تفاوت آن با جوشاندهٔ ملایم در افزایش زمان جوشش است.
  • خیسانده: این شکل برای مواد مؤثری که در اثر حرارت از بین می‌روند، توصیه می‌شود. برای تهیهٔ خیساندهٔ سرد، مقدار مشخصی از پودر گیاه را در حجم معینی از آب ریخته، درِ ظرف را ۶ الی ۱۲ ساعت می‌بندند. سپس محتویات ظرف را صاف می‌کنند.

گیاهان در ایران[ویرایش]

در ایران حدود ۸۰۰۰ گونه گیاهی موجود است که از این تعداد ۲۳۰۰ گونه جزء گیاهان معطر و دارویی هستند و از این تعداد ۴۵۰ گونه در عطاری‌های ایران به فروش می‌رسد.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. نجفی، فرزاد. ، عبادی، محمدتقی. ، عباسیان، جلال. ۱۳۹۰. فرایندهای برداشت، خشک کردن و فرآوری گیاهان دارویی و معطر. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی تهران.۴۸۰ ص
  2. نجفی، فرزاد. ، عبادی، محمدتقی. ، عباسیان، جلال. ۱۳۹۰. فرایندهای برداشت، خشک کردن و فرآوری گیاهان دارویی و معطر. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی تهران.۴۸۰ ص
  3. روزنامه ایران ۲۵ آبان ۱۳۹۳ صفحه ۱۶ عنوان «طلای سبز خوراک دام شده است»
  • ولاک-ژان و استودولا- ژیری - گیاهان دارویی - ترجمهٔ ساعد زمان - انتشارات ققنوس -۱۳۷۶
  • صمصام شریعت، هادی و معطر، فریبرز - درمان با گیاه - انتشارات مشعل -۱۳۷۶
  • رجحان -محمد صادق - دارو درمان گیاهی - انتشارات علوی -۱۳۷۸
  • صمصام شریعت، هادی - پرورش و تکثیر گیاهان دارویی - انتشارات مانی ۱۳۷۴

پیوند به بیرون[ویرایش]